การใช้ยากลุ่ม macrolide (ยาปฏิชีวนะ) มีผลอย่างไรในการป้องกันโรคปอดเรื้อรังในทารกคลอดก่อนกำหนด

ใจความสำคัญ

• โรคปอดเรื้อรังในทารก (Bronchopulmonary dysplasia) เป็นโรคปอดระยะยาวที่พบได้บ่อยในทารกคลอดก่อนกำหนดซึ่งปอดยังพัฒนาไม่เต็มที่ ความปลอดภัยและประสิทธิผล (ประโยชน์) ของการให้ยากลุ่ม macrolides (ยาปฏิชีวนะชนิดหนึ่ง) แก่ทารกที่คลอดก่อนกำหนดมาก (เกิดก่อนอายุครรภ์ 32 สัปดาห์) หรือมีน้ำหนักแรกเกิดต่ำมาก (< 1500 กรัม) ที่ต้องใช้เครื่องพยุงการหายใจแบบรุกล้ำ (การใส่ท่อช่วยหายใจทางปาก) ในช่วง 72 ชั่วโมงแรกของชีวิตเพื่อป้องกันโรคปอดเรื้อรังนั้น ยังไม่เป็นที่แน่ชัด

• จำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมในอนาคตเพื่อพิจารณาถึงผลของยากลุ่ม macrolides ต่อผลลัพธ์ในระยะยาว และการใช้ยาเหล่านี้ในทารกกลุ่มอื่นๆ ที่มีความเสี่ยงหรือเป็นโรคปอดเรื้อรัง นอกจากนี้ ยังจำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมเกี่ยวกับระยะเวลาที่ควรให้ยากลุ่ม macrolides อีกด้วย

โรคปอดเรื้อรังในทารก (bronchopulmonary dysplasia) คืออะไร

ทารกที่คลอดก่อนกำหนดมากและทารกที่มีน้ำหนักแรกเกิดต่ำมากมีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะ bronchopulmonary dysplasia ซึ่งเป็นโรคปอดระยะยาวที่พบได้บ่อยในทารกคลอดก่อนกำหนดที่มีปอดพัฒนาไม่เต็มที่ ภาวะนี้อาจมีความรุนแรงตั้งแต่ระดับเล็กน้อยไปจนถึงรุนแรงมาก โดยมีการบวม (การอักเสบ) ของถุงลมในปอด ทำให้หายใจลำบาก ทารกอาจจำเป็นต้องใช้ออกซิเจนที่บ้าน และมีแนวโน้มที่จะติดเชื้อที่ทรวงอกซ้ำๆ รวมถึงเป็นโรคหอบหืดเมื่อเข้าสู่วัยเด็กตอนต้น ทารกที่เกิดก่อนกำหนดมากและจำเป็นต้องใส่ท่อช่วยหายใจเข้าไปในหลอดลมเพื่อช่วยหายใจ จะมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นในการเกิดการอักเสบของปอดและโรคปอดในระยะยาว

โรคปอดเรื้อรังในทารกสามารถป้องกันได้อย่างไร

วิธีหนึ่งที่อาจช่วยป้องกันโรคปอดเรื้อรังในทารกได้ คือการให้ยากลุ่ม macrolides จนครบขนาดการรักษา แก่ทารกที่จำเป็นต้องใส่ท่อช่วยหายใจหลังจากคลอดไม่นาน ยาในกลุ่ม macrolides เป็นกลุ่มของยาปฏิชีวนะที่มีฤทธิ์ต้านการอักเสบต่อปอด ยาในกลุ่ม macrolide ได้แก่ azithromycin, erythromycin และ clarithromycin ยาเหล่านี้ได้ถูกนำมาใช้ในโรคปอดอื่นๆ ซึ่งรวมถึงอาการหายใจไม่อิ่มและเนื้อเยื่อปอดเกิดแผลเป็น (โรคถุงลมโป่งพอง) หรือการไหลเวียนของอากาศถูกจำกัดและมีปัญหาในการหายใจ (โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง) ในผู้ใหญ่ และภาวะที่มีเสมหะเหนียวข้นสะสมในปอด (โรคซิสติกไฟโบรซิส) ในเด็ก เพื่อช่วยในการหายใจและบรรเทาอาการทางทรวงอก เช่น อาการไอและหายใจมีเสียงหวีด

เราต้องการทราบอะไร

เราต้องการทราบว่าการให้ยากลุ่ม macrolide อาจเป็นประโยชน์ต่อทารกที่คลอดก่อนกำหนดมากและมีน้ำหนักแรกเกิดต่ำมากหรือไม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เราต้องการทราบผลของการให้ยากลุ่ม macrolide (ไม่ว่าจะให้ทางหลอดเลือดดำหรือเข้าสู่กระเพาะอาหาร) เปรียบเทียบกับยาหลอก (การรักษาหลอก) หรือการไม่ให้การรักษา ต่อผลลัพธ์ดังต่อไปนี้

• โรคปอดเรื้อรังในทารก (Bronchopulmonary dysplasia)

• การเสียชีวิตก่อนออกจากโรงพยาบาล

• อาการผิดปกติของกระเพาะอาหารและลำไส้ (ท้องเสียและอาเจียน)

• การทำงานของตับบกพร่อง

• ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (หัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอ)

• ภาวะกระเพาะอาหารส่วนปลายตีบตัน (การหนาตัวและการอุดตันของทางออกกระเพาะอาหารที่เชื่อมต่อไปยังลำไส้)

• ความจำเป็นในการใช้ยาสเตียรอยด์เพื่อรักษาการอักเสบของปอดในช่วงหลังคลอดของทารก

เราทำอะไรบ้าง

เราได้สืบค้นการศึกษาที่ตรวจสอบการให้ยากลุ่ม macrolide เปรียบเทียบกับยาหลอกหรือการไม่ให้การรักษา ในทารกที่คลอดก่อนกำหนดมากหรือมีน้ำหนักแรกเกิดต่ำมาก (หรือทั้งสองอย่าง) ที่ต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ (การใส่ท่อช่วยหายใจในหลอดลม) หลังคลอดไม่นาน เพื่อป้องกันโรคปอดเรื้อรังในทารก เราได้เปรียบเทียบและสรุปผลของการศึกษาที่รวบรวมมา และประเมินระดับความเชื่อมั่นของเราที่มีต่อหลักฐานโดยพิจารณาจากปัจจัยต่างๆ เช่น วิธีการศึกษาและขนาดของกลุ่มตัวอย่าง

เราพบอะไร

เราพบ 6 การศึกษา ซึ่งรวมทารกคลอดก่อนกำหนด 1108 คน ที่เปรียบเทียบการให้ยากลุ่ม macrolide กับยาหลอกหรือการไม่ให้การรักษาในทารกที่ต้องใช้เครื่องช่วยหายใจหลังคลอดไม่นาน มี 5 การศึกษาที่กำลังดำเนินการอยู่ ซึ่งยังไม่ได้รับการตีพิมพ์หรือยังไม่เสร็จสมบูรณ์ และมีอีก 1 การศึกษาที่อยู่ระหว่างรอการจัดประเภท เนื่องจากเราต้องการข้อมูลผลลัพธ์จากคณะผู้วิจัย

5 ใน 6 การศึกษาที่รวบรวมมาได้ให้ยา azithromycin ทางหลอดเลือดดำ (ผ่านทางเส้นเลือด): โดยให้ยาเป็นเวลา 6 สัปดาห์ใน 2 การศึกษา (ให้ทางหลอดเลือดดำจนกว่าจะรับประทานอาหารทางลำไส้ได้เต็มที่ จากนั้นจึงให้ผ่านทางเดินอาหาร (เข้าสู่กระเพาะอาหารผ่านทางสายให้อาหาร)); ให้เป็นเวลา 10 วันใน 1 การศึกษา; ให้เป็นเวลา 5 วันใน 1 การศึกษา; และให้เป็นเวลา 3 วันในอีก 1 การศึกษาที่เหลือ การศึกษาที่ 6 ให้ยา erythromycin ทางหลอดเลือดดำเป็นระยะเวลา 7 วัน

ผลลัพธ์หลัก

การให้ยากลุ่ม macrolides (โดยเฉพาะ azithromycin) แก่ทารกที่คลอดก่อนกำหนดมากและมีน้ำหนักแรกเกิดต่ำมาก เมื่อเปรียบเทียบกับยาหลอกหรือการไม่ให้การรักษา ในกรณีที่ทารกจำเป็นต้องใช้ท่อช่วยหายใจหลังคลอดไม่นาน อาจจะ:

• ส่งผลให้เกิดความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลยต่อการวินิจฉัยโรคปอดเรื้อรังในทารก (bronchopulmonary dysplasia)

• ทำให้อัตราการเสียชีวิตก่อนออกจากโรงพยาบาลกลับบ้านลดลงเล็กน้อย

• ลดอาการผิดปกติของกระเพาะอาหารและลำไส้

• ส่งผลให้เกิดความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลยต่อผลไม่พึงประสงค์อื่นๆ ของยากลุ่ม macrolides ซึ่งรวมถึงการทำงานของตับบกพร่อง ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือภาวะกระเพาะอาหารส่วนปลายตีบตัน

• ลดความจำเป็นในการใช้ยาสเตียรอยด์เพื่อรักษาอาการอักเสบของปอดในช่วงหลังคลอดของทารก

ข้อจำกัดของหลักฐานคืออะไร

เรามีความเชื่อมั่นเพียงเล็กน้อยในหลักฐานส่วนใหญ่ ซึ่งหมายความว่าการวิจัยในอนาคตในด้านนี้อาจเปลี่ยนแปลงข้อสรุปของเราได้ มีปัจจัยหลัก 3 ประการที่ลดทอนความเชื่อมั่นของเราที่มีต่อหลักฐาน ประการแรก เกณฑ์การคัดเข้าที่เข้มงวดของเราจำกัดจำนวนการศึกษาและส่งผลให้จำนวนทารกที่ถูกรวมเข้ามามีจำกัดตามไปด้วย ประการที่สอง การศึกษาเหล่านี้กินระยะเวลายาวนานถึง 30 ปี ซึ่งในช่วงเวลาดังกล่าวมีความก้าวหน้าอย่างมากในการดูแลทารกที่ป่วยและคำจำกัดความของโรคปอดที่นำมาใช้ ทำให้จำกัดความสามารถของเราในการหาผลลัพธ์ที่มีความหมายชัดเจน ประการสุดท้าย 5 ใน 6 การศึกษาใช้ยา azithromycin และอีก 1 การศึกษาใช้ยา erythromycin ดังนั้นเราจึงอาจไม่สามารถระบุได้ว่าผลลัพธ์ที่ได้นี้จะสามารถนำไปใช้กับยากลุ่ม macrolides ชนิดอื่นๆ ได้หรือไม่

หลักฐานนี้เป็นปัจจุบันแค่ไหน

หลักฐานนี้เป็นข้อมูลล่าสุดจนถึงเดือนมิถุนายน 2025