Najważniejsze informacje
• Nieprawidłowe wyniki badania rejestrującego aktywność mózgu (elektroencefalografii lub EEG) prawdopodobnie wiążą się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia kolejnego napadu.
• Inne czynniki, takie jak nieprawidłowe wyniki badań obrazowych mózgu, napady padaczkowe podczas snu (napady nocne), niedowład Todda (porażenie ponapadowe) lub występowanie epilepsji w rodzinie, mogą również zwiększać ryzyko, choć dane w tym zakresie są mniej pewne.
• Potrzebne są badania wysokiej jakości, które pozwolą lekarzom dokładniej przewidywać, u kogo wystąpią kolejne napady padaczkowe po pierwszym nieprowokowanym napadzie epilepsji.
Czym są nieprowokowane napady epilepsji?
Napad padaczkowy to nagły wzrost aktywności elektrycznej w mózgu. Może powodować drżenie, sztywność ciała, epizody wpatrywania się w jeden punkt, dezorientację czy utratę świadomości. Nieprowokowany napad padaczkowy występuje bez bezpośredniej lub oczywistej przyczyny, takiej jak gorączka, infekcja czy niedawny uraz. Może stanowić objaw choroby podstawowej takiej jak padaczka.
Dlaczego nieprowokowane napady padaczkowe są niepokojące?
Wiele osób doświadczy w ciągu swojego życia pojedynczego napadu padaczkowego, a 1 na 20 osób doświadczy napadu przed 85. rokiem życia. Po pierwszym napadzie lekarze często nie są w stanie przewidzieć, u kogo wystąpią kolejne. Ta niepewność utrudnia podejmowanie decyzji dotyczących prowadzenia pojazdów, podjęcia pracy lub rozpoczęcia leczenia.
Lekarze potrzebują wiarygodnych metod przewidywania ryzyka wystąpienia epilepsji po pierwszym nieprowokowanym napadzie, w celu postawienia diagnozy i podjęcia leczenia. Jest to szczególnie ważne, ponieważ u części pacjentów rozpoznanie padaczki można obecnie postawić już po jednym napadzie, jeśli ryzyko kolejnych jest wysokie.
Czego chcieliśmy się dowiedzieć?
Chcieliśmy ustalić, czy określone cechy — dotyczące samej osoby, pierwszego napadu lub wyników badań — mogą pomóc przewidzieć, czy wystąpi kolejny napad. Przeanalizowaliśmy:
• cechy indywidualne, takie jak wiek, płeć i dodatni wywiad rodzinny w kierunku padaczki;
• badania medyczne, w tym badania obrazowe mózgu (rezonans magnetyczny, MRI, lub tomografię komputerową, CT) oraz EEG (badanie fal mózgowych);
• cechy napadu, w tym, czy wystąpił podczas snu lub jak długo trwał.
Co zrobiliśmy?
Wyszukaliśmy wysokiej jakości badania, w których obserwowano pacjentów po pierwszym nieprowokowanym napadzie padaczkowym, aby sprawdzić, czy wystąpiły u nich kolejne napady. Uwzględniliśmy badania obejmujące co najmniej 30 uczestników z obserwacją trwającą co najmniej 6 miesięcy.
Następnie połączyliśmy wyniki tych badań, aby ocenić, na ile silne są dane dotyczące poszczególnych potencjalnych czynników ryzyka.
Czego się dowiedzieliśmy?
Znaleźliśmy 23 badania obejmujące 5918 osób. Niektóre badania obejmowały osoby dorosłe, inne dzieci, a jeszcze inne obie te grupy. Siła danych dotyczących poszczególnych czynników ryzyka była zróżnicowana.
Najważniejsze wyniki
• Nieprawidłowy wynik elektroencefalografii (EEG): osoby z nieprawidłowym wynikiem EEG prawdopodobnie mają większe ryzyko kolejnego napadu.
Następujące czynniki mogą zwiększać ryzyko nawrotu napadów:
• nieprawidłowy wynik badania obrazowego mózgu;
• porażenie Todda (przemijające osłabienie po napadzie);
• dodatni wywiad rodzinny w kierunku padaczki;
• napady występujące podczas snu (napady nocne).
Jesteśmy bardzo niepewni tego, czy następujące czynniki zwiększają ryzyko nawrotu napadów:
• ogniskowe objawy neurologiczne (zaburzenia dotyczące określonej części ciała, spowodowane nieprawidłowością w konkretnym obszarze mózgu);
• drgawki gorączkowe w dzieciństwie (napady padaczkowe występujące w czasie gorączki);
• stan padaczkowy (napad, który nie ustępuje samoistnie, lub nawracające napady bez odzyskania pełnej świadomości pomiędzy nimi);
• napady ogniskowe (napad rozpoczynający się w jednej części mózgu);
• płeć męska.
Istnieją sprzeczne dane dotyczące tego, czy wiek poniżej 16 lat jest czynnikiem ryzyka: niektóre badania sugerują większe ryzyko, inne mniejsze. Ogólnie rzecz biorąc, dane są niepewne.
Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?
W wielu badaniach stosowano różne metody oceny i raportowania wyników, co utrudniało ich porównanie. Niektóre badania obejmowały niewielką liczbę uczestników lub nie uwzględniały wszystkich istotnych czynników. Większość przeprowadzono w krajach o wysokich dochodach, dlatego wyniki mogą nie mieć zastosowania we wszystkich krajach.
Większe, wysokiej jakości badania, w których czynniki ryzyka nawrotu napadów byłyby oceniane i opisywane w jednolity sposób, pomogłyby lekarzom trafniej przewidywać ryzyko.
Jak pacjenci i opiekunowie mogą wykorzystać te informacje?
Zrozumienie, które cechy mogą wiązać się z występowaniem kolejnych napadów, może pomóc pacjentom i rodzinom prowadzić bardziej świadome rozmowy z lekarzem. Może to ułatwić podejmowanie decyzji dotyczących leczenia, prowadzenia pojazdów, szkoły, pracy i życia codziennego.
Jak aktualny jest ten przegląd?
Przegląd obejmuje badania opublikowane do grudnia 2022 roku.
Tłumaczenie: Iga Domańska Redakcja: Małgorzata Maraj
