Jakie są najdokładniejsze badania umożliwiające rozpoznanie niedoboru witaminy A?

Najważniejsze informacje

• Dwa najczęściej stosowane badania (stężenie retinolu w surowicy lub osoczu oraz stężenie białka wiążącego retinol) nie pozwalają w sposób wiarygodny zidentyfikować osób z grupy ryzyka. Dotyczy to zarówno tych z niedoborem witaminy A, jak i z jej prawidłowym stężeniem, w warunkach populacyjnych lub klinicznych.

• Może to oznaczać, że stosowanie tych testów może prowadzić do przeszacowania lub niedoszacowania częstości występowania niedoboru witaminy A na poziomie populacyjnym oraz do błędnego diagnozowania poszczególnych osób.

• Szacunki dotyczące dokładności testów powinny się poprawić wraz z publikacją kolejnych badań.

Dlaczego tak ważne jest usprawnienie badań przesiewowych pod kątem niedoboru witaminy A?

Witamina A, zwana również retinolem, jest niezbędnym składnikiem odżywczym. Znajduje się on w wątróbce, jajkach, produktach mlecznych oraz w większości zielonych warzyw liściastych i pomarańczowych owoców i warzyw. Jednak niedobór witaminy A stanowi powszechny problem zdrowia publicznego, zwłaszcza w krajach o niskich dochodach. Osoby z niedoborem witaminy A mogą mieć osłabiony układ odpornościowy, cierpieć na zaburzenia wzrostu, ślepotę zmierzchową oraz ślepotę. Są również bardziej podatne na choroby zakaźne. Najbardziej narażone są małe dzieci i kobiety w ciąży.

Aby zdecydować, czy w przypadku poszczególnych osób i społeczności konieczne jest stosowanie suplementacji witaminy A, musimy znać aktualne stężenie tej witaminy. Wymaga to dokładnych badań. Brak rozpoznania niedoboru witaminy A, gdy już występuje, może skutkować opóźnieniem w rozpoczęciu suplementacji lub jej całkowitym pominięciem. W konsekwencji niedobór witaminy A pogłębia się, prowadząc m.in. do powstawania blizn i problemów ze wzrokiem. Błędne rozpoznanie niedoboru witaminy A może skutkować podawaniem suplementów tej witaminy osobom, które ich nie potrzebują, co zwiększa ryzyko przekroczenia zalecanego jej spożycia.

Jakie badania pozwalają ocenić stężenie witaminy A?

Najdokładniejszymi metodami oceny stężenia witaminy A (zwanymi metodami referencyjnymi) są biopsja wątroby oraz metoda izotopowego rozcieńczania retinolu. Biopsja wątroby polega na pobraniu niewielkiej próbki tkanki wątroby pacjenta i zbadaniu jej pod mikroskopem w laboratorium. Metoda izotopowego rozcieńczania retinolu polega na podaniu niewielkiej dawki witaminy A, a następnie zbadaniu próbki krwi. Badania te są inwazyjne, kosztowne, czasochłonne i wymagające pod względem technicznym.

Inne badania, które służą do oceny stężenia witaminy A w organizmie są mniej inwazyjne, tańsze i szybsze, ale mogą być mniej dokładne. Nazywa się je testami indeksowymi. Polegają one na poszukiwaniu w próbce krwi wskaźników obecności witaminy A (tzw. biomarkerów). Najczęściej wykonywane testy indeksowe to oznaczenie stężenia retinolu w surowicy lub osoczu oraz stężenia białka wiążącego retinol w surowicy lub osoczu. Pozytywny wynik badania wskazuje na niedobór witaminy A, natomiast wynik negatywny oznacza niewystępowanie niedoboru tej witaminy.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy ocenić dokładność testów indeksowych w porównaniu z metodami referencyjnymi w wykrywaniu niedoboru witaminy A u osób z grupy ryzyka jego wystąpienia.

Co zrobiliśmy?

Staraliśmy się odnaleźć badania oceniające dokładność testów indeksowych w porównaniu z metodą referencyjną, a następnie połączyliśmy wyniki tych badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Przeanalizowaliśmy 40 badań, w których porównano co najmniej jeden test indeksowy i jedno badanie referencyjne. Badania przeprowadzono w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, w Europie, w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej oraz w Afryce. Wiek uczestników badania wynosił od 1 miesiąca do ponad 80 lat. Odsetek osób z niedoborem witaminy A wynosił średnio od 4% do 60%. Poniższe wyniki opierają się na hipotetycznej grupie 1000 osób.

Badanie stężenia retinolu w surowicy lub osoczu w porównaniu z metodą izotopowego rozcieńczania retinolu (23 badania)

W grupie 1000 osób, spośród których u 100 (10%) stwierdzono niedobór witaminy A na podstawie badania metodą izotopowego rozcieńczania retinolu , u 82 osób wynik badania stężenia retinolu w surowicy lub w osoczu wskazywałby na obecność niedoboru witaminy A. Spośród nich 72 osoby zostałyby błędnie zakwalifikowane jako osoby z niedoborem witaminy A. Spośród 918 osób, których wyniki wskazują na niewystępowanie niedoboru witaminy A, 90 zostałoby błędnie zaklasyfikowanych jako osoby bez niedoboru tej witaminy.

Badanie stężenia retinolu w surowicy lub osoczu w porównaniu z badaniem stężenia witaminy A w biopsji wątroby (16 badań)

W grupie 1000 osób, spośród których 100 (10%) ma niedobór witaminy A stwierdzony na podstawie stężenia witaminy A w biopsji wątroby , u 206 osób wynik badania stężenia retinolu w surowicy lub osoczu wskazywałby na obecność niedoboru witaminy A. Spośród nich 153 osoby zostałyby błędnie zakwalifikowane jako osoby z niedoborem witaminy A. Spośród 794 osób, których wyniki wskazują na niewystępowanie niedoboru witaminy A, 47 zostałoby błędnie zaklasyfikowanych jako osoby bez niedoboru tej witaminy.

Badanie stężenia białka wiążącego retinol w surowicy lub osoczu w porównaniu z metodą izotopowego rozcieńczania retinolu (8 badań)

W grupie 1000 osób, spośród których u 100 (10%) stwierdzono niedobór witaminy A na podstawie badania metodą izotopowego rozcieńczania retinolu , u 266 osób wynik badania stężenia białka wiążącego retinol w surowicy lub osoczu wskazywałby na obecność niedoboru witaminy A. Spośród nich 216 osób zostałoby błędnie zakwalifikowanych jako osoby z niedoborem witaminy A. Spośród 734 osób, których wyniki wskazują na niewystępowanie niedoboru witaminy A, 50 zostałoby błędnie zaklasyfikowanych jako osoby bez niedoboru tej witaminy.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Nasza pewność co do wiarygodności tych danych naukowych jest ograniczona z kilku powodów. Większość badań była niewielka i zawierała niewiele informacji na temat sposobu ich przeprowadzenia, przez co nie mogliśmy ocenić wiarygodności zastosowanych w nich metod. Badania nie miały na celu określenia dokładności testów indeksowych, dlatego należy zachować ostrożność przy interpretacji ich wyników. Ostatecznie nie udało nam się znaleźć informacji na temat wszystkich testów.

Jak aktualny jest ten przegląd?

Przedstawione dane naukowe obejmują okres do sierpnia 2022 roku.