การผ่าตัดเอาคราบไขมันที่แข็งตัวออก (atherectomy) ในหลอดเลือดแดงที่ขา ดีกว่าการทำหัตถการแบบแผลเล็กอื่นๆ สำหรับโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายหรือไม่

ใจความสำคัญ

• ดูเหมือนว่าจะมีความแตกต่างเพียงเล็กน้อยถึงไม่มีความแตกต่างเลย ทั้งในด้านประโยชน์หรือผลเสีย เมื่อเปรียบเทียบการตัดคราบไขมันในหลอดเลือด (ซึ่งเป็นวิธีการผ่าตัดเล็กที่ใช้อุปกรณ์ตัดหรือบดคราบไขมันที่แข็งตัวออกไป) กับการรักษาแบบดั้งเดิม ได้แก่ การขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน (ใช้บอลลูนขยายหลอดเลือดที่ตีบหรืออุดตัน) โดยจะมีหรือไม่มีการใส่ขดลวด (ท่อที่ใช้ค้ำหลอดเลือดส่วนนั้นให้เปิดกว้าง) ก็ตาม อย่างไรก็ตาม ข้อมูลนี้อ้างอิงจากหลักฐานที่มีคุณภาพต่ำ ดังนั้นผลลัพธ์จากการทบทวนวรรณกรรมนี้จึงมีความไม่แน่นอนสูง

• จำเป็นต้องมีการศึกษาที่ขนาดใหญ่และออกแบบมาดีกว่านี้ เพื่อประเมินการใช้การตัดคราบไขมันในหลอดเลือดเมื่อเทียบกับการรักษาแบบดั้งเดิมอื่นๆ อย่างรอบด้าน

โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายคืออะไร

โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบตันเป็นภาวะที่พบได้บ่อย โดยคราบไขมันทำให้หลอดเลือดแดงบริเวณขาตีบแคบหรืออุดตัน ผู้ที่มีภาวะนี้อาจมีอาการปวดขณะเดิน ปวดขณะพัก หรือเกิดแผลที่ขาเนื่องจากเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอ จำนวนผู้ป่วยโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบตันกำลังเพิ่มขึ้นทั่วโลก

ภาวะนี้รักษาอย่างไร

ทางเลือกในการรักษา ได้แก่ การบำบัดด้วยการฝึกเดิน, การผ่าตัดแบบเปิดโดยใช้หลอดเลือดหรือวัสดุเทียมเพื่อทำทางเบี่ยง (bypass) ข้ามส่วนที่ตีบหรืออุดตันของหลอดเลือดแดง, หรือการผ่าตัดแบบแผลเล็ก (minimally invasive surgery) ทางเลือกสำหรับการผ่าตัดแบบแผลเล็ก ได้แก่ การขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน (balloon angioplasty) ซึ่งเป็นการสอดบอลลูนที่ยังไม่พองตัวเข้าไปในบริเวณที่ตีบแคบตามลวดนำทาง จากนั้นจึงเป่าบอลลูนให้พองตัวเพื่อขยายหลอดเลือด และการใส่ขดลวด (stenting) (มักใช้ร่วมกับการขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน) ซึ่งจะช่วยค้ำยันส่วนที่ขยายด้วยบอลลูนให้เปิดค้างไว้เพื่อเพิ่มความแข็งแรง

ทางเลือกสุดท้ายซึ่งใช้กันน้อยกว่า คือเทคนิคที่เรียกว่า การตัดคราบไขมันในหลอดเลือด (atherectomy) การรักษานี้ใช้เครื่องมือตัดหรือบดเพื่อเอาคราบไขมันที่แข็งตัว (atheroma) ภายในหลอดเลือดแดงออกไป การวิจัยเกี่ยวกับการตัดคราบไขมันในหลอดเลือดยังมีข้อมูลน้อยเมื่อเทียบกับวิธีการรักษาแบบอื่น อย่างไรก็ตาม การใช้เทคนิคการตัดคราบไขมันในหลอดเลือดกลับมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น

เราต้องการทราบอะไร

คำถามหลักที่เราต้องการประเมินคือ การผ่าตัดเอาคราบไขมันออกจากหลอดเลือด (atherectomy) ให้ผลดีกว่าการขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน, การใส่ขดลวด, หรือการผ่าตัดบายพาสแบบเปิด ในการรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบหรือไม่ นอกจากนี้ เรายังต้องการทราบว่าการตัดคราบไขมันในหลอดเลือด ให้ผลดีกว่าการขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูนในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบที่บริเวณขาเหนือเข่าหรือไม่ และการใช้บอลลูนหรือขดลวดชนิดเคลือบยา (drug-releasing balloons or stents) มีผลต่อผลลัพธ์การรักษาหรือไม่

เราทำอะไรไปบ้าง

เราได้สืบค้นการศึกษาที่เปรียบเทียบการตัดคราบไขมันในหลอดเลือดกับวิธีการรักษาโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบแบบอื่นๆ เราได้นำผลการศึกษาเหล่านี้มารวมกับผลการศึกษาที่ถูกรวบรวมไว้แล้วในการทบทวนวรรณกรรมสองฉบับก่อนหน้านี้ เราประเมินความน่าเชื่อถือโดยรวมของหลักฐานในการศึกษาเหล่านี้ โดยพิจารณาจากรูปแบบและขนาดของการศึกษา

เราพบอะไร

เราพบการศึกษาใหม่ 4 การศึกษาที่เปรียบเทียบการตัดคราบไขมันในหลอดเลือดกับวิธีการรักษาแบบแผลเล็กอื่นๆ (การขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูนโดยจะมีหรือไม่มีการใส่ขดลวดร่วมด้วย) ทำให้มีจำนวนการศึกษาที่นำมารวบรวมในการทบทวนวรรณกรรมนี้ทั้งหมด 11 การศึกษา โดยมีผู้เข้าร่วมทั้งสิ้น 814 คน มีเพียง 1 การศึกษาที่เปรียบเทียบการตัดคราบไขมันในหลอดเลือดกับการใส่ขดลวด ส่วนการศึกษาที่เหลือเป็นการเปรียบเทียบการตัดคราบไขมันในหลอดเลือดกับการขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน การศึกษาส่วนใหญ่ดำเนินการในทวีปยุโรปหรือสหรัฐอเมริกา ส่วนอีก 1 การศึกษาดำเนินการในประเทศจีน เราไม่พบการศึกษาใดเลยที่เปรียบเทียบการตัดคราบไขมันในหลอดเลือดกับการผ่าตัดบายพาสแบบเปิด

จากการประเมินข้อมูลในการศึกษาที่รวบรวมมา ดูเหมือนว่าจะมีความแตกต่างเพียงเล็กน้อยถึงไม่มีความแตกต่างเลยระหว่างการตัดคราบไขมันในหลอดเลือด กับการขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน หรือการใส่ขดลวดตั้งแต่แรก เมื่อพิจารณาจากผลลัพธ์ต่อไปนี้: การคงความเปิดโล่งของหลอดเลือด (patency) ที่ระยะ 6 และ 12 เดือน, ความเสี่ยงต่อการเสียชีวิต, ความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหรือการบาดเจ็บของหัวใจและหลอดเลือดในภายหลัง, โอกาสที่จะต้องได้รับการรักษาซ้ำที่หลอดเลือดเป้าหมาย, หรือความเสี่ยงโดยรวมของการเกิดภาวะแทรกซ้อน

ข้อจำกัดของหลักฐานคืออะไร

เราไม่มีความมั่นใจในหลักฐานดังกล่าว เนื่องจากในหลายๆ การศึกษา มีความเป็นไปได้ที่ผู้เข้าร่วมวิจัยและผู้ประเมินผลจะทราบว่าผู้ป่วยแต่ละรายได้รับการรักษาแบบใด (ไม่มีการปกปิดข้อมูล) นอกจากนี้ ผู้เข้าร่วมวิจัยบางรายไม่ได้ถูกติดตามผลจนครบระยะเวลาการศึกษา และไม่ใช่ทุกการศึกษาที่รายงานข้อมูลครอบคลุมถึงทุกผลลัพธ์ที่เราสนใจ

หลักฐานนี้มีความเป็นปัจจุบันเพียงใด

การทบทวนวรรณกรรมนี้เป็นการปรับปรุงข้อมูลจากการทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ฉบับก่อนหน้าที่ตีพิมพ์ในปี 2014 และ 2020 หลักฐานนี้มีความเป็นปัจจุบันจนถึงเดือนมกราคม 2025