ใจความสำคัญ
-
เทคนิคการกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 ทั้งแบบลุกล้ำ (เช่น การฝังเข็มด้วยเข็ม) และแบบไม่ลุกล้ำ (เช่น การใช้สายรัดข้อมือกดจุด) เมื่อใช้ร่วมกับยาแก้อาเจียน อาจช่วยลดโอกาสการเกิดอาการคลื่นไส้และอาเจียนหลังการผ่าตัดได้ เมื่อเปรียบเทียบกับวิธีหลอก (เช่น การใช้อุปกรณ์ในตำแหน่งที่ไม่ใช่จุดฝังเข็ม PC6 หรือความพยายามใดๆ ที่จะเลียนแบบ (สร้างภาพลวงตาของ) การกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 หรือการใช้ยาแก้อาเจียนที่เป็นยาหลอก (ยาหลอก - น้ำเกลือ)
-
การรวมเทคนิคการกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 แบบไม่ลุกล้ำกับยาแก้อาเจียนอาจช่วยลดความจำเป็นในการบำบัดด้วยยาเพิ่มเติมในภายหลัง อย่างไรก็ตาม เราไม่เชื่อมั่นเกี่ยวกับผลข้างเคียงเล็กน้อยของเทคนิคการกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 เนื่องจากไม่มีการรายงานเรื่องนี้บ่อยนัก
-
จำเป็นต้องมีการศึกษาคุณภาพสูงเพิ่มเติมเพื่อตรวจสอบการใช้เทคนิคการกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 ร่วมกับยาแก้อาเจียนในเด็กและในประเทศที่มีรายได้น้อย
อาการคลื่นไส้ อาเจียนหลังผ่าตัด คืออะไร และรักษาอย่างไร
อาการคลื่นไส้และอาเจียนเป็นผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ 2 ประการที่พบบ่อยที่สุด (ส่งผลกระทบต่อผู้ป่วยมากถึง 80%) หลังการผ่าตัดและการดมยาสลบ (ยาที่ทำให้หมดสติและไม่ตอบสนองต่อความเจ็บปวดในระหว่างการผ่าตัด) ยาแก้อาเจียนถูกใช้เพื่อช่วยป้องกันอาการเหล่านี้ แต่มีประสิทธิผลเพียงบางส่วนเท่านั้น ยาแก้อาเจียนบางชนิดอาจทำให้เกิดผลข้างเคียง เช่น อาการง่วงนอน ปวดศีรษะ หรือติดเชื้อที่แผล สำหรับบางคน การรู้สึกคลื่นไส้หรืออาเจียนแม้จะได้รับการรักษาด้วยยาแก้อาเจียนก็อาจทำให้ต้องอยู่ในโรงพยาบาลนานขึ้นโดยไม่คาดคิด และอาจมีภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ร่วมด้วย การกระตุ้นจุดฝังเข็มที่ข้อมือที่เรียกว่า PC6 (Neiguan) เป็นวิธีทางเลือกที่อาจช่วยบรรเทาอาการคลื่นไส้และอาเจียนโดยมีผลข้างเคียงน้อยกว่ายาแก้อาเจียนแบบดั้งเดิม
สิ่งที่เราต้องการทราบคืออะไร
เรามุ่งหวังที่จะตรวจสอบว่าผู้ที่ได้รับการกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 ที่ข้อมือจำนวนเท่าใดที่มีอาการคลื่นไส้และอาเจียนหลังการผ่าตัด และมีผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ใดๆ หรือไม่ นอกจากนี้ เรายังพยายามค้นหาว่าเทคนิคการกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 ยาแก้อาเจียน หรือทั้งสองอย่างมีประสิทธิผลมากกว่าการรักษาหลอกหรือไม่ และเทคนิคใดพิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิผลมากที่สุด
เราทำอะไรบ้าง
เราค้นหาการศึกษาที่สุ่มให้ผู้เข้าร่วมได้รับการกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 ที่ข้อมือโดยมีหรือไม่มียาแก้อาเจียน ในขณะที่ให้แน่ใจว่าผู้เข้าร่วมไม่ทราบว่าตนได้รับการกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 จริงหรือหลอก, ยาแก้อาเจียนชนิดอื่น, หรือการฉีดน้ำเกลือ การศึกษาที่ตรวจสอบจุดฝังเข็มอื่น ๆ ร่วมกับ PC6 ที่ข้อมือ (Neiguan) จะถูกคัดออก เราเปรียบเทียบผลลัพธ์โดยตรง (จากการเปรียบเทียบแบบตัวต่อตัว) และผลลัพธ์โดยอ้อม (จากการเปรียบเทียบที่เชื่อมโยงผ่านตัวรักษาเดียวกัน) ของเทคนิคการกระตุ้นจุด PC6 บริเวณข้อมือหลากหลายวิธี ทั้งที่ใช้และไม่ใช้ร่วมกับยาแก้คลื่นไส้อาเจียน และทำการประเมินความเชื่อมั่นในหลักฐานที่มี โดยพิจารณาจากคุณภาพระเบียบวิธีวิจัยของการศึกษานั้นๆ และจำนวนผู้เข้าร่วม
เราพบอะไร
เราพบ 77 การศึกษา ที่เกี่ยวข้องกับผู้เข้าร่วม 9847 ราย ที่มีความเสี่ยงต่ออาการคลื่นไส้และอาเจียนหลังผ่าตัดตั้งแต่เวลาที่ตื่นขึ้นหลังการผ่าตัดภายใต้การดมยาสลบแบบเฉพาะที่หรือแบบทั่วไปจนกระทั่งออกจากโรงพยาบาล การศึกษาส่วนใหญ่เน้นไปที่ผู้ใหญ่จากประเทศที่มีรายได้ปานกลางถึงสูง
-
เทคนิคการกระตุ้นจุด PC6 แบบลุกล้ำ (เช่น การฝังเข็มด้วยเข็ม) และแบบไม่ลุกล้ำ (เช่น สายรัดข้อมือกดจุด) อาจช่วยลดอาการคลื่นไส้และอาเจียนหลังผ่าตัดได้ (ลดลง 135 ถึง 247 คน ต่อ 1000 คน)
-
การใช้เทคนิคกระตุ้นจุด PC6 แบบลุกล้ำร่วมกับยาแก้คลื่นไส้อาเจียน อาจส่งผลให้ลดอาการคลื่นไส้และอาเจียนหลังผ่าตัดได้ในระดับปานกลางถึงมาก (ลดลง 203 ถึง 383 คน ต่อ 1000 คน)
-
เทคนิคการกระตุ้นจุด PC6 แบบไม่ลุกล้ำร่วมกับยาแก้คลื่นไส้อาเจียน น่าจะช่วยลดความจำเป็นในการใช้ยาบำบัดเพิ่มเติมเมื่อการป้องกันในขั้นต้นล้มเหลว (ลดลง 180 คน ต่อ 1000 คน)
-
การศึกษาที่รวมอยู่ไม่มีรายงานภาวะแทรกซ้อนที่ร้ายแรงหรือระยะยาว ผลข้างเคียงเล็กน้อยที่สามารถหายได้เอง (เช่น การระคายเคืองผิวหนัง, ตุ่มพอง, รอยแดง และอาการปวด) อาจเกิดขึ้นจากการกระตุ้นจุด PC6 อย่างไรก็ตาม เรามีความเชื่อมั่นในข้อค้นพบเหล่านี้ในระดับต่ำมาก
ข้อจำกัดของหลักฐานคืออะไร
ความเชื่อมั่นของเราที่มีต่อหลักฐานโดยทั่วไปจะต่ำเนื่องจากปัจจัยหลายประการ ได้แก่ ความแปรปรวนในคุณภาพการศึกษา ความหลากหลายในกลุ่มประชากรที่ได้รับการผ่าตัด ความแตกต่างในระยะเวลาการรักษาที่ตรวจสอบ และระยะเวลาการประเมินอาการคลื่นไส้และอาเจียนหลังการผ่าตัด การศึกษามากมายไม่ได้รวบรวมหรือรายงานผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์อย่างสม่ำเสมอ ผลลัพธ์จากการวิจัยที่ออกแบบมาอย่างดีเพิ่มเติมจากประเทศที่มีรายได้น้อยและในเด็กอาจเปลี่ยนแปลงผลลัพธ์ของการทบทวนนี้ได้
หลักฐานนี้เป็นปัจจุบันแค่ไหน
การทบทวนวรรณกรรมนี้เป็นการอัปเดตการทบทวนวรรณกรรมครั้งก่อนของเราที่เผยแพร่ในปี 2015 หลักฐานเป็นปัจจุบันจนถึงเดือนมิถุนายน 2025
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
วัตถุประสงค์
เพื่ออัปเดตและเปรียบเทียบผลและความปลอดภัยของการกระตุ้นจุดฝังเข็ม PC6 โดยมีหรือไม่มีการใช้ยาแก้อาเจียนเทียบกับยาหลอกหรือยาแก้อาเจียนเพื่อป้องกันอาการคลื่นไส้หลังผ่าตัด (PON) และอาเจียนหลังผ่าตัด (POV) ในผู้ป่วยที่ต้องเข้ารับการผ่าตัด และเพื่อหาเทคนิคที่มีประสิทธิผลมากที่สุดโดยใช้การวิเคราะห์ network meta-analyses (NMA)
วิธีการสืบค้น
เราค้นหาข้อมูลจาก CENTRAL, MEDLINE, Embase, ISI Web of Science, CINAHL, WHO Global Index Medicus, ทะเบียนการทดลองหลัก และรายการอ้างอิงของบทความสำหรับการศึกษาจนถึงวันที่ 6 มิถุนายน 2025 โดยไม่มีข้อจำกัดด้านภาษา
ข้อสรุปของผู้วิจัย
ผลการวิเคราะห์ NMA ชี้ให้เห็นว่า ทั้งการกระตุ้นจุด PC6 แบบลุกล้ำและแบบไม่ลุกล้ำร่วมกับการใช้ยาแก้คลื่นไส้อาเจียน อาจช่วยลดอาการคลื่นไส้หลังผ่าตัด (PON) และการอาเจียนหลังผ่าตัด (POV) ได้เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมแบบหลอก และน่าจะช่วยลดการใช้ยาแก้คลื่นไส้อาเจียนเพื่อการรักษาซ้ำได้ การกระตุ้นจุด PC6 อาจก่อให้เกิดผลข้างเคียงเล็กน้อย แต่หลักฐานในเรื่องดังกล่าวยังมีความไม่แน่นอนสูง
แหล่งทุน
การทบทวนวรรณกรรม Cochrane ที่อัปเดตนี้ได้รับทุนบางส่วนจากทุน Cochrane Complementary Medicine Field Bursary 2020 จาก National Center for Complementary and Alternative Medicine, National Institutes of Health (หมายเลขทุน R24 AT001293)
การลงทะเบียน
Protocol (2001): doi.org/10.1002/14651858.CD003281
การทบทวนวรรณกรรมต้นฉบับ (2004): doi.org/10.1002/14651858.CD003281.pub2
การทบทวนวรรณกรรมอัปเดต (2009): doi.org/10.1002/14651858.CD003281.pub3
การทบทวนวรรณกรรมอัปเดต (2015): doi.org/10.1002/14651858.CD003281.pub4
แปลโดย ศ.นพ.ภิเศก ลุมพิกานนท์ สาขาวิชาสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เมื่อวันที 20 ตุลาคม 2025 Edit โดย ศ.พญ.ผกากรอง ลุมพิกานนท์ 14 มกราคม 2026