ใจความสำคัญ
เมื่อเปรียบเทียบกับคำแนะนำด้านอาหารแบบดั้งเดิม (เช่น การจำกัดแคลอรีหรือการรับประทานอาหารประเภทต่างๆ) การอดอาหารเป็นช่วงๆ อาจส่งผลให้เกิดความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีความแตกต่างเลยต่อการลดน้ำหนักและคุณภาพชีวิตในผู้ใหญ่ที่มีภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน เรามีความแน่ใจน้อยกว่าเกี่ยวกับผลลัพธ์ด้านเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์
เมื่อเปรียบเทียบกับการไม่ให้คำแนะนำใดๆ หรือการอยู่ในรายชื่อรอรับการรักษา การอดอาหารเป็นช่วงๆ น่าจะส่งผลให้เกิดความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีความแตกต่างเลยต่อการลดน้ำหนัก เรามีความแน่ใจน้อยกว่าเกี่ยวกับหลักฐานด้านคุณภาพชีวิต และเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ (เช่น ความเหนื่อยล้า อาการปวดศีรษะ และความรู้สึกคลื่นไส้ไม่สบาย)
ไม่มีการศึกษาที่รวบรวมมาใดๆ ที่รายงานความพึงพอใจของผู้คนที่มีต่อการอดอาหารเป็นช่วงๆ สถานะของโรคเบาหวาน หรือตัววัดโดยรวมของปัญหาสุขภาพอื่นๆ เราจำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อตรวจสอบเรื่องเหล่านี้
โรคอ้วนคืออะไร และการอดอาหารเป็นช่วงๆ จะช่วยได้อย่างไร
โรคอ้วนเป็นภาวะทางการแพทย์ที่ร้ายแรงซึ่งมีลักษณะเฉพาะคือการมีไขมันในร่างกายสูง ซึ่งสามารถก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้องกับน้ำหนักตัว และอาจนำไปสู่การเจ็บป่วยที่ร้ายแรง (เช่น โรคเบาหวานชนิดที่ 2) และการเสียชีวิตได้ ระดับของโรคอ้วนทั่วโลกกำลังเพิ่มสูงขึ้น ซึ่งเป็นการเพิ่มภาระให้แก่ระบบบริการสุขภาพ การลดน้ำหนักยังคงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการลดความเสี่ยงด้านสุขภาพและผลกระทบต่อสังคมที่เกี่ยวข้องกับภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วน คำแนะนำด้านอาหารแบบดั้งเดิมได้แก่ การลดแคลอรี และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินเพื่อรับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพมากขึ้น หรือปรับเปลี่ยนปริมาณของโปรตีน คาร์โบไฮเดรต และไขมันให้แตกต่างไปจากเดิม การอดอาหารเป็นช่วงๆ เป็นแนวทางในการลดน้ำหนักที่ค่อนข้างใหม่ แนวทางนี้เกี่ยวข้องกับช่วงเวลาที่ผู้คนรับประทานอาหารน้อยมากหรือไม่ได้รับประทานเลย (การอดอาหาร) ตามด้วยช่วงเวลาที่พวกเขารับประทานอาหารตามปกติ การอดอาหารเป็นช่วงๆ มีอยู่ด้วยกันหลายรูปแบบ เช่น การรับประทานอาหารเฉพาะในช่วงเวลาที่กำหนดไว้ในแต่ละวัน (การจำกัดเวลาในการรับประทานอาหาร), การอดอาหารในบางวันของสัปดาห์ (การอดอาหารเป็นระยะ) หรือการสลับระหว่างวันที่รับประทานอาหารตามปกติกับวันที่รับประทานอาหารน้อยมาก (การอดอาหารวันเว้นวัน) การอดอาหารเป็นช่วงๆ อาจช่วยให้สุขภาพโดยรวมดีขึ้นผ่านการเปลี่ยนแปลงที่เป็นประโยชน์ต่อการทำงานบางอย่างของร่างกาย อย่างไรก็ตาม แนวทางนี้อาจนำไปสู่เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ เช่น ความเหนื่อยล้า อาการปวดศีรษะ หรืออาการคลื่นไส้ได้
เราต้องการทราบอะไร
เราต้องการทราบว่าการอดอาหารเป็นช่วงๆ มีประสิทธิผลในการลดน้ำหนักสำหรับผู้ใหญ่ที่มีภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วน มากกว่าคำแนะนำด้านอาหารแบบดั้งเดิมหรือไม่ นอกจากนี้ เรายังต้องการทราบถึงผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต สถานะของโรคเบาหวาน และค่าวัดระดับไขมันในเลือดของผู้คน รวมถึงว่าผู้คนประสบกับผลไม่พึงประสงค์หรือไม่
เราทำอะไรบ้าง
เราได้สืบค้นการศึกษาในผู้ที่มีอายุมากกว่า 18 ปี ซึ่งมีภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน ที่ได้รับการสุ่มเลือกให้ทำการอดอาหารเป็นช่วงๆ หรือให้ได้รับคำแนะนำด้านอาหารแบบดั้งเดิม ไม่ได้รับการรักษา หรืออยู่ในรายชื่อรอรับการรักษา (ผู้ที่อยู่ในรายชื่อรอรับการรักษาจะมีกำหนดการที่จะได้รับการรักษาแต่ยังไม่ได้เริ่มในทันที โดยผู้วิจัยจะเปรียบเทียบพวกเขากับผู้ที่เริ่มการรักษาในทันที) เรารวบรวมการศึกษาในผู้ที่มีและไม่มีการเจ็บป่วยที่เกี่ยวข้องกับโรคอ้วน เช่น โรคเบาหวานหรือโรคไต
เราพบอะไร
เราพบ 22 การศึกษา ซึ่งมีผู้เข้าร่วม 1995 คน ที่ได้รับการรักษาที่บ้านหรือในชุมชน การศึกษาดำเนินการในยุโรป อเมริกาเหนือ จีน ออสเตรเลีย และอเมริกาใต้
เมื่อเปรียบเทียบกับคำแนะนำด้านอาหารแบบดั้งเดิม การอดอาหารเป็นช่วงๆ อาจส่งผลให้มีความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีความแตกต่างเลยในการลดน้ำหนัก ซึ่งวัดจากการเปลี่ยนแปลงจากน้ำหนักตัวเริ่มต้น (21 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 1430 คน) และคุณภาพชีวิต (3 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 106 คน) เราไม่แน่ใจเกี่ยวกับผลกระทบต่อการบรรลุเป้าหมายการลดน้ำหนักตัวลง 5% (4 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 472 คน) หรือต่อเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ (7 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 619 คน)
เมื่อเปรียบเทียบกับการไม่ให้สิ่งแทรกแซงหรือการอยู่ในรายชื่อรอรับการรักษา การอดอาหารเป็นช่วงๆ น่าจะส่งผลให้เกิดความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีความแตกต่างเลยต่อการลดน้ำหนัก (6 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 427 คน) เราไม่แน่ใจเกี่ยวกับผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต (1 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 60 คน) หรือเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ (2 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 189 คน)
ไม่มีการศึกษาที่รวบรวมมาใดๆ ที่รายงานความพึงพอใจของผู้คนที่มีต่อการอดอาหารเป็นช่วงๆ สถานะของโรคเบาหวาน หรือตัววัดโดยรวมของปัญหาสุขภาพอื่นๆ
ข้อจำกัดของหลักฐานคืออะไร
เรามีความเชื่อมั่นในระดับปานกลางต่อผลลัพธ์ด้านการลดน้ำหนักเมื่อเปรียบเทียบการอดอาหารเป็นช่วงๆ กับการไม่ให้การรักษา อย่างไรก็ตาม ความเชื่อมั่นของเราอยู่ในระดับต่ำถึงต่ำมากสำหรับประเด็นอื่นๆ ที่เราสนใจ เนื่องจากการศึกษาที่รวบรวมมาส่วนใหญ่ไม่ได้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยที่รัดกุมที่สุด มีจำนวนผู้เข้าร่วมน้อย และรายงานผลลัพธ์ที่ยังไม่สามารถหาข้อสรุปได้
การทบทวนวรรณกรรมนี้เป็นปัจจุบันแค่ไหน
หลักฐานเป็นข้อมูลล่าสุดจนถึงวันที่ 5 พฤศจิกายน 2024
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
วัตถุประสงค์
เพื่อประเมินประโยชน์และผลเสียของการอดอาหารเป็นช่วงๆ เปรียบเทียบกับการให้คำแนะนำด้านอาหารตามปกติ การไม่ให้สิ่งแทรกแซง หรือการอยู่ในรายชื่อรอรับการรักษา สำหรับผู้ใหญ่ที่มีภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
วิธีการสืบค้น
เราได้สืบค้นข้อมูลในฐานข้อมูล CENTRAL, MEDLINE (Ovid) และทะเบียนการทดลองสองแห่งจนถึงวันที่ 5 พฤศจิกายน 2024 ตลอดจนการตรวจสอบเอกสารอ้างอิง การสืบค้นการอ้างอิง และการติดต่อผู้ประพันธ์การศึกษาเพื่อค้นหาการศึกษาเพิ่มเติม
ข้อสรุปของผู้วิจัย
เมื่อเปรียบเทียบกับการให้คำแนะนำด้านอาหารตามปกติ การอดอาหารเป็นช่วงๆ อาจส่งผลให้มีความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีความแตกต่างเลยในการลดน้ำหนักหรือคุณภาพชีวิต การอดอาหารเป็นช่วงๆ อาจส่งผลให้มีความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีความแตกต่างเลยในด้านเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ แต่หลักฐานมีความไม่แน่นอนอย่างมาก แนวทางเหล่านี้ไม่ได้มีความแตกต่างกันในการทำให้ลดน้ำหนักได้สำเร็จ โดยไม่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่มีความหมายทางคลินิกในผลลัพธ์ส่วนใหญ่ที่พิจารณาในการทบทวนวรรณกรรมนี้ เมื่อเปรียบเทียบกับการไม่ให้สิ่งแทรกแซงหรือการอยู่ในรายชื่อรอรับการรักษา การอดอาหารเป็นช่วงๆ น่าจะส่งผลให้มีความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีความแตกต่างเลยในการลดน้ำหนัก และอาจส่งผลให้มีความแตกต่างเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีความแตกต่างเลยในด้านคุณภาพชีวิตหรือเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ แต่หลักฐานมีความไม่แน่นอนอย่างมาก
แพทย์และผู้ป่วยอาจจำเป็นต้องประเมินความเต็มใจและความพร้อมในการนำการอดอาหารเป็นช่วงๆ มาใช้เป็นกลยุทธ์การรักษา โดยพิจารณาจากความเหมาะสมในการปฏิบัติจริงและความยั่งยืนของแต่ละบุคคล
การศึกษาที่รวบรวมมามุ่งเน้นไปที่ผลระยะสั้นของสิ่งแทรกแซง (ไม่เกิน 12 เดือน) ซึ่งจำกัดการนำหลักฐานในการทบทวนวรรณกรรมนี้ไปประยุกต์ใช้เพื่อประกอบการตัดสินใจสำหรับระยะเวลาที่ยาวนานกว่านั้น จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งหากการศึกษาในอนาคตขยายระยะเวลาการติดตามผลให้นานเกินกว่า 12 เดือน เพื่อสร้างฐานหลักฐานที่แข็งแกร่งขึ้นสำหรับผลกระทบในระยะยาว
จำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อศึกษาผลของการอดอาหารเป็นช่วงๆ ต่อผลลัพธ์หลายประการ ซึ่งรวมถึงความพึงพอใจของผู้เข้าร่วม สถานะของโรคเบาหวาน และตัววัดโดยรวมของภาวะโรคร่วม การศึกษาเหล่านี้ต้องพิจารณาประชากรกลุ่มต่างๆ ที่มีภาระของโรคอ้วนและภาวะน้ำหนักเกินแตกต่างกัน เช่น ประชากรจากประเทศที่มีรายได้ต่ำและปานกลางและประเทศที่มีรายได้สูง แยกตามเพศชายหรือเพศหญิง และแยกตามเกณฑ์ดัชนีมวลกายในระดับต่างๆ
แหล่งทุน
การทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ฉบับนี้ไม่ได้รับเงินทุนสนับสนุนเฉพาะเจาะจง
การลงทะเบียน
Protocol (2023): doi.org/10.1002/14651858.CD015610
แปลโดย ศ.นพ ภิเศก ลุมพิกานนท์ สาขาวิชาสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 17 มีนาคม 2026 Edit โดย ศ. พญ. ผกากรอง ลุมพิกนนท์ 13 กรกฎาคม 2026
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก
