Czy antybiotyki mogą pomóc w łagodzeniu bólu odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa i/lub bólu korzeniowego (bólu promieniującego z dolnej części pleców w dół nogi)?

Najważniejsze informacje

• W porównaniu z placebo (leczeniem pozorowanym) antybiotyki mogą nieznacznie łagodzić ból kręgosłupa oraz w pewnym stopniu wpływać korzystnie na poprawę sprawności w perspektywie krótkoterminowej. Dotyczy to osób z bólem odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa związanym z uszkodzeniem blaszki granicznej kręgu (warstwy między krążkiem międzykręgowym a trzonem kręgu) oraz z pęknięciem krążka międzykręgowego. Nie jest jasne, czy stosowanie antybiotyków zwiększa w porównaniu z placebo ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, w tym ciężkich działań niepożądanych.

• Konieczne jest przeprowadzenie większej liczby wysokiej jakości badań długoterminowych, aby potwierdzić korzyści i szkody związane ze stosowaniem antybiotyków. W przyszłych badaniach należy przeanalizować różne rodzaje antybiotyków, alternatywne sposoby ich podawania (np. zastrzyki) oraz populacje z różnych regionów świata, aby uwzględnić problem odporności na antybiotyki.

Czym są ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa i ból korzeniowy?

Ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa (tzw. ból krzyża) to ból lub dyskomfort odczuwany w okolicy między dolną krawędzią żeber a fałdem pośladkowym. Ból korzeniowy w odcinku lędźwiowym, znany również jako rwa kulszowa lub radikulopatia, to ból promieniujący z dolnej części pleców w dół nogi. Najczęstszą przyczyną bólu korzeniowego jest podrażnienie korzenia nerwowego w odcinku lędźwiowym kręgosłupa (5 dolnych kręgów). Ból krzyża i ból korzeniowy mogą powodować poważne ograniczenia zdolności do pracy, uprawiania hobby i zachowania samodzielności.

W jaki sposób leczy się ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa i ból korzeniowy?
Istnieje wiele metod leczenia bólu krzyża i bólu korzeniowego, w tym edukacja, samopomoc, leki przeciwbólowe oraz fizjoterapia. Niektóre badania sugerują, że ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa i ból korzeniowy mogą być związane z zakażeniem krążka międzykręgowego wywołanym przez bakterię Cutibacterium acnes ( C. acnes ), która powszechnie występuje na ludzkiej skórze i jest najbardziej znana z udziału w powstawaniu trądziku. Z tego powodu niektórzy eksperci uważają, że leczenie antybiotykami (np. penicyliną) zakażeń wywołanych przez C. acnes może przynieść ulgę w bólu krzyża, bólu korzeniowym lub w obu tych przypadkach.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy antybiotyki są skuteczniejsze niż placebo (lek pozorowany) lub inne metody leczenia w łagodzeniu bólu i ograniczaniu niepełnosprawności związanej z bólem pleców. Sprawdziliśmy również, czy wywołują one działania niepożądane u osób cierpiących na ból krzyża, bóle korzeniowe lub oba rodzaje bólu.

Co zrobiliśmy?

Poszukiwaliśmy badań, w których u osób cierpiących na ból krzyża i/lub ból korzeniowy stosowanie antybiotyków porównywano z placebo. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań i oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych na podstawie takich czynników jak wykorzystane metody i wielkość badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

W analizie uwzględniliśmy 3 badania obejmujące 402 osoby (głównie kobiety) w średnim wieku od 45 do 51 lat. Badania przeprowadzono w Danii, Belgii i Norwegii.

Najważniejsze wyniki

W porównaniu z placebo, stosowanie antybiotyków może nieznacznie złagodzić ból pleców po upływie 12–14 tygodni u osób cierpiących na ból krzyża. Dotyczy to osób z pęknięciem krążka międzykręgowego i uszkodzeniem blaszki granicznej kręgu (warstwy między krążkiem międzykręgowym a trzonem kręgu). W 2 badaniach oceniono ten wynik u 255 uczestników. Osoby otrzymujące antybiotyki oceniły u siebie natężenie bólu średnio na 50,6 punktu w skali 100-punktowej, natomiast osoby otrzymujące placebo na 59 punktów.

W porównaniu z placebo antybiotyki mogą przynieść niewielką lub umiarkowaną poprawę w zakresie niepełnosprawności związanej z bólem pleców po 12–14 tygodniach. Dotyczy to osób z pęknięciem krążka międzykręgowego i uszkodzeniem blaszki granicznej kręgu (2 badania, 255 uczestników). Osoby przyjmujące antybiotyki oceniły swoje ograniczenia związane z bólem pleców średnio na 45,2 punktu w skali 100-punktowej, natomiast w grupie placebo średni wynik wyniósł 55,7 punktu (2 badania, 255 uczestników).

Nie wiadomo, czy u osób przyjmujących antybiotyki częściej niż u osób przyjmujących placebo występują działania niepożądane (2 badania, 262 uczestników). W badaniach 76 osób na 100 leczonych antybiotykami zgłosiło wystąpienie działań niepożądanych, w porównaniu z grupą placebo, gdzie zgłosiło je 49 osób na 100. Nie mamy jednak pewności co do tych wyników.

Nie wiadomo, czy u osób przyjmujących antybiotyki częściej niż u osób przyjmujących placebo występują ciężkie działania niepożądane (2 badania, 262 uczestników). W badaniach ciężkie działania niepożądane zgłosiły 3 osoby na 100 leczonych antybiotykami i 2 osoby na 100 przyjmujących placebo. Nie mamy jednak pewności co do tych wyników.

Do działań niepożądanych zgłaszanych przez osoby przyjmujące antybiotyki należały: ból brzucha, biegunka, zwiększone wzdęcie lub odbijanie, wysypka oraz zakażenia grzybicze.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Dane naukowe dotyczące wpływu stosowania antybiotyków na ból pleców i związane z nim ograniczenia są mało pewne. Nie mamy również pewności co do danych dotyczących działań niepożądanych i ciężkich działań niepożądanych. Głównymi problemami były znaczne rozbieżności w wynikach oraz fakt, że w badaniach tych oceniano tylko jeden rodzaj antybiotyku u osób pochodzących z jednego regionu (Skandynawii).

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do 26 sierpnia 2025 r.