การรักษาด้วยเซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์มีประโยชน์และมีความเสี่ยงอย่างไรบ้าง เมื่อเทียบกับการไม่รักษา การรักษาแบบประคับประคอง หรือยาหลอก ในผู้ป่วยที่มีภาวะตับแข็งขั้นรุนแรง
ใจความสำคัญ
มีความไม่เชื่อมั่นในเรื่องต่อไปนี้:
-
เซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์ (เช่น เซลล์ชนิดพิเศษที่สามารถสร้างตัวเองขึ้นใหม่และพัฒนาไปเป็นเซลล์หลายชนิดในร่างกายได้) มีประโยชน์ในการลดอัตราการเสียชีวิตในผู้ป่วยโรคตับแข็งระยะรุนแรง (เช่น โรคตับขั้นวิกฤต) เมื่อเทียบกับการไม่ได้รับการรักษา การรักษาแบบประคับประคอง หรือยาหลอกหรือไม่
-
เซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์จะช่วยลดหรือเพิ่มผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ร้ายแรงได้หรือไม่
-
เซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์อาจช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพ (ความเป็นอยู่ที่ดี) ได้หรือไม่
-
เซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์อาจช่วยลดภาวะแทรกซ้อนได้หรือไม่
-
เซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์อาจเพิ่มผลข้างเคียงที่ไม่ร้ายแรง หรืออาจช่วยปรับปรุงการทำงานของตับ (การตรวจเลือดที่วัดสารในตับ) ได้หรือไม่
ภาวะตับแข็งขั้นรุนแรงและเซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์คืออะไร
ในภาวะตับแข็ง เซลล์ตับปกติจะถูกแทนที่ด้วยเนื้อเยื่อแผลเป็น ภาวะตับแข็งขั้นรุนแรงเป็นระยะขั้นสูงของโรคตับแข็ง ซึ่งทำให้ตับไม่สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผู้ป่วยที่มีภาวะตับแข็งขั้นรุนแรงมักมีอาการตา ผิวหนัง และปัสสาวะมีสีเหลือง มีแก๊สหรือของเหลวสะสมในช่องท้อง สับสน อาเจียนเป็นเลือด หรือไตทำงานอ่อนแอลง ภาวะตับแข็งที่ไม่สามารถควบคุมได้จำเป็นต้องได้รับการปลูกถ่ายตับ ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องที่ปราศจากผลข้างเคียง และผู้บริจาคก็ไม่ได้มีอยู่เสมอไป เซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์อาจเป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่มีภาวะการทำงานของตับเสื่อมลงอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากอาจช่วยกระตุ้นการสร้างเซลล์ตับใหม่และฟื้นฟูการทำงานได้
เราต้องการทราบอะไร
เราต้องการค้นหาว่าเซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์ ไม่ว่าจะเน้นที่ผู้ใหญ่ เพศ ประเภทของเซลล์ต้นกำเนิด วิธีการฉีด หรือปริมาณที่ให้ จะดีกว่าการฉีดยาหลอก การรักษาแบบทั่วไป การไม่รักษา หรือการรักษาแบบประคับประคอง (การรักษาในกลุ่มควบคุม) ในการลดอัตราการเสียชีวิตและเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ร้ายแรง (ที่คุกคามชีวิต) และช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตหรือไม่ เราต้องการหาคำตอบด้วยว่าเซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์มีความเกี่ยวข้องกับภาวะแทรกซ้อน ผลข้างเคียงที่ไม่ร้ายแรง หรือการเปลี่ยนแปลงในการทำงานของตับหรือไม่
เราทำอะไรบ้าง
เราได้ค้นหาการศึกษาที่เปรียบเทียบการรักษาด้วยเซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์กับกลุ่มควบคุมที่ได้รับการฉีดสารหลอก การรักษาตามปกติ การไม่ได้รับการรักษา หรือการรักษาแบบประคับประคอง
เราพบอะไร
เราพบ 12 การศึกษาที่รวมผู้ใหญ่ 823 คนที่เป็นโรคตับแข็งระยะรุนแรง การศึกษานี้ได้ตรวจสอบเซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์ 6 กลุ่ม (bone marrow-derived mesenchymal cells, mononuclear cells, umbilical cord stem cells, autologous cells, CD34/133+, และ CD133+ cells)
การปลูกถ่ายสเต็มเซลล์ดำเนินการผ่านทางหลอดเลือดแดงตับใน 6 การศึกษา ผ่านทางหลอดเลือดดำพอร์ทัลใน 2 การศึกษา ผ่านทางหลอดเลือดดำแขนส่วนบนในอีก 2 การศึกษา และผ่านทางหลอดเลือดดำใน 1 การศึกษา 1 การศึกษาไม่ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับเส้นทางการปลูกถ่ายเซลล์ การศึกษาที่มีขนาดเล็กที่สุดมีผู้เข้าร่วม 27 คน และการศึกษาที่มีขนาดใหญ่ที่สุดมีผู้เข้าร่วม 219 คน การศึกษาเหล่านี้ได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากมหาวิทยาลัย อุตสาหกรรม รัฐบาล หรือทุนวิจัยชั่วคราว ทั้ง 12 การศึกษามีปัญหาด้านการออกแบบและวิธีการวิจัย
หลักฐานเกี่ยวกับผลของเซลล์ต้นกำเนิดมนุษย์ที่ศึกษาเมื่อเปรียบเทียบกับการรักษาควบคุมที่กล่าวมาข้างต้นต่ออัตราการเสียชีวิตนั้นยังไม่เชื่อมั่นมาก โดยมีผู้เสียชีวิต 41 คนจาก 308 คน (13.3%) เมื่อเทียบกับ 78 คนจาก 269 คน (29%) หลังจากการติดตามผลเป็นเวลา 3 เดือนถึง 75 เดือน (7 การศึกษา)
หลักฐานเกี่ยวกับผลของเซลล์ต้นกำเนิดที่ศึกษาเมื่อเปรียบเทียบกับการรักษาควบคุมข้างต้นในแง่ของผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ร้ายแรงนั้นยังไม่เชื่อมั่นมาก จากผู้เข้าร่วมการศึกษา 366 คน พบว่า 74 คน (20.2%) ประสบกับผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ร้ายแรง เมื่อเทียบกับ 312 คน (34.6%) หลังจากการติดตามผลเป็นเวลา 1 เดือนถึง 1 ปี (8 การศึกษา)
หลักฐานเกี่ยวกับผลของเซลล์ต้นกำเนิดที่ศึกษาเมื่อเปรียบเทียบกับการรักษษควบคุมข้างต้นต่อความเป็นอยู่ที่ดีหลังจากการติดตามผลเป็นเวลา 1 และ 6 เดือนนั้นยังไม่เชื่อมั่นมาก (2 การศึกษา)
หลักฐานเกี่ยวกับผลของเซลล์ต้นกำเนิดที่ศึกษาเมื่อเปรียบเทียบกับการรักษาควบคุมข้างต้นต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนนั้นยังไม่เชื่อมั่นมาก โดยพบว่า 20 ใน 154 คน (13%) ประสบภาวะแทรกซ้อนอย่างน้อยหนึ่งอย่างหลังจากการติดตามผลตั้งแต่ 3 เดือนถึง 1 ปี เทียบกับ 29 ใน 150 คน (19.3%) (4 การศึกษา)
หลักฐานเกี่ยวกับผลของเซลล์ต้นกำเนิดที่ศึกษาเมื่อเปรียบเทียบกับการรักษาควบคุมข้างต้นต่อผลข้างเคียงที่ไม่ร้ายแรงนั้นยังไม่เชื่อมั่นมาก โดยพบว่า 26 ใน 226 คน (11.5%) มีผลข้างเคียงที่ไม่ร้ายแรงหลังจากการติดตามผลตั้งแต่ 1 เดือนถึง 75 เดือน (5 การศึกษา) เทียบกับ 1 ใน 211 คน (0.5%)
หลักฐานมีความไม่แน่นอนสูงมากเกี่ยวกับผลของเซลล์ต้นกำเนิดที่ศึกษา เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุมใดๆ ที่กล่าวมาข้างต้น ต่อผลการตรวจการทำงานของตับ หลังจากการติดตามผลในช่วง 3 เดือนถึง 1 ปี
เราพบ12 การศึกษาที่กำลังดำเนินการอยู่ (ซึ่งยังไม่มีการรายงานผลลัพธ์)
ข้อจำกัดของหลักฐานคืออะไร
วิธีการศึกษาที่ไม่เพียงพออาจทำให้ประโยชน์และผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ของเซลล์ต้นกำเนิดมนุษย์ถูกประเมินสูงเกินจริงหรือต่ำเกินจริงได้ เรายังขาดหลักฐานที่เพียงพอเกี่ยวกับผลของต้นกำเนิดของมนุษย์เมื่อเปรียบเทียบกับการฉีดยาหลอก การไม่รักษา หรือการรักษาแบบประคับประคอง ต่ออัตราการเสียชีวิต สุขภาพโดยรวม ผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ทั้งร้ายแรงและไม่ร้ายแรง และการเกิดภาวะแทรกซ้อน
หลักฐานนี้เป็นปัจจุบันแค่ไหน
หลักฐานนี้เป็นข้อมูลล่าสุด ณ วันที่ 4 ตุลาคม 2024
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
วัตถุประสงค์
เพื่อประเมินประโยชน์และอันตรายของการรักษาด้วยเซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์ในผู้ใหญ่ที่เป็นโรคตับแข็งระยะรุนแรง โดยไม่คำนึงถึงเชื้อชาติ เพศ ประเภทของเซลล์ต้นกำเนิด วิธีการฉีดเซลล์ต้นกำเนิด และปริมาณที่ให้
วิธีการสืบค้น
เราได้ค้นหาใน the Cochrane Hepato-Biliary Group (CHBG) Controlled Trials Register, CENTRAL, MEDLINE, 5 ฐานข้อมูลอื่นๆ และ 4 ทะเบียนการทดลอง นอกเหนือจากการตรวจสอบเอกสารอ้างอิง การค้นหาการอ้างอิง และการติดต่อผู้ประพันธ์การศึกษาเพื่อค้นหาการทดลองที่จะนำมารวม วันสุดท้ายของการค้นหา — 4 ตุลาคม 2024
ข้อสรุปของผู้วิจัย
เนื่องจาก ความเชื่อมั่นของหลักฐานต่ำมาก การทดลองและข้อมูลผลลัพธ์ไม่เพียงพอ เราจึงไม่สามารถบอกได้อย่างแน่ชัดถึงผลของเซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์ (bone marrow-derived mesenchymal stem cells, bone marrow-derived mononuclear stem cells, umbilical cord-derived mesenchymal stem cells, autologous bone marrow stem cells, CD34/133+, และ CD133+) เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม ต่ออัตราการเสียชีวิตจากทุกสาเหตุ เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ร้ายแรง คุณภาพชีวิต ภาวะแทรกซ้อน เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ที่ไม่ร้ายแรง และการทำงานของตับ
ขณะนี้เรายังขาดการทดลองทางคลินิกแบบสุ่มที่มีการดำเนินการอย่างเหมาะสม โดยใช้เซลล์ต้นกำเนิดของมนุษย์ประเภทต่างๆ เพื่อประเมินผลต่อผลลัพธ์ที่สำคัญทางคลินิกในผู้ใหญ่ที่เป็นโรคตับแข็งระยะลุกลาม การทดลองทางคลินิกแบบสุ่มที่กำลังดำเนินอยู่ อาจให้ความรู้เกี่ยวกับประโยชน์และอันตรายของการบำบัดด้วยเซลล์ต้นกำเนิดสำหรับผลลัพธ์ทางคลินิกที่สำคัญ หากการทดลองเหล่านั้นได้รับการออกแบบมาอย่างดีและมีคุณภาพสูง
แหล่งทุน
การทบทวนวรรณกรรม Cochrane นี้ไม่ได้รับเงินทุนสนับสนุนโดยเฉพาะ
การลงทะเบียน
Protocol มีอยู่ที่ DOI: 10.1002/14651858.CD015173
แปลโดย ศ.นพ.ภิเศก ลุมพิกานนท์ สาขาวิชาสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 13 ธันวาคม 2025
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก