Przerwy w pracy mające na celu zapobieganie dolegliwościom i schorzeniom układu mięśniowo-szkieletowego u zdrowych pracowników

Najważniejsze informacje

• Nie odnaleźliśmy wystarczającej ilości danych naukowych wysokiej jakości, aby wyciągnąć rzetelne wnioski na temat korzyści i ryzyka przerw w pracy mających na celu zapobieganie dolegliwościom i schorzeniom mięśniowo-szkieletowym (dolegliwościom mającym wpływ na kości, stawy, mięśnie i tkanki łączne) u zdrowych pracowników.

• Jedno z badań wykazało, że przy dodatkowych przerwach w pracy intensywność mięśniowo-szkieletowego bólu pleców u pracowników biurowych jest mniejsza w porównaniu z brakiem dodatkowych przerw. Dane te są jednak bardzo niepewne.

• Potrzebne są większe badania, aby lepiej oszacować potencjalne korzyści i zagrożenia dodatkowych przerw w pracy w celu zapobiegania dolegliwościom i schorzeniom mięśniowo-szkieletowym. W przyszłych badaniach powinno się również uwzględnić osoby pracujące w miejscach innych niż biura.

Czym są schorzenia mięśniowo-szkieletowe związane z pracą?

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe związane z pracą to szereg dolegliwości wpływających na kości, stawy, mięśnie i tkankę łączną. Są one istotnym problemem dla pracowników, pracodawców i całego społeczeństwa. Liczba pracowników cierpiących na zaburzenia mięśniowo-szkieletowe związane z pracą jest wysoka. Przykładowo w Wielkiej Brytanii oszacowano, że w latach 2021-2022 schorzenia mięśniowo-szkieletowe stanowiły około 27% wszystkich chorób związanych z pracą i spowodowały utratę 6,6 mln dni pracy.

Jak przerwy w pracy mogą przyczyniać się do zapobiegania schorzeniom mięśniowo-szkieletowym?

Długotrwałe przebywanie w takiej samej pozycji siedzącej lub stojącej jest czynnikiem ryzyka rozwoju zaburzeń mięśniowo-szkieletowych związanych z pracą. Różne rozkłady przerw w pracy prawdopodobnie przerywają lub zmniejszają długie okresy powtarzalnych lub monotonnych zadań w pracy, podczas których pracownicy mogą przyjmować statyczne lub niewygodne pozycje ciała. Innymi ważnymi czynnikami mogą być długość przerwy i to, czy jest ona spędzana aktywnie (np. poprzez wykonywanie konkretnej aktywności umysłowej lub fizycznej) czy pasywnie. Przeprowadzono wiele badań, aby sprawdzić, czy zróżnicowanie rozkładu przerw w pracy, długości przerwy lub sposobu jej spędzania może przyczynić się do zmniejszenia ryzyka rozwoju zaburzeń mięśniowo-szkieletowych.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy się dowiedzieć, czy różna częstotliwość, długość i różny rodzaj przerw w pracy mogą zapobiegać związanym z pracą dolegliwościom i schorzeniom mięśniowo-szkieletowym u zdrowych pracowników w porównaniu ze standardowym rozkładem przerw w pracy. Pracownicy byli uznawani za zdrowych, jeśli nie zgłaszali problemów z układem mięśniowo-szkieletowym w momencie wzięcia udziału w badaniu.

Co zrobiliśmy?

Przeszukaliśmy medyczne bazy danych do 31 maja 2024 r. w celu znalezienia badań, w których uczestnicy byli przydzieleni losowo do różnych grup, aby zbadać wpływ przerw w pracy na zapobieganie zaburzeniom mięśniowo-szkieletowym. Do oceny rzetelności danych użyliśmy tzw. systemu GRADE.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy dziewięć badań z udziałem łącznie 626 pracowników, wśród których prawie wszyscy byli pracownikami biurowymi (98%). Większość pracowników stanowiły kobiety (przynajmniej 75%). Czas trwania interwencji wynosił od jednego dnia do sześciu miesięcy.

Wpływ różnych częstotliwości przerw w pracy

Siedem z dziewięciu badań oceniało różne częstotliwości przerw w pracy. Prawdopodobnie różnica między dodatkowymi przerwami a ich brakiem jest niewielka lub żadna w kontekście wpływu na wystąpienie nowego bólu mięśniowo-szkieletowego bądź wpływu na intensywność dyskomfortu układu mięśniowo-szkieletowego, choć dane naukowe są bardzo niepewne. Dodatkowe przerwy w pracy mogą jednak zmniejszyć intensywność mięśniowo-szkieletowego bólu pleców w porównaniu z brakiem dodatkowych przerw, choć również i w tym przypadku dane naukowe są bardzo niepewne.

To, czy dodatkowe przerwy w pracy są częstsze (wyższa częstotliwość) lub rzadsze (niższa częstotliwość) może mieć niewielki lub nie mieć żadnego wpływu na intensywność dyskomfortu mięśniowo-szkieletowego, ale dane naukowe są bardzo niepewne.

Wpływ stosowania różnych rodzajów przerw w pracy

Trzy z dziewięciu badań oceniały różne rodzaje przerw w pracy. Przerwy aktywne (np. ćwiczenia o małej intensywności takie jak rozciąganie) lub przerwy kognitywne (np. aktywności umysłowe takie jak relaksacja lub mindfulness, czyli praktyka uważności) mogą mieć niewielki lub nie mieć żadnego wpływu na intensywność zmęczenia układu mięśniowo-szkieletowego w porównaniu z przerwami spędzanymi w sposób pasywny, ale dane naukowe są bardzo niepewne. Przerwy aktywne również mogą mieć niewielki lub żaden wpływ na intensywność zmęczenia układu mięśniowo-szkieletowego w porównaniu z przerwami kognitywnymi, jednak dane naukowe są niepewne.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nasze zaufanie do danych naukowych jest bardzo niskie. Są ku temu trzy główne powody: po pierwsze badania były bardzo małe, sposób wprowadzania przerw w pracy różnił się między badaniami, oraz najważniejsze punkty końcowe opierały się na subiektywnych ocenach uczestników. W związku z tym istnieje potrzeba przeprowadzenia wysokiej jakości badań z większą liczebnością próby, aby ocenić wpływ różnych interwencji dotyczących przerw w środowisku pracy. Takie badania pozwoliłyby lepiej zrozumieć potencjalne korzyści zróżnicowania rozkładu przerw w pracy, ich długości i sposobu ich spędzania w zawodach wymagających powtarzalnych czynności, a także wskazałyby możliwe zagrożenia tych interwencji, jeśli takie istnieją. Badania, do których dotarliśmy, skupiały się na pracownikach biurowych. W przyszłych badaniach powinno się wziąć pod uwagę osoby pracujące w innych zawodach. Przyszłe badania mogłyby również sprawdzić, czy połączenie przerw w pracy z innymi interwencjami, takimi jak szkolenia lub doradztwo w zakresie ergonomii (czyli organizowania środowiska pracy i zadań, dopasowując je do indywidualnych potrzeb pracownika) może być pomocne w zapobieganiu rozwojowi schorzeń mięśniowo-szkieletowych związanych z pracą.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Ten przegląd jest aktualizacją poprzedniego przeglądu opublikowanego w 2019 r. Dane naukowe są oparte na wyszukiwaniu przeprowadzonym do maja 2024 r.