Najważniejsze informacje
We wszystkich badaniach uwzględniono wyłącznie osoby posiadające dwie kopie najczęstszego wariantu genu odpowiedzialnego za mukowiscydozę (F508del).
Większość badań została w całości lub częściowo sfinansowana przez firmy farmaceutyczne. W żadnym z badań nie odnotowano zgonów. Żaden z badanych przez nas leków nie okazał się wyraźnie skuteczniejszy od placebo (leczenia pozorowanego) w poprawie jakości życia lub funkcji płuc, a ponadto nie było żadnych danych naukowych wskazujących na to, że leki te powodują więcej szkód niż placebo. Jednak nie jesteśmy pewni tych wyników.
Dane naukowe przemawiające za stosowaniem pojedynczego modulatora CFTR są słabe, a przyszłe badania prawdopodobnie będą koncentrować się na terapiach skojarzonych.
Czym jest mukowiscydoza i jak można ją leczyć?
Mukowiscydoza to ciężka choroba dziedziczna, która skraca życie. Powoduje uszkodzenia wielu narządów w organizmie, zwłaszcza płuc, trzustki i wątroby. W płucach powoduje gromadzenie się gęstego, lepkiego śluzu, co prowadzi do nawracających infekcji i postępującego uszkodzenia. U większości osób z mukowiscydozą występują trudności w oddychaniu, niedożywienie oraz obniżona jakość życia.
Mukowiscydoza jest spowodowana wadą genu odpowiedzialnego za produkcję białka zwanego CFTR. CFTR reguluje transport soli i wody przez błony komórkowe, dzięki czemu śluz pozostaje rzadki i śliski. Najczęstszym wariantem genu CFTR (występującym u ponad 80% osób z mukowiscydozą) jest F508del, który należy do wariantów klasy II. Osoby posiadające dwie kopie mutacji F508del zazwyczaj mają cięższy przebieg choroby niż osoby z jedną kopią tej mutacji. U osób z wariantami klasy II białko CFTR ulega degradacji i nie może prawidłowo przemieszczać się w obrębie komórki. Badania laboratoryjne wskazują, że jeśli białko dotrze do ściany komórki, może zacząć działać, przywrócić przepływ soli i rozwiązać przewlekłe problemy, jakich doświadczają osoby cierpiące na mukowiscydozę. Modulatory CFTR to leki, które pomagają nieprawidłowemu białku CFTR dotrzeć do ściany komórki.
Czego chcieliśmy się dowiedzieć?
Chcieliśmy sprawdzić, czy monoterapia modulatorem CFTR (leczenie jednym lekiem) może pomóc osobom w każdym wieku cierpiącym na mukowiscydozę, u których stwierdzono wariant klasy II. W szczególności chcieliśmy sprawdzić, czy leki te mogą poprawić przeżywalność, jakość życia, czynność płuc oraz wydłużyć czas do pierwszego nasilenia objawów płucnych. Chcieliśmy również dowiedzieć się, czy ta metoda leczenia wiąże się z jakimiś niepożądanymi skutkami.
Co zrobiliśmy?
Szukaliśmy badań, w których analizowano działanie dowolnego pojedynczego modulatora CFTR w porównaniu z placebo (leczeniem pozorowanym) lub dowolnym innym pojedynczym modulatorem CFTR u osób z mukowiscydozą, które posiadały co najmniej jedną kopię wariantu klasy II. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do danych opierając się na czynnikach takich jak metody badawcze i wielkość badania.
Czego się dowiedzieliśmy?
Znaleźliśmy 10 badań (obejmujących 424 uczestników, z których wszyscy mieli dwie kopie mutacji F508del), oceniających osiem różnych leków podawanych w monoterapii. W dziewięciu badaniach wzięli udział wyłącznie dorośli, a w jednym badaniu – osoby w wieku od 14 lat. Wszystkie badania obejmowały małą próbę badawczą (od 18 do 89 uczestników) i trwały od jednego do 29 dni. Odbywały się one w Ameryce Północnej (głównie w USA), Europie i Australii. Nasze główne ustalenia dotyczą dwóch spośród ośmiu leków – lumakaftoru i kawosonstatu – które zostały następnie poddane ocenie w większych grupach pacjentów.
Najważniejsze wyniki
W żadnym z badań nie odnotowano przypadków zgonów ani znaczącej poprawy jakości życia. Nie znaleźliśmy wystarczających danych naukowych wskazujących na jakikolwiek wpływ modulatorów CFTR na czynność płuc. W badaniach odnotowano szeroki zakres działań niepożądanych, jednak każde z nich wystąpiło jedynie u kilku uczestników w poszczególnych badaniach. Nie znaleźliśmy wystarczających danych naukowych przemawiających za stosowaniem modulatorami CFTR w monoterapii u osób z mukowiscydozą, które posiadają dwie kopie mutacji F508del.
Jakie są ograniczenia dostępnych danych naukowych
Nie jesteśmy przekonani co do danych naukowych z następujących powodów.
Badania te były małe.
Większość wyników opiera się na danych naukowych pochodzących z jednego badania.
Dane naukowe nie mają zastosowania do populacji dzieci.
Nie wszystkie badania dostarczyły nam wystarczających danych, abyśmy mogli przeanalizować wyniki.
Dane naukowe dotyczące niepożądanych skutków leczenia opierały się na bardzo niewielkiej liczbie przypadków.
Jak aktualne są te dane?
Niniejszy przegląd stanowi aktualizację naszego wcześniejszego przeglądu dotyczącego terapii pojedynczym lub wieloma lekami. Dane naukowe są aktualne na dzień 27 czerwca 2025 r.
Czytaj pełne streszczenie
Cele
To evaluate the clinically important benefits and harms of CFTR modulator monotherapy in people of any age with cystic fibrosis with class II CFTR gene variants (most commonly F508del).
Metody wyszukiwania badań
We last searched the Cochrane CF Trials Register and online trials registries on 27 June 2025. We also checked the reference lists of relevant articles for additional studies.
Wnioski autorów
There is a lack of evidence to support monotherapy with a CFTR modulator for pwCF who have two F508del variants (F508del/F508del).
Finansowanie
This review was completed under a programme of work that is part of the CF Foundation grant funding for Cochrane CF.
Rejestracja
The protocol was registered on PROSPERO (https://www.crd.york.ac.uk/PROSPERO/view/CRD420251090914).
Tłumaczenie: Żaneta Nowicka Redakcja: Małgorzata Maraj
Ten przegląd Cochrane został pierwotnie opracowany w języku angielskim. Za poprawne tłumaczenie odpowiada zespół tłumaczy, który je wykonał. Tłumaczenie jest wykonywane z należytą starannością i zgodnie ze standardowymi procesami zapewniającymi kontrolę jakości. Jednakże w przypadku rozbieżności, nieprecyzyjnych lub niewłaściwych tłumaczeń, pierwszeństwo ma wersja oryginalna w języku angielskim.
