Czy połączenie stymulacji nerwu błędnego z rehabilitacją jest skuteczniejsze niż sama rehabilitacja w przywracaniu funkcji ruchowych i funkcji kończyn górnych po udarze mózgu?

Najważniejsze informacje

• Nie jest jasne, czy u osób po udarze mózgu stymulacja nerwu błędnego w połączeniu z rehabilitacją jest lepsza niż sama rehabilitacja. Dotyczy to poprawy sprawności ruchowej barku, ramienia, przedramienia, nadgarstka i dłoni oraz poprawy jakości życia do 3 miesięcy po zakończeniu leczenia.

• Stymulacja nerwu błędnego może mieć niewielki lub żaden wpływ na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. W uwzględnionych badaniach wykazano niewiele działań niepożądanych, a żadne z nich nie było bezpośrednio związane ze stymulacją nerwu błędnego.

• Niniejszy przegląd Cochrane podkreśla braki w badaniach, takie jak brak długoterminowej obserwacji po zakończeniu leczenia. W niektórych badaniach oceniano jakość życia, ale nie zawsze podawano wyniki.

Czym jest nerw błędny?

Nerw błędny to długi nerw (wiązka włókien podobna do kabla elektrycznego), który biegnie od głowy w głąb ciała. Pomaga w regulacji podstawowych funkcji organizmu, takich jak tętno, oddychanie i trawienie.

Jak stymulacja nerwu błędnego może pomóc osobom po udarze mózgu?

Podczas udaru zaburzony zostaje dopływ krwi do mózgu, co powoduje obumieranie komórek mózgowych. Osoby, które przeżyły udar, często zmagają się z trudnościami w poruszaniu. Ich kończyny górne (barki, ramiona, nadgarstki i dłonie) mogą nie funkcjonować prawidłowo z powodu ograniczonej siły i koordynacji. Wpływa to na zdolność pacjentów do wykonywania codziennych czynności. Powrót do sprawności ruchowej kończyn górnych po udarze mózgu może być powolny lub niepełny. Oprócz standardowych zabiegów rehabilitacyjnych, takich jak leczenie farmakologiczne i fizjoterapia, stymulacja nerwu błędnego za pomocą sygnału elektrycznego może poprawić komunikację między mózgiem a ciałem i pomóc w odzyskaniu sprawności ruchowej kończyn górnych. Sygnały elektryczne mogą być wysyłane do nerwu błędnego metodą inwazyjną (za pomocą chirurgicznie wszczepianego urządzenia medycznego) lub metodą nieinwazyjną (poprzez elektrody przyczepiane do skóry). Nie wiadomo dokładnie, jak działa stymulacja nerwu błędnego, ale być może pomaga dzięki temu, że zmniejsza stan zapalny i zmienia aktywność różnych substancji chemicznych w organizmie. Działania niepożądane mogą obejmować chrypkę i drętwienie w okolicy gardła i podbródka, trudności w oddychaniu oraz spowolnienie tętna. Istnieje również ryzyko zakażenia i siniaków u osób z chirurgicznie wszczepionym stymulatorem.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy stymulacja nerwu błędnego połączona ze standardowym leczeniem rehabilitacyjnym pomogła osobom po udarze mózgu odzyskać sprawność kończyn górnych lepiej niż sama rehabilitacja. Ponadto chcieliśmy sprawdzić czy wystąpiły jakiekolwiek działania niepożądane oraz czy leczenie wpłynęło na jakość życia. Skupiliśmy się głównie na efektach stymulacji występujących od 6 do 12 tygodni po zakończeniu leczenia.

Co zrobiliśmy?

Wyszukaliśmy badania, w których u osób po przebytym udarze mózgu stosowanie stymulacji nerwu błędnego w połączeniu z rehabilitacją porównywano z samą rehabilitacją. Osoby biorące udział w badaniach musiały mieć ukończone 18 lat i mogły być na dowolnym etapie powrotu do zdrowia po pierwszym udarze. Sprawdziliśmy badania pod kątem jakości, zestawiliśmy ich wyniki i oceniliśmy nasze zaufanie do przedstawionych danych. Zrobiliśmy to w oparciu o zastosowane w nich metody, wielkość oraz jakość badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 10 badań, w których wzięło udział 547 uczestników. Badania te przeprowadzono w Chinach, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i we Włoszech. Dziewięć z nich opisano po angielsku, a jedno po chińsku. We wszystkich badaniach zabiegi stymulacji nerwu błędnego stosowano w połączeniu z rehabilitacją i porównywano ze stosowaniem samej rehabilitacji. W 3 badaniach zastosowano inwazyjną metodę stymulacji, a w 7 metodę nieinwazyjną. Wszystkie badania obejmowały zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Większość osób leczono w ramach ambulatoryjnych świadczeń szpitalnych lub w ośrodkach zdrowia. We wszystkich badaniach wyniki mierzono od 6 do 12 tygodni po zakończeniu leczenia, w tym w 3 badaniach po 6 miesiącach, a w 1 badaniu po 12 miesiącach od zakończenia leczenia. Znaleźliśmy także 23 trwające badania i 14 zakończonych badań, których wyniki nie są jeszcze dostępne.

Główne wyniki

Jesteśmy bardzo niepewni co do wpływu stymulacji nerwu błędnego w połączeniu z rehabilitacją na sprawność kończyn górnych (10 badań, 499 osób) oraz na jakość życia (3 badania, 180 osób) w okresie od 6 do 12 tygodni po leczeniu w porównaniu z samą rehabilitacją. Stymulacja nerwu błędnego może mieć niewielki lub żaden wpływ na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych (8 badań, 416 osób). Oznacza to, że u około 42 na 1000 osób stosujących stymulację nerwu błędnego w połączeniu z rehabilitacją występują działania niepożądane, w porównaniu z 19 na 1000 osób, u których stosowano wyłącznie rehabilitację.

Jakie są ograniczenia tych danych naukowych?

Nasze zaufanie do wyników tego przeglądu jest bardzo małe lub małe. Wyniki badań były niespójne i obejmowały małą liczbę osób. Badania różniły się także między sobą, ponieważ stosowano w nich różne metody stymulacji oraz różne formy rehabilitacji, co utrudniło porównanie wyników.

Choć kilka uwzględnionych badań było dobrej jakości, w innych wykazano problemy z raportowaniem wyników i z tym, w jaki sposób zostały zaplanowane, co zmniejsza ich wiarygodność. Nie wszystkie wyniki badań zostały opublikowane.

Niniejszy przegląd Cochrane podkreśla braki w badaniach, takie jak brak długoterminowej obserwacji po zakończeniu leczenia oraz brak wyników istotnych dla osób po udarze mózgu. W niektórych badaniach oceniano jakość życia, ale nie zawsze podawano wyniki.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Dane są aktualne do maja 2025 roku.