Jakie są korzyści i zagrożenia związane ze stosowaniem środków odkażających do pielęgnacji kikuta pępowiny w celu zapobiegania sepsie (ciężkiej reakcji na zakażenie) i zgonom wśród noworodków?

Najważniejsze informacje

• Stosowanie chlorheksydyny (środka odkażającego) na kikut pępowiny u noworodków prawdopodobnie zmniejsza ryzyko zakażenia i może zmniejszać ryzyko zgonu w krajach o niskich i średnich dochodach. Chlorheksydyna może również opóźniać odpadnięcie kikuta pępowiny o jeden do dwóch dni.

• Dane naukowe dotyczące innych środków odkażających (takich jak alkohol, sulfadiazyna srebra oraz powidon) są ograniczone i niejednoznaczne dla krajów o niskich i średnich dochodach.

• W krajach o wysokich dochodach nie ma jednoznacznych korzyści ze stosowania środków odkażających w porównaniu z utrzymaniem pępowiny w suchości i czystości. Środki odkażające prawdopodobnie opóźniają odpadnięcie kikuta pępowiny.

Dlaczego pielęgnacja kikuta pępowiny jest ważna?

Po narodzinach dziecka pępowina jest odcinana i pozostaje po niej niewielki kikut, który zazwyczaj wysycha i odpada w ciągu od 5 do 15 dni. W tym czasie okolica ta może zostać skolonizowana przez bakterie ze skóry dziecka lub otoczenia. Ponieważ kikut zawiera martwą tkankę, w jego okolicy mogą rozwijać się bakterie i powodować zakażenie otaczającej skóry (zapalenie pępka, łac. omphalitis ). W niektórych przypadkach bakterie te mogą dostać się do krwi i doprowadzić do ciężkiego zakażenia całego ustroju ( sepsy ), co może zagrażać życiu dziecka, szczególnie w miejscach, gdzie higiena i dostęp do opieki zdrowotnej są ograniczone.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić czy stosowanie środków odkażających (substancji zapobiegających rozwojowi bakterii) na kikut pępowiny może zmniejszyć ryzyko:

• Zgonu

• Zakażenia pępowiny

• Zmian w długości czasu odpadnięcia kikuta pępowiny (czas oddzielenia kikuta pępowinowego), które mogą wpływać na niepokój opiekuna i wpływać na sposób pielęgnacji, ale zazwyczaj nie stanowią zagrożenia

Chcieliśmy również dowiedzieć się, czy efekty te różnią się między krajami o niskich i średnich dochodach a krajami o wysokich dochodach.

Co zrobiliśmy?

Przeanalizowaliśmy dane naukowe pochodzące z badań z randomizacją porównujące różne środki odkażające (takie jak chlorheksydyna, 70% alkohol, sulfadiazyna srebra i powidon jodu) z suchą pielęgnacją kikuta pępowiny (utrzymywaniem go w czystości i suchości) lub z brakiem stosowania danego środka odkażającego.

Oceniliśmy, w jaki sposób metody te wpływały na:

• Zgony noworodków (w ciągu pierwszych 28 dni życia)

• Zakażenie kikuta pępowiny (łac. omphalitis)

• Czas odpadnięcia kikuta pępowiny

Oceniliśmy jakość badań, a wyniki podobnych badań połączyliśmy za pomocą metaanalizy. Oddzielnie przeanalizowaliśmy również badania przeprowadzone w krajach o niskim i średnim dochodzie i te w krajach o wysokim dochodzie, ponieważ ryzyko zakażenia w tych środowiskach nie jest takie samo.

Czego się dowiedzieliśmy?

Do przeglądu włączyliśmy 18 badań, o 9 więcej w porównaniu z poprzednią wersją przeglądu z 2013 roku. Badania zostały przeprowadzone zarówno w krajach o niskim, jak i wysokim dochodzie, oraz uwzględniły 143 150 noworodków.

W krajach o niskim i średnim dochodzie stosowanie chlorheksydyny:

• Może zmniejszać ryzyko zgonu noworodków (z 18 do 15 na 1000 żywych urodzeń), ale nie jesteśmy pewni tego efektu;

• Prawdopodobnie zmniejsza występowanie zakażeń kikuta pępowiny (z 87 do 62 na 1000 żywych urodzeń);

• Prawdopodobnie zwiększa średni czas odpadnięcia kikuta pępowiny o 1,85 dnia.

W krajach o wysokim dochodzie chlorheksydyna:

• Nie była badana pod kątem zapobiegania zgonom noworodków;

• Nie wiemy, czy zapobiega zakażeniu pępowiny lub czy wpływa na czas odpadnięcia kikuta pępowiny, ponieważ dane naukowe są bardzo niepewne.

W krajach o niskim i średnim dochodzie stosowanie 70-procentowego alkoholu:

• Nie było badane pod kątem zapobiegania zgonom noworodków;

• Nie wiemy, czy alkohol zapobiega zakażeniu pępowiny, ponieważ dane naukowe są bardzo niepewne;

• Nie wiemy, czy alkohol wpływa na długość czasu odpadnięcia kikuta pępowiny, ponieważ dane naukowe są bardzo niepewne.

W krajach o wysokim dochodzie stosowanie 70% alkoholu:

• Nie było badane pod kątem zapobiegania zgonom noworodków i zakażenia pępowiny;

• Prawdopodobnie zwiększa średni czas odpadnięcia kikuta pępowiny o 1,6 dnia.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

• Nasze zaufanie do danych naukowych dotyczących stosowania chlorheksydyny, aby zapobiec zakażeniu pępowiny w krajach o niskim i średnim dochodzie jest umiarkowane, ponieważ uczestnicy badań wiedzieli, które leczenie otrzymywali, a badania były prowadzone w różnych środowiskach. Nasze zaufanie co do tego, że chlorheksydyna zmniejsza liczbę zgonów u noworodków jest niskie, ponieważ badania różniły się między sobą wynikami, a efekt może wahać się od występowania małych korzyści do braku wyraźnej różnicy. Mamy umiarkowane zaufanie do tego, że chlorheksydyna sprawia, że kikut pępowiny odpada nieco później.

• Nasze zaufanie do danych naukowych dotyczących stosowania chlorheksydyny w krajach o wysokim dochodzie jest bardzo niskie, ponieważ na ten temat było dostępne tylko jedno małe badanie.

• W przypadku stosowania alkoholu w krajach o niskim i średnim dochodzie nasze zaufanie do danych naukowych jest bardzo niskie. Przebadano niewiele noworodków, a wyniki były bardzo niepewne, więc nie wiemy, czy alkohol wpływa na zakażenie pępowiny lub czas odpadnięcia kikuta pępowiny.

• Mamy umiarkowane zaufanie, że w krajach o wysokim dochodzie stosowanie alkoholu sprawia, że kikut pępowiny odpada nieco później. Nie wiemy jednak, czy stosowanie alkoholu zapobiega zakażeniu pępowiny lub czy wpływa na zgony noworodków, ponieważ te punkty końcowe nie były uwzględnione.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Podsumowanie opiera się na danych dostępnych do grudnia 2025 roku i stanowi aktualizację poprzedniego przeglądu z 2013 roku.