Jakie są korzyści i ryzyko terapii zajęciowej u chorych na stwardnienie rozsiane?

Najważniejsze informacje

• Bezpośrednio po zakończeniu terapii zajęciowej chorzy na stwardnienie rozsiane mogą wykazywać niewielką poprawę w codziennym funkcjonowaniu oraz w psychicznym aspekcie jakości życia. Terapia ta może jednak mieć niewielki lub żaden wpływ na fizyczny aspekt jakości życia lub na uczestnictwo w życiu społecznym.

• Po okresie od 3 do 6 miesięcy od zakończenia terapii zajęciowej można zaobserwować niewielką poprawę w psychicznym aspekcie jakości życia. Z kolei wpływ na możliwość wykonywania codziennych czynności lub fizyczny aspekt jakości życia jest niewielki. W porównaniu ze standardową opieką terapia zajęciowa może w pewnym stopniu poprawić codzienne funkcjonowanie oraz fizyczny i psychiczny aspekt jakości życia.

• Ze względu na niewystarczającą ilość danych nie mamy pewności co do długoterminowych korzyści ani szkód związanych z terapią zajęciową.

• Rzeczywisty wpływ terapii zajęciowej może być niedoszacowany, ponieważ w badaniach oceniano wiele różnych działań terapeutycznych. Jednocześnie nie uwzględniliśmy badań, w których terapię zajęciową stosowano razem z innymi terapiami, chyba że oceniano w nich oddzielnie jej konkretny wpływ.

• W przyszłych badaniach należy dążyć do określenia, które elementy terapii zajęciowej dają najlepsze rezultaty, u jakich pacjentów oraz w jakich warunkach klinicznych.

Czym jest stwardnienie rozsiane?

Stwardnienie rozsiane (łac. sclerosis multiplex, SM) jest dosyć powszechną chorobą ośrodkowego układu nerwowego, która występuje u blisko 2,9 miliona osób na świecie. W przypadku SM układ odpornościowy omyłkowo atakuje ochronną warstwę wokół włókien nerwowych w mózgu i rdzeniu kręgowym. To zaburza przekazywanie informacji między mózgiem a resztą ciała, co może prowadzić do objawów takich jak zmęczenie, osłabienie mięśni czy problemy z równowagą. SM może utrudniać wykonywanie codziennych czynności, takich jak ubieranie się, przygotowywanie posiłków czy chodzenie. Choroba może także wpływać na pamięć i koncentrację, co sprawia, że praca i kontakty społeczne stają się większym wyzwaniem.

Jak leczy się stwardnienie rozsiane?

Leki stosowane w SM mają na celu ograniczenie występowania rzutów choroby, spowolnienie jej postępu oraz kontrolowanie objawów. Rehabilitacja może pomóc chorym na SM radzić sobie z objawami, lepiej funkcjonować na co dzień i zachować aktywność w życiu społecznym.

Jedną z form rehabilitacji jest terapia zajęciowa. Pomaga ona pacjentom wykonywać codzienne czynności, takie jak ubieranie się, gotowanie, mycie się czy praca zawodowa. Terapeuci zajęciowi uczą technik ułatwiających wykonywanie tych zadań oraz zapewniają narzędzia pomagające radzić sobie z objawami choroby. Pracują również nad poprawą siły i koordynacji ruchów u pacjentów, aby ułatwić im codzienne funkcjonowanie.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić w jaki sposób terapia zajęciowa pomaga chorym na SM, w szczególności jaki jest jej wpływ na codzienne funkcjonowanie, fizyczny i psychiczny aspekt jakości życia oraz uczestnictwo w życiu społecznym. Chcieliśmy też ustalić, czy terapia zajęciowa może mieć niepożądane skutki.

Co zrobiliśmy?

Poszukiwaliśmy badań, w których u chorych na SM terapię zajęciową porównywano z innymi metodami leczenia, standardową opieką lub z niestosowaniem takiej terapii. Wykluczyliśmy badania interdyscyplinarne, w których opiekę równolegle sprawują specjaliści z różnych dziedzin. Wyjątkiem były publikacje, gdzie wyodrębniono wpływ samej terapii zajęciowej. Interesowały nas skutki terapii widoczne bezpośrednio po jej zakończeniu, po czasie od 3 do 6 miesięcy (efekt średnioterminowy) oraz po upływie 1 roku (efekt długoterminowy). Połączyliśmy wyniki poszczególnych badań, a następnie określiliśmy naszą pewność do zgromadzonych danych. Przy ocenie wzięliśmy pod uwagę zastosowaną metodologię oraz liczbę uwzględnionych badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 20 badań dotyczących terapii zajęciowej, w których uczestniczyło 1628 chorych na SM. W 10 badaniach analizowano sposoby pomocy chorym na SM w radzeniu sobie ze zmęczeniem. Spośród nich w 9 badaniach skupiono się na poprawie wykonywania codziennych czynności, takich jak ubieranie się i gotowanie, a jedno badanie miało na celu zwiększenie zaangażowania społecznego. Badania przeprowadzono głównie w krajach o wysokich dochodach. Uczestnikami badań byli dorośli w wieku od 18 do 70 lat, u których SM powodowało łagodny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności.

Jakie były główne wyniki przeglądu?

Terapia zajęciowa może przynieść niewielką poprawę w codziennym funkcjonowaniu w porównaniu z innymi metodami leczenia w perspektywie krótkoterminowej oraz prawdopodobnie większe korzyści w porównaniu ze standardową opieką lub niestosowaniem terapii zajęciowej, jednak dane naukowe są niepewne. Efekty średnio- i długoterminowe pozostają niejasne.

Terapia zajęciowa może przynosić niewielką poprawę w zakresie psychicznego aspektu jakości życia w perspektywie krótkoterminowej, lecz wykazuje niewielki lub żaden wpływ na fizyczny aspekt jakość życia. Wyniki porównań ze standardową opieką lub z niestosowaniem interwencji są bardzo niepewne, a efekty średnioterminowe i długoterminowe pozostają niejasne.

W perspektywie krótkoterminowej wpływ terapii zajęciowej na uczestnictwo w życiu społecznym może być znikomy lub żaden; dane są w tym zakresie bardzo ograniczone.

W żadnym z badań nie podano w sposób systematyczny informacji na temat szkód wynikających z terapii zajęciowej, dlatego pozostają one nieznane.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Istnieje ograniczona liczba danych dotyczących tego, jak terapia zajęciowa wpływa na fizyczny aspekt jakości życia u chorych na SM. Nie ma pewności, jak terapia zajęciowa wypada w porównaniu ze standardową opieką lub niestosowaniem terapii, ponieważ nie ma wystarczającej liczby badań, które pozwoliłyby wyciągnąć jednoznaczne wnioski. Nie ma danych dotyczących potencjalnych szkodliwych efektów terapii zajęciowej oraz istnieją ograniczone dane dotyczące terapii zajęciowej u osób z dużą niepełnosprawnością spowodowaną SM.

Kolejne ograniczenie dotyczy tego, że w analizie połączyliśmy w całość bardzo różne działania określane jako terapia zajęciowa. To obniżyło pewność wyników i utrudniło ich interpretację. Terapia zajęciowa obejmuje szereg zróżnicowanych podejść terapeutycznych, a nie jedną konkretną metodę. Ponadto wykluczenie większości badań prowadzonych przez zespoły interdyscyplinarne (w których rola terapii zajęciowej nie została jasno określona) mogło doprowadzić do pominięcia istotnych danych.

Niezbędne są dalsze badania w celu pełnego zrozumienia wpływu prowadzenia terapii zajęciowej wśród chorych na SM.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Dane naukowe opierają się na przeglądzie publikacji aktualnym do listopada 2024 roku.