Wat zijn de voordelen en risico’s van het gebruik van ontsmettingsmiddelen op het navelstompje van pasgeborenen om sepsis (een ernstige reactie op een infectie) en overlijden te voorkomen?

Belangrijkste boodschappen

• Het ontsmettingsmiddel chloorhexidine aanbrengen op het navelstompje van een pasgeborene vermindert waarschijnlijk het risico op infecties. Het verlaagt mogelijk ook het risico op overlijden van een pasgeborene in landen met een laag of gemiddeld inkomen (landen waar veel mensen leven met beperkte financiële middelen). Door chloorhexidine valt het navelstompje waarschijnlijk één tot twee dagen later af.

• Het bewijs voor andere ontsmettingsmiddelen (zoals alcohol, zilversulfadiazine en povidonjodium) in landen met een laag of gemiddeld inkomen is beperkt en niet duidelijk.

• In landen met een hoog inkomen (waar mensen leven met meer financiële middelen) hebben ontsmettingsmiddelen geen duidelijk voordeel ten opzichte van het schoon en droog houden van het navelstompje. Ontsmettingsmiddelen zorgen er waarschijnlijk voor dat het navelstompje later afvalt.

Waarom is de verzorging van het navelstompje belangrijk?

Na de geboorte wordt de navelstreng doorgeknipt. De pasgeborene houdt een klein navelstompje over dat meestal binnen vijf tot vijftien dagen vanzelf opdroogt en afvalt. In deze periode kunnen bacteriën van de huid van de baby of uit de omgeving gemakkelijk in het navelstompje terechtkomen. Omdat het navelstompje uit dood weefsel bestaat, kunnen bacteriën zich erin nestelen en een infectie van de omliggende huid veroorzaken. Deze infectie noemt men omfalitis. In sommige gevallen kunnen deze bacteriën in de bloedbaan van de baby terechtkomen. Ze kunnen dan een ernstige infectie van het hele lichaam veroorzaken ( sepsis ). Dat kan levensbedreigend zijn, vooral op plaatsen waar de hygiëne en de toegang tot gezondheidszorg beperkt zijn.

Wat wilden we onderzoeken?

We wilden weten of het aanbrengen van ontsmettingsmiddelen (stoffen die de groei van bacteriën tegengaan) op het navelstompje het risico op de volgende uitkomsten kan verminderen:

• Overlijden van de baby

• Infectie van het navelstompje

• Duur tot het afvallen van het navelstompje. Die duur kan de bezorgdheid van ouders of verzorgers beïnvloeden, alsook de manier waarop zij het navelstompje verzorgen, maar is meestal niet schadelijk.

We wilden ook weten of deze effecten verschilden tussen landen met een laag en gemiddeld inkomen en landen met een hoog inkomen.

Wat hebben we gedaan?

We beoordeelden het bewijs uit gerandomiseerde gecontroleerde studies die het gebruik van verschillende ontsmettingsmiddelen, zoals chloorhexidine, alcohol (70%), zilversulfadiazine en povidonjodium, vergeleken met het schoon en droog houden van het navelstompje of het aanbrengen van een ander ontsmettingsmiddel.

We onderzochten welke invloed deze verzorgingsmethoden hadden op:

• Overlijden bij pasgeborenen (binnen de eerste 28 dagen na de geboorte)

• Infectie van het navelstompje (omfalitis)

• De duur tot het afvallen van het navelstompje

We beoordeelden de kwaliteit van de studies en voegden de resultaten van vergelijkbare studies samen in een meta-analyse. We analyseerden bovendien de studies uitgevoerd in landen met een laag of gemiddeld inkomen apart van die uitgevoerd in landen met een hoog inkomen, omdat het risico op infecties in deze omgevingen niet hetzelfde is.

Wat hebben we gevonden?

In dit overzicht namen we 18 studies op, negen meer dan in onze vorige versie uit 2013. De studies werden uitgevoerd in zowel landen met een laag inkomen als landen met een hoog inkomen en omvatten in totaal 143.150 pasgeborenen.

Het gebruik van chloorhexidine in landen met een laag of gemiddeld inkomen:

• Vermindert mogelijk het risico op overlijden bij pasgeborenen (van 18 naar 15 per 1.000 levendgeborenen), maar we zijn onzeker over dit effect;

• Vermindert waarschijnlijk infecties van het navelstompje (van 87 naar 62 per 1.000 levendgeborenen);

• Zorgt er waarschijnlijk voor dat het navelstompje gemiddeld ongeveer 1,85 dagen later afvalt.

Het gebruik van chloorhexidine in landen met een hoog inkomen:

• Er werd niet onderzocht of chloorhexidine het risico op overlijden bij pasgeborenen kan verminderen;

• We weten niet of chloorhexidine infecties van het navelstompje voorkomt of ervoor zorgt dat het navelstompje sneller of trager afvalt, omdat het bewijs hiervoor onzeker is.

Het gebruik van 70% alcohol in landen met een laag of gemiddeld inkomen:

• Er werd niet onderzocht of chloorhexidine het risico op overlijden bij pasgeborenen kan verminderen;

• We weten niet of alcohol een infectie van het navelstompje voorkomt, omdat het bewijs hierover onzeker is;

• We weten niet of alcohol ervoor zorgt dat het navelstompje sneller of trager afvalt, omdat het bewijs hiervoor onzeker is.

Het gebruik van 70% alcohol in landen met een hoog inkomen:

• Er werd niet onderzocht of 70% alcohol de sterfte bij pasgeborenen of infecties van het navelstompje kan voorkomen;

• 70% alcohol zorgt er waarschijnlijk voor dat het navelstompje gemiddeld ongeveer 1,6 dagen later afvalt.

Wat zijn de beperkingen van het bewijs?

• Ons vertrouwen in het bewijs voor het gebruik van chloorhexidine om infecties van het navelstompje te voorkomen in landen met een laag of gemiddeld inkomen is matig. Dat komt doordat deelnemers wisten welke behandeling ze kregen en doordat de studies in verschillende omgevingen werden uitgevoerd. Ons vertrouwen in het bewijs dat chloorhexidine het aantal sterfgevallen bij pasgeborenen vermindert, is laag. Dat komt doordat de resultaten tussen de studies verschilden en het effect kon variëren van een klein voordeel tot geen duidelijk verschil. We zijn wel redelijk zeker dat chloorhexidine ervoor zorgt dat het navelstompje iets later afvalt.

• Ons vertrouwen in het bewijs voor het gebruik van chloorhexidine in landen met een hoog inkomen is zeer laag, omdat er slechts één kleine studie beschikbaar was.

• Ons vertrouwen in het bewijs over het gebruik van alcohol in landen met een laag of gemiddeld inkomen is zeer laag. Er zijn maar weinig baby’s onderzocht en de resultaten waren onzeker. Daarom weten we niet of alcohol een invloed heeft op het ontstaan van een infectie van het navelstompje of op het tijdstip waarop het navelstompje afvalt.

• In landen met een hoog inkomen zijn we redelijk zeker dat alcohol ervoor zorgt dat het navelstompje iets later afvalt. We weten echter niet of alcohol infecties van het navelstompje voorkomt. Ook weten we niet of alcohol invloed heeft op het risico op overlijden bij pasgeborenen. Deze uitkomsten zijn namelijk niet onderzocht.

Hoe up-to-date is dit bewijs?

Deze samenvatting is gebaseerd op bewijs tot december 2025 en is een update van ons eerdere overzicht uit 2013.