تاثیرات استفاده از ماکرولید (آنتی‌بیوتیک‌ها) در پیشگیری از بیماری ریوی مزمن در نوزادان نارس چیست؟

پیام‌های کلیدی

• دیسپلازی برونکوپولمونری (bronchopulmonary dysplasia; BPD) یک بیماری ریوی مزمن است که در نوزادان نارس با ریه‌هایی که رشد کافی نیافته‌اند، شایع است. بی‌خطر بودن (safety) و اثربخشی (مفید بودن) تجویز ماکرولیدها (نوعی آنتی‌بیوتیک) برای نوزادان بسیار نارس (متولدشده پیش‌از 32 هفته بارداری) یا بسیار کم‌وزن هنگام تولد (< 1500 گرم) که در 72 ساعت نخست زندگی برای پیشگیری از دیسپلازی برونکوپولمونری نیاز به حمایت تنفسی تهاجمی (قرار دادن لوله در دهان) دارند، نامشخص است.

• انجام مطالعات بیشتر در آینده برای بررسی تاثیرات ماکرولیدها بر پیامدهای بلندمدت و استفاده از آن‌ها در دیگر انواع نوزادان در معرض خطر، یا مبتلا به دیسپلازی برونکوپولمونری، مورد نیاز است. هم‌چنین نیاز به تحقیقات بیشتر در مورد مدت زمان مصرف ماکرولیدها وجود دارد.

دیسپلازی برونکوپولمونری چیست؟

نوزادان بسیار نارس و نوزادانی با وزن بسیار پائین هنگام تولد در معرض خطر ابتلا به دیسپلازی برونکوپولمونری هستند، یک بیماری ریوی مزمن که در نوزادان نارس با ریه‌هایی که رشد کافی نیافته‌اند، شایع است. این وضعیت می‌تواند خفیف تا شدید بوده و شامل تورم (التهاب) کیسه‌های هوایی ریه است که تنفس را دشوار می‌کند. نوزادان ممکن است در منزل به اکسیژن نیاز داشته باشند و در سنین پائین مستعد ابتلا به عفونت‌های مکرر قفسه سینه و آسم هستند. نوزادانی که خیلی زود متولد می‌شوند و برای تنفس به قرار دادن لوله‌ای در نای خود نیاز دارند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به التهاب مزمن ریه و بیماری ریوی هستند.

چگونه می‌توان از ابتلا به دیسپلازی برونکوپولمونری پیشگیری کرد؟

یکی از راه‌های کمک به پیشگیری از ایجاد بیماری مزمن ریه در نوزادان، تجویز یک دوره ماکرولیدها برای نوزادانی است که بلافاصله پس‌از تولد به لوله‌های تنفسی نیاز دارند. ماکرولیدها گروهی از آنتی‌بیوتیک‌ها هستند که اثرات ضدالتهابی بر ریه‌ها دارند. داروهای ماکرولید شامل آزیترومایسین، اریترومایسین و کلاریترومایسین هستند. این داروها در دیگر بیماری‌های ریوی، از جمله تنگی نفس و اسکار بافت ریه (آمفیزم) یا محدودیت جریان هوا و مشکلات تنفسی (بیماری مزمن انسدادی ریه) در بزرگسالان، و تجمع مخاط غلیظ و چسبنده در ریه‌ها (فیبروز سیستیک) در کودکان، برای کمک به تنفس و نشانه‌های قفسه سینه مانند سرفه و خس‌خس سینه استفاده شده‌اند.

ما به دنبال چه یافته‌ای بودیم؟

ما ‌خواستیم بدانیم که تجویز ماکرولید ممکن است برای نوزادان بسیار نارس و بسیار کم‌وزن هنگام تولد مفید باشد یا خیر. به‌طور خاص، به دنبال بررسی تاثیرات تجویز ماکرولید (چه به‌صورت داخل وریدی و چه به‌صورت داخل معده) در مقایسه با دارونما (placebo) (درمان ساختگی) یا عدم درمان بر پیامدهای زیر بودیم.

• دیسپلازی برونکوپولمونری

• مرگ‌ومیر پیش از ترخیص از بیمارستان

• ناراحتی‌های معده (اسهال و استفراغ)

• اختلال عملکرد کبد

• آریتمی‌های قلبی (ضربان نامنظم قلب)

• تنگی پیلور (ضخیم شدن و انسداد خروجی معده به روده)

• نیاز به تجویز استروئیدها برای درمان التهاب ریه در دوره پس‌از تولد نوزاد

ما چه‌کاری را انجام دادیم؟

ما به دنبال مطالعاتی بودیم که تجویز ماکرولید را در مقایسه با دارونما یا عدم درمان در نوزادان بسیار نارس یا بسیار کم‌وزن هنگام تولد (یا هر دو) که بلافاصله پس‌از تولد به تهویه (قرار دادن یک لوله تنفسی در نای) نیاز داشتند، برای پیشگیری از ابتلا به دیسپلازی برونکوپولمونری بررسی کردند. نتایج مطالعات واردشده را مقایسه و خلاصه کرده، و اطمینان خود را نسبت به این شواهد، براساس عواملی مانند روش‌های انجام و حجم‌نمونه مطالعه، رتبه‌بندی کردیم.

ما به چه نتایجی رسیدیم؟

ما شش مطالعه را شامل 1108 نوزاد نارس یافتیم که تجویز ماکرولید را با دارونما یا عدم درمان در نوزادان تحت تهویه بلافاصله پس‌از تولد مقایسه ‌کردند. پنج مطالعه در حال انجام وجود دارند که هنوز منتشر نشده یا تکمیل نشده‌اند. یک مطالعه دیگر در انتظار طبقه‌بندی است، زیرا ما به داده‌های پیامد از سوی نویسندگان نیاز داریم.

پنج مورد از شش مطالعه واردشده، آزیترومایسین را به‌صورت داخل وریدی تجویز کردند: در دو مطالعه به مدت شش هفته (به‌صورت داخل وریدی تا زمان تغذیه کامل، سپس به‌صورت روده‌ای (از طریق لوله تغذیه به داخل معده))؛ در یک مطالعه به مدت 10 روز؛ در یک مطالعه به مدت پنج روز؛ و در مطالعه باقی‌مانده به مدت سه روز تجویز شد. مطالعه ششم، اریترومایسین را به‌صورت داخل وریدی برای یک دوره هفت روزه تجویز کرد.

نتایج اصلی

تجویز ماکرولیدها (به‌ویژه آزیترومایسین) برای نوزادان بسیار نارس و بسیار کم‌وزن هنگام تولد در مقایسه با دارونما یا عدم درمان، زمانی‌که بلافاصله پس‌از تولد به لوله تنفسی نیاز دارند، ممکن است:

• تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در تشخیص دیسپلازی برونکوپولمونری ایجاد کند؛

• باعث کاهش جزئی در مرگ‌ومیر پیش‌از ترخیص از بیمارستان شود؛

• ناراحتی‌های معده را کاهش دهد؛

• تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در دیگر عوارض جانبی ماکرولیدها، از جمله اختلال عملکرد کبد، آریتمی‌های قلبی یا تنگی پیلور، ایجاد کند؛

• نیاز به استروئیدها را برای درمان التهاب ریه در دوره پس‌از تولد نوزاد کاهش دهد.

محدودیت‌های شواهد چه هستند؟

ما به اکثر شواهد اطمینان کمی داریم، به این معنی که تحقیقات آینده در این زمینه می‌توانند نتیجه‌گیری‌های ما را تغییر دهند. سه عامل اصلی باعث کاهش اطمینان به شواهد شدند. نخست آنکه، معیارهای سختگیرانه ما برای ورود به مطالعه، تعداد مطالعات و متعاقبا تعداد نوزادان مورد بررسی را محدود کرد. دوم آنکه، این مطالعات 30 سال طول کشیدند، که در این مدت پیشرفت‌های چشمگیری در نحوه مراقبت از نوزادان بیمار و تعاریف مورد استفاده از بیماری ریوی حاصل شده، که توانایی ما را برای یافتن نتایج معنادار محدود می‌کند. در نهایت، پنج مورد از شش مطالعه از آزیترومایسین و یک مطالعه از اریترومایسین استفاده کردند، بنابراین ممکن است نتوانیم بگوییم که این نتایج در مورد دیگر ماکرولیدها نیز صدق می‌کنند.

شواهد تا چه زمانی به‌روز است؟

شواهد تا جون 2025 به‌روز است.