Najważniejsze informacje

• Nie jest jasne, czy ketamina (podawana dożylnie, doustnie lub aplikowana jako krem na skórę) zmniejsza natężenie bólu. Podczas podawania dożylnego może jednak wywoływać skutki uboczne.

• Nie wiemy też czy stosowanie memantyny, dekstrometorfanu, amantadynu i magnezu zmniejsza natężenie bólu lub wywołuje skutki uboczne.

• Należy przeprowadzić więcej i lepszej jakości badań, aby ocenić jakie są korzyści i szkody związane ze stosowaniem ketaminy i innych antagonistów receptora NMDA w leczeniu bólu przewlekłego.

Czym jest ból przewlekły?

Ból przewlekły to taki, który utrzymuje się przez co najmniej 3 miesiące. To powszechny problem, który dotyka nawet 30% osób. Przewlekły ból może być objawem różnych schorzeń. Jego przyczyna może być też niewyjaśniona. Osoby z przewlekłym bólem często doświadczają zmęczenia, niepokoju, depresji oraz obniżonej sprawności i jakości życia.

Czym są antagoniści receptora N-metylo-D-asparaginianu (NMDA)?

Antagoniści receptora NMDA to grupa leków, które wpływają na pobudliwość nerwów związanych z bólem i inne funkcje mózgu. Należą do nich ketamina, memantyna, dekstrometorfan, amantadyna i magnez. Lekarze wykorzystują je w leczeniu wielu schorzeń, w tym bólu przewlekłego.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy ustalić, czy ketamina i inni antagoniści receptora NMDA wykazują większą skuteczność w łagodzeniu bólu niż leczenie pozorowane (placebo), standardowa opieka albo inny lek. Chcieliśmy się również dowiedzieć, czy wywołują one jakiekolwiek skutki uboczne.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których u dorosłych z bólem przewlekłym oceniano wpływ stosowania ketaminy i innych antagonistów receptora NMDA w porównaniu z placebo, standardową opieką albo z innym lekiem. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań i oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych na podstawie takich czynników jak wykorzystane metody i wielkość badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 67 badań, w których wzięło udział 2309 osób z szeregiem przewlekłych stanów bólowych, w tym z nerwobólami (np. nerwobólem cukrzycowym, neuralgią popółpaścową), fibromialgią i zespołem wieloobjawowego bólu miejscowego (ang. complex regional pain syndrome, CRPS) . Odsetek kobiet biorących udział w badaniach wahał się od 11% do 100%. 39 badań dotyczyło ketaminy, 10 – memantyny, 9 – dekstrometorfanu, 3 – amantadyny, a 8 – magnezu. W 62 badaniach leki te porównano z placebo. Większość badań przeprowadzono w Europie, Wielkiej Brytanii i USA. 19% badań otrzymało pewną formę wsparcia finansowego od firm farmaceutycznych. Badania były zazwyczaj krótkie i trwały zaledwie kilka miesięcy.

Główne wyniki

Nie wiadomo, czy ketamina (podawana dożylnie, doustnie lub w postaci kremu na skórę) zmniejsza natężenie bólu. Ketamina podawana dożylnie może wywoływać niepożądane efekty, takie jak utrata kontaktu z rzeczywistością, nudności i wymioty. Nie wiadomo, czy istnieją niepożądane skutki przyjmowania ketaminy doustnie lub w postaci kremu.

Nie jest jasne, czy memantyna, dekstrometorfan i amantadyna (przyjmowane doustnie) lub magnez (podawany dożylnie lub doustnie) łagodzą natężenie bólu lub wywołują skutki uboczne.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nasza pewność co do wiarygodności prezentowanych danych naukowych jest ograniczona z kilku powodów. Istnieje możliwość, że osoby biorące udział w badaniach były świadome tego, jakiemu leczeniu zostały poddane. Nie wszystkie badania dostarczyły danych o wszelkich interesujących nas aspektach. Nie było wystarczającej liczby badań, by zyskać pewność co do uzyskanych wyników, a ponadto badania te obejmowały bardzo małe grupy.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Niniejsze dane naukowe są aktualne do czerwca 2025 roku.