Jakie są efekty stosowania makrolidów (antybiotyków) w zapobieganiu przewlekłej chorobie płuc u wcześniaków?

Najważniejsze informacje

• Dysplazja oskrzelowo-płucna to przewlekła choroba płuc, która często występuje u wcześniaków z nierozwiniętymi płucami. Nie ma jednoznacznych danych naukowych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności (przydatności) podawania makrolidów (grupy antybiotyków) dzieciom urodzonym bardzo przedwcześnie (przed 32. tygodniem ciąży) lub o bardzo małej masie urodzeniowej (<1500 g), które w ciągu pierwszych 72 godzin życia wymagają inwazyjnego wspomagania oddychania (za pomocą rurki wprowadzonej do ust) w celu zapobiegania dysplazji oskrzelowo-płucnej.

• Konieczne są dalsze badania dotyczące wpływu stosowania makrolidów na długoterminowe wyniki leczenia oraz ich stosowania u innych grup niemowląt zagrożonych dysplazją oskrzelowo-płucną lub już nią dotkniętych. Konieczne są również dalsze badania dotyczące czasu trwania leczenia makrolidami.

Czym jest dysplazja oskrzelowo-płucna?

U dzieci urodzonych bardzo przedwcześnie oraz o bardzo małej masie urodzeniowej występuje ryzyko wystąpienia dysplazji oskrzelowo-płucnej – przewlekłej choroby płuc, która często dotyka wcześniaki z nierozwiniętymi płucami. Objawy mogą mieć charakter łagodny lub ciężki i obejmują obrzęk (stan zapalny) pęcherzyków płucnych, co utrudnia oddychanie. U niektórych niemowląt konieczne może być stosowanie tlenu w warunkach domowych i pacjenci ci w okresie wczesnego dzieciństwa są podatni na nawracające zakażenia dróg oddechowych oraz astmę. Niemowlęta urodzone przedwcześnie, które do oddychania potrzebują rurki wprowadzonej do tchawicy, są bardziej narażone na wystąpienie długotrwałego zapalenia płuc i chorób płuc.

Jak zapobiegać dysplazji oskrzelowo-płucnej?

Jednym ze sposobów zapobiegania przewlekłym chorobom płuc u niemowląt, które potrzebują rurek oddechowych wkrótce po urodzeniu, jest poddanie ich terapii makrolidami. Makrolidy to grupa antybiotyków, które wykazują działanie przeciwzapalne w płucach. Do tej grupy leków należą azytromycyna, erytromycyna i klarytromycyna. Leki te stosuje się w leczeniu innych chorób płuc, w tym duszności i zwłóknienia tkanki płucnej (rozedmy płuc) lub ograniczonego przepływu powietrza i problemów z oddychaniem (przewlekłej obturacyjnej choroby płuc) u dorosłych, a także w przypadku gromadzenia się gęstej, lepkiej wydzieliny w płucach (mukowiscydozy) u dzieci, w celu złagodzenia objawów oddechowych oraz objawów ze strony klatki piersiowej, takich jak kaszel i świszczący oddech.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy podawanie makrolidów może przynieść korzyści niemowlętom urodzonym bardzo przedwcześnie i o bardzo małej masie urodzeniowej. W szczególności chcieliśmy zbadać wpływ podania makrolidów (dożylnie lub do żołądka) w porównaniu z placebo (lekiem pozorowanym) lub niestosowaniem leczenia na następujące wyniki:

• wystąpienie dysplazji oskrzelowo-płucnej;

• zgon przed wyjściem ze szpitala do domu;

• dolegliwości żołądkowe (biegunka i wymioty);

• zaburzenia czynności wątroby;

• zaburzenia rytmu serca (nieregularne bicie serca);

• zwężenie odźwiernika (pogrubienie i niedrożność ujścia żołądka do jelit);

• konieczność stosowania steroidów w leczeniu zapalenia płuc w okresie po urodzeniu dziecka.

Co zrobiliśmy?

Poszukiwaliśmy badań, w których oceniano wpływ stosowania makrolidów, w porównaniu z placebo lub niestosowaniem leczenia, w grupie niemowląt przedwcześnie urodzonych lub z bardzo małą masą urodzeniową (lub obu) wymagających wentylacji mechanicznej (umieszczenia rurki oddechowej w tchawicy) zaraz po urodzeniu, w celu zapobiegania dysplazji oskrzelowo-płucnej. Porównano i podsumowano wyniki badań oraz oceniono wiarygodność danych naukowych, opierając się na kryteriach takich jak metody badawcze i wielkość badania.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 6 badań obejmujących 1108 wcześniaków, w których podawanie makrolidów porównano z placebo lub z niestosowaniem leczenia u noworodków wentylowanych wkrótce po urodzeniu. Obecnie w toku jest 5 badań, których wyniki nie zostały jeszcze opublikowane, a badania te nie zostały zakończone. Jeszcze jedno badanie oczekuje na klasyfikację, ponieważ potrzebujemy danych dotyczących wyników od autorów.

W 5 spośród 6 uwzględnionych badań azytromycynę podawano dożylnie: w 2 badaniach przez 6 tygodni (dożylnie do momentu przejścia na pełne żywienie, a następnie dojelitowo [do żołądka przez sondę żołądkową]); w 1 badaniu przez 10 dni; w 1 badaniu przez 5 dni; a w pozostałym badaniu przez 3 dni. W 6. badaniu erytromycynę podawano dożylnie przez 7 dni.

Główne wyniki

Podawanie makrolidów (a konkretnie azytromycyny) niemowlętom urodzonym bardzo wcześnie i o bardzo małej masie urodzeniowej – w porównaniu z placebo lub niestosowaniem leczenia – w sytuacji, gdy wkrótce po urodzeniu wymagają one intubacji, może:

• mieć niewielki lub żaden wpływ na rozpoznanie dysplazji oskrzelowo-płucnej;

• spowodować niewielkie zmniejszenie liczby zgonów przed wypisaniem ze szpitala do domu;

• łagodzić dolegliwości żołądkowe;

• mieć niewielki lub żaden wpływ na inne niepożądane działania związane ze stosowaniem makrolidów, w tym zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia rytmu serca czy zwężenie odźwiernika;

• zmniejszać potrzebę stosowania steroidów w leczeniu zapalenia płuc w okresie po urodzeniu niemowlęcia.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Mamy małe zaufanie do większości danych naukowych, co oznacza, że przyszłe badania w tej dziedzinie mogą zmienić nasze wnioski. Na zmniejszenie naszego zaufania do wyników badań miały wpływ 3 główne czynniki. Po pierwsze, nasze rygorystyczne kryteria włączenia ograniczyły liczbę badań, a co za tym idzie – liczbę uwzględnionych niemowląt. Po drugie, badania obejmowały okres 30 lat, w ciągu których nastąpił znaczny postęp w opiece nad chorymi niemowlętami oraz w stosowanych definicjach chorób płuc, co ograniczyło naszą zdolność do uzyskania miarodajnych wyników. Wreszcie, w 5 spośród 6 badań zastosowano azytromycynę, a w 1 badaniu erytromycynę, więc nie możemy stwierdzić, czy wyniki mają zastosowanie do innych makrolidów.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Niniejsze dane naukowe są aktualne do czerwca 2025 roku.