Najważniejsze informacje

• W porównaniu z placebo (pozorowanym lub nieaktywnym leczeniem), stosowanie inhibitorów pompy protonowej (IPP) prawdopodobnie zmniejsza ryzyko rozwoju nowych wrzodów. Nieznacznie zmniejsza również objawy dyspepsji (niestrawności). Może zmniejszyć liczbę powikłań związanych z wrzodami i nieznacznie poprawić jakość życia. Może powodować niewielkie lub żadne szkody dla zdrowia, jednak dane naukowe w tej kwestii są bardzo niepewne.

• W porównaniu z antagonistami receptora H2 (znanymi również jako blokery H2, czyli lekami wspomagającymi zmniejszenie wydzielania kwasu żołądkowego), IPP mogą zwiększać ryzyko rozwoju nowych wrzodów. Dane naukowe dla tego porównania pochodzą tylko z jednego badania.

• W porównaniu z mizoprostolem (lekiem wspomagającym ochronę błony śluzowej żołądka przed uszkodzeniem), IPP mogą zwiększać ryzyko rozwoju nowych wrzodów i powodować mniej szkodliwych skutków, ale dane w tej kwestii są bardzo niepewne. Dane naukowe dla tego porównania pochodzą tylko z jednego badania.

Czym są niesteroidowe leki przeciwzapalne, wrzody, dyspepsja oraz inhibitory pompy protonowej?

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to grupa leków powszechnie stosowana w celu łagodzenia bólu i stanów zapalnych (reakcji organizmu na uraz lub chorobę). Długotrwałe ich zażywanie może przyczynić się do powstawania wrzodów, czyli zmian (ran) w błonie śluzowej żołądka lub jelita cienkiego, które powodują ból i poważne powikłania. Jednym z tych powikłań jest dyspepsja (niestrawność/dyskomfort w górnej części brzucha). IPP to leki, które zmniejszają produkcję kwasu w soku żołądkowym (wspomagającym trawienie pokarmu), chroniąc żołądek przed uszkodzeniami spowodowanymi przez NLPZ.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy ustalić, czy stosowanie IPP jest skuteczne w zapobieganiu dyspepsji oraz wrzodom u osób zażywających NLPZ przez co najmniej 4 tygodnie. Szukaliśmy informacji dotyczących występowania wrzodów, objawów dyspepsji, skutków szkodliwych dla zdrowia, powikłań związanych z wrzodami, a także jakości życia.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań opublikowanych do października 2023 roku. Uwzględniliśmy badania naukowe porównujące efekty stosowania IPP z placebo (pozorowanym lub nieaktywnym leczeniem), antagonistami receptora H2 (nazywanymi również blokerami H2, czyli lekami wspomagającymi zmniejszenie wydzielania kwasu żołądkowego), mizoprostolem (lekiem wspomagającym ochronę błony śluzowej żołądka przed uszkodzeniem) lub sukralfatem (stosowanym w leczeniu wrzodów i zapobieganiu ich powstawaniu) u dorosłych i dzieci, którzy stosowali NLPZ przez co najmniej 4 tygodnie.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 12 badań z udziałem 8760 dorosłych przyjmujących NLPZ. Największe z nich obejmowało 2426 osób, a najmniejsze 26. Uczestnicy otrzymywali doustnie jeden z następujących IPP: esomeprazol, omeprazol i pantoprazol, ale w większości badań stosowano esomeprazol. W 10 badaniach porównano działanie IPP z placebo, w 1 badaniu IPP z mizoprostolem i placebo, a w kolejnym IPP z blokerem H2, famotydyną. Badania trwały około 6 miesięcy. Tylko jedno z nich trwało dłużej niż 12 miesięcy. 7 badań zostało sfinansowanych przez firmy farmaceutyczne.

Najważniejsze wyniki

W porównaniu z placebo, stosowanie IPP nieznacznie łagodzi objawy dyspepsji. Stosowanie IPP prawdopodobnie zmniejsza ryzyko rozwoju nowych wrzodów w porównaniu z placebo (odnotowano 36 przypadków nowych wrzodów na 1000 osób przyjmujących IPP i 119 takich przypadków na 1000 osób otrzymujących placebo). Możliwe też, że stosowanie IPP zmniejsza w porównaniu z placebo liczbę powikłań związanych z wrzodami (4 przypadki na 1000 osób przyjmujących IPP i 11 przypadków na 1000 osób otrzymujących placebo). Stosowanie IPP prawdopodobnie nieznacznie poprawia jakość życia.

W porównaniu z blokerami H2, stosowanie IPP może zwiększać ryzyko powstawania nowych wrzodów (154 przypadki na 1000 osób przyjmujących IPP, w porównaniu z 77 przypadkami na 1000 osób przyjmujących blokery H2).

W porównaniu z mizoprostolem, stosowanie IPP prawdopodobnie zwiększa liczbę nowych wrzodów, ale dane w tej kwestii są bardzo niepewne. Stosowanie IPP może wiązać się z mniejszą liczbą szkodliwych skutków dla zdrowia w porównaniu ze stosowaniem mizoprostolu, ale dane w tej kwestii są bardzo niepewne.

Nie znaleźliśmy żadnych badań porównujących przyjmowanie IPP i sukralfatu.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Wyłączając porównanie IPP z placebo pod względem ryzyka powstawania nowych wrzodów oraz jakości życia, nasze zaufanie do przedstawionych danych naukowych jest umiarkowane do małego. Badania były bardzo małe i nie raportowano w nich interesujących nas wyników. Porównanie obejmowało tylko jedno badanie, a otrzymane wyniki różniły się między poszczególnymi badaniami (w niektórych wykazano korzyści, podczas gdy w innych szkody).

Na ile aktualny jest ten przegląd?

Dane są aktualne na dzień 23 października 2023 roku.