پیامهای کلیدی
- در بزرگسالان مبتلا به سرطان (تومورهای توپُر (solid tumours))، استفاده از واکسنها برای پیشگیری از وقوع هرپس زوستر، بروز آن را کاهش میدهند اما عوارض جانبی را مانند درد یا قرمزی در محل تزریق بیشتر میکنند.
- ما در مورد تاثیرات واکسنهای آنفلوآنزا بر مرگومیر به هر علتی، عوارض جانبی با هر شدتی، و عوارض جانبی جدی مطمئن نیستیم. میزان وقوع آنفلوآنزا اندازهگیری نشد.
- واکسنهای پیشگیری از ابتلا به کووید-19 احتمالا وقوع کووید-19 را کاهش میدهند، اما ممکن است عوارض جانبی را با هر شدتی افزایش دهند.
- انجام تحقیقات بیشتری لازم است.
چرا باید از بروز عفونت در بزرگسالان مبتلا به سرطان پیشگیری کرد؟
بزرگسالان مبتلا به سرطان اغلب دچار عفونتها بهعنوان یک عارضه میشوند، چه بهدلیل بیماری زمینهای و چه بهدلیل درمانهایی که منجر به سرکوب سیستم ایمنی میشوند. ابتلا به برخی از عفونتها را میتوان از طریق واکسیناسیون پیشگیری کرد.
نحوه عملکرد واکسنها چگونه است؟
هدف اصلی واکسیناسیون، پیشگیری از بروز عفونت است. بزرگسالان مبتلا به تومورهای توپُر بهدلیل تغییر در عملکرد سیستم ایمنی، ممکن است پاسخهای ایمنی متفاوتی به واکسیناسیون نسبت به افراد سالم داشته باشند. بااینحال، سرکوب سیستم ایمنی (کاهش اثربخشی سیستم ایمنی) میان افراد مبتلا به تومورهای توپُر، بسته به بیماری زمینهای و نوع درمان، ممکن است متفاوت باشد.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم واکسنها در پیشگیری از بروز بیماریهای عفونی در بزرگسالان (≥ 18 سال) مبتلا به تومورهای توپُر (نه سرطان خون) چه تاثیری دارند. ما موارد زیر را بررسی کردیم:
- وقوع عفونتهایی که علیه آنها واکسیناسیون انجام شد؛
- مرگومیر به هر علتی؛
- کیفیت زندگی؛
- عوارض جدی (با هر شدتی)؛
- عوارض جانبی جدی، مانند شرایط تهدیدکننده زندگی، بستری شدن در بیمارستان، معلولیت یا مرگومیر؛
- بروز واکنشهایی در محل تزریق، مانند درد یا قرمزی؛ و
- واکنشهای سیستمیک (یعنی واکنشهایی که کل بدن را تحت تاثیر قرار میدهند) مانند تب، سردرد یا خستگی.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که استفاده از واکسنها را برای ایجاد محافظت در برابر بیماریهای عفونی مختلف (مانند بیماری پنوموکوکی، بیماری هموفیلوس آنفلوآنزا نوع b، بیماری مننگوکوکی، سیاهسرفه، هپاتیت B، کزاز، فلج اطفال، دیفتری، آنفلوآنزا، هرپس زوستر و کووید-19) در مقابل دارونما (placebo) (درمان ساختگی) یا واکسن نزدن در بزرگسالان مبتلا به تومورهای توپُر مقایسه کردند. مطالعات تصادفیسازیشده و تصادفیسازینشده را وارد کردیم. نتایج حاصل از مطالعات را جمعبندی کرده و میزان اطمینان خود را به شواهد پژوهشی، ارزیابی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما 10 مطالعه (پنج مطالعه تصادفیسازیشده و پنج مطالعه تصادفیسازینشده) را یافتیم که شامل 81,823 بزرگسال مبتلا به سرطان بودند و استفاده از واکسنها را برای پیشگیری از ابتلا به عفونت هرپس زوستر، آنفلوآنزا یا کووید-19 ارزیابی کردند.
ما مطالعاتی را در مورد استفاده از واکسنها برای پیشگیری از ابتلا به بیماری پنوموکوکی، بیماری هموفیلوس آنفلوآنزا نوع b، بیماری مننگوکوکی، سیاهسرفه، هپاتیت B، کزاز، فلج اطفال، دیفتری در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن نیافتیم.
نتایج حاصل از مطالعات تصادفیسازیشده را در زیر ارائه میدهیم. نتایج حاصل از مطالعات تصادفیسازینشده در مرور کامل ارائه میشوند.
نتایج اصلی
استفاده از واکسنها برای پیشگیری از بروز هرپس زوستر در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن در بزرگسالان مبتلا به تومورهای توپُر
- بروز هرپس زوستر را تا 29.4 ماه پساز آخرین دوز کاهش میدهند (1 مطالعه، 2678 بزرگسال)؛
- ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در مرگومیر ناشی از هر علتی تا 28 روز پساز آخرین دوز ایجاد کند (2 مطالعه، 2744 بزرگسال)؛
- تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در عوارض جدی با هر شدتی و عوارض جانبی جدی تا 30 روز پساز آخرین دوز ایجاد کند (3 مطالعه، 2976 بزرگسال)؛
- درد یا قرمزی را در محل تزریق افزایش داده و ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در واکنشهای سیستمیک تا 30 روز پساز آخرین دوز ایجاد کند (3 مطالعه، 2966 بزرگسال).
ما هیچ اطلاعاتی را در مورد کیفیت زندگی نیافتیم.
استفاده از واکسنها برای پیشگیری از بروز آنفلوآنزا در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن در بزرگسالان مبتلا به تومورهای توپُر
- ما در مورد تاثیر واکسنهای آنفلوآنزا که پیشاز جراحی تجویز میشوند، بر مرگومیر به هر علتی تا 15 روز پساز جراحی مطمئن نیستیم (1 مطالعه، 66 بزرگسال).
- ما در مورد تاثیر واکسنهای آنفلوآنزا که پیشاز جراحی تجویز میشوند، بر عوارض جدی (با هر شدتی) و عوارض جانبی جدی تا 15 روز پساز جراحی مطمئن نیستیم (1 مطالعه، 75 بزرگسال).
ما هیچ اطلاعاتی را در مورد بروز آنفلوآنزا، کیفیت زندگی، درد یا قرمزی در محل تزریق یا واکنشهای سیستمیک نیافتیم.
استفاده از واکسنها برای پیشگیری از بروز کووید-19 در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن در بزرگسالان مبتلا به تومورهای توپُر
- احتمالا وقوع کووید-19 را در بزرگسالان بدون عفونت قبلی کووید-19 تا شش ماه پساز دوز دوم کاهش میدهد (1 مطالعه، 2100 بزرگسال)؛
- احتمالا بروز عوارض جدی را با هر شدتی افزایش میدهد (1 مطالعه، 2328 بزرگسال)؛
- ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در بروز عوارض جانبی جدی ایجاد کند (1 مطالعه، 2328 بزرگسال).
ما هیچ دادهای را در مورد مرگومیر به هر علتی، کیفیت زندگی، درد یا قرمزی در محل تزریق یا واکنشهای سیستمیک به دست نیاوردیم.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
ما مطالعات مربوط به همه بیماریهای عفونی را شناسایی نکردیم. میزان اطمینان ما به شواهدی که یافتیم، عمدتا بهدلیل مشکلات موجود در مطالعات، مانند احتمال خطر سوگیری (risk of bias) و نتایج نادرست، از بالا تا بسیار پائین متغیر بود. اکثر مطالعات تصادفیسازینشده برای ارائه شواهد قابل اعتماد، بسیار مشکلساز بودند. این مطالعات همه مواردی را که ما به آنها علاقهمند بودیم، از جمله کیفیت زندگی، گزارش نکردند.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد براساس جستوجوهایی است که در دسامبر 2024 انجام شدند.
مطالعه چکیده کامل
عفونتها یکی از شایعترین عوارضی هستند که در بزرگسالان مبتلا به سرطان مشاهده میشوند و اغلب ناشی از بیماری زمینهای یا در نتیجه درمانهای سرکوبکننده سیستم ایمنی هستند. برخی از عفونتها (مانند آنفلوآنزا، بیماری پنوموکوکی، و بیماری مننگوکوکی) ممکن است از طریق واکسیناسیون پیشگیری شوند. بااینحال، بزرگسالان مبتلا به تومورهای توپُر (solid) در مقایسه با افراد سالم ممکن است پاسخهای ایمنی متفاوتی را ایجاد کنند.
اهداف
ارزیابی مزایا و خطرات استفاده از واکسنها برای پیشگیری از بروز بیماریهای عفونی در بزرگسالان مبتلا به تومورهای توپُر.
روشهای جستوجو
ما CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase، دو بانک اطلاعاتی دیگر، و دو پایگاه ثبت مطالعه را از زمان آغاز به کار تا 2 دسامبر 2024 برای یافتن کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs) و مطالعات تصادفیسازینشده از مداخلات (non-randomised studies of interventions; NRSIs) و کنترلشده جستوجو کردیم.
معیارهای انتخاب
ما RCTهایی را وارد کردیم که واکسنها را در برابر بیماریهای عفونی زیر در بزرگسالان (≥ 18 سال) مبتلا به هر نوعی از سرطان تومور توپُر در مقایسه با دارونما (placebo) یا واکسن نزدن ارزیابی کردند: بیماری پنوموکوکی، بیماری هموفیلوس آنفلوآنزا نوع b، بیماری مننگوکوکی، سیاهسرفه، هپاتیت B، کزاز، فلج اطفال، دیفتری، آنفلوآنزا، هرپس زوستر، و کووید-19. در مواردی که RCTها در دسترس نبودند، NRSIهای کنترلشده و آیندهنگر را وارد کردیم. واکسنهای زنده ضعیفشده را حذف کردیم.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
ما روششناسی (methodology) استاندارد کاکرین را دنبال کردیم. دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم نتایج جستوجو را غربالگری کردند، دادهها را استخراج کرده و خطر سوگیری (risk of bias) را در مطالعات واردشده با استفاده از ابزار Cochrane RoB 2 برای RCTها و ROBINS-I برای NRSIها ارزیابی کردند. قطعیت شواهد را با استفاده از رویکرد درجهبندی توصیه، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation; GRADE) برای پیامدهای دارای اولویت زیر رتبهبندی کردیم: میزان بروز عفونت مربوطه، مرگومیر به هر علتی (all-cause mortality)، کیفیت زندگی، عوارض جانبی (AEs) با هر شدتی، عوارض جانبی جدی (SAEs)، عوارض موضعی در محل تزریق، و عوارض سیستمیک.
نتایج اصلی
ما 10 مطالعه (پنج RCT و پنج NRSI) را شامل 81,823 بزرگسال مبتلا به تومورهای توپُر وارد کردیم که برای پیشگیری از ابتلا به عفونتهای هرپس زوستر، آنفلوآنزا یا کووید-19 واکسن دریافت کردند. شش مطالعه شامل شرکتکنندگان مبتلا به تومورهای توپُر متنوع بودند، درحالیکه دو مطالعه بر سرطان گردن و مری یا سرطان ریه متمرکز بودند. ما RCTها را در معرض خطر سوگیری پائین یا متوسط ارزیابی کردیم، درحالیکه اکثر NRSIها بهدلیل نگرانی در مورد مخدوششدگی (confounding)، خطر سوگیری بالا داشتند.
دو مطالعه در حال انجام را شناسایی کردیم: یک RCT که واکسن آنفلوآنزا، و یک NRSI که واکسنهای کووید-19 را ارزیابی کردند. دوازده مطالعه در انتظار ارزیابی هستند.
ما RCTها یا NRSIهایی را در مورد استفاده از واکسنها برای پیشگیری از بروز بیماری پنوموکوکی، بیماری هموفیلوس آنفلوآنزا نوع b، بیماری مننگوکوکی، سیاهسرفه، هپاتیت B، کزاز، فلج اطفال، یا دیفتری در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن، شناسایی نکردیم.
نتایج حاصل از RCTها در زیر ارائه میشوند. نتایج حاصل از NRSIها در متن اصلی مرور به تفصیل شرح داده میشوند.
هیچ مطالعهای کیفیت زندگی را گزارش نکرد.
استفاده از واکسنها در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن برای پیشگیری از ابتلا به هرپس زوستر
سه RCT (3054 شرکتکننده) استفاده از واکسنها را برای پیشگیری از بروز هرپس زوستر ارزیابی کردند.
واکسنهای هرپس زوستر، بروز آن را تا 29.4 ماه پساز آخرین دوز کاهش میدهند (RR: 0.37؛ 95% CI؛ 0.23 تا 0.59؛ 1 RCT؛ 2678 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بالا). واکسنهای هرپس زوستر احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در مرگومیر به هر علتی تا 28 روز پساز دوز نهایی ایجاد میکنند (RR: 1.17؛ 95% CI؛ 0.91 تا 1.50؛ 2 RCT؛ 2744 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت متوسط)؛ تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در بروز AEها با هر شدتی تا 30 روز پساز دوز نهایی برجای میگذارند (RR: 1.02؛ 95% CI؛ 0.98 تا 1.05؛ 3 RCT؛ 2976 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بالا)، و احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در SAEها تا 30 روز ایجاد میکنند (RR: 1.08؛ 95% CI؛ 0.93 تا 1.24؛ I² = 0%؛ 3 RCT؛ 2976 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت متوسط). استفاده از واکسنها برای پیشگیری از بروز هرپس زوستر در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن، تعداد شرکتکنندگان دچار عوارض موضعی را در محل تزریق افزایش میدهند (RR: 6.81؛ 95% CI؛ 2.52 تا 18.40؛ 3 RCT؛ 2966 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بالا) و ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در تعداد شرکتکنندگان دچار عوارض سیستمیک تا 30 روز پساز آخرین دوز ایجاد کنند (RR: 1.08؛ 95% CI؛ 0.77 تا 1.50؛ 3 RCT؛ 2966 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت پائین).
استفاده از واکسنها برای پیشگیری از بروز آنفلوآنزا در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن
یک RCT (75 شرکتکننده) واکسنها را برای پیشگیری از بروز آنفلوآنزا ارزیابی کرد.
ما در مورد تاثیرات استفاده از واکسنهای آنفلوآنزا که پیشاز جراحی تجویز شدند، بر مرگومیر به هر علتی (RR: 1.00؛ 95% CI؛ 0.07 تا 15.33؛ 1 RCT؛ 66 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین)، AEها با هر شدتی (RR: 1.17؛ 95% CI؛ 0.89 تا 1.54؛ 1 RCT؛ 75 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین)، و SAEها (RR: 1.46؛ 95% CI؛ 0.76 تا 2.83؛ 1 RCT؛ 75 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین) تا 15 روز پساز جراحی، مطمئن نیستیم.
این RCT بروز آنفلوآنزا، عوارض موضعی در محل تزریق یا عوارض سیستمیک را گزارش نکرد.
استفاده از واکسنها برای پیشگیری از بروز کووید-19 در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن
یک RCT (2256 شرکتکننده) استفاده از واکسنها را برای پیشگیری از ابتلا به کووید-19 ارزیابی کرد. شرکتکنندگان ممکن بود در معرض انواع آلفا، بتا و گاما ویروس SARS-CoV-2 قرار گرفته باشند.
استفاده از واکسنها برای پیشگیری از ابتلا به کووید-19 احتمالا بروز کووید-19 را در شرکتکنندگانی که سابقه عفونت کووید-19 ندارند، تا شش ماه پساز دوز دوم کاهش میدهند (RR: 0.08؛ 95% CI؛ 0.02 تا 0.25؛ 1 RCT؛ 2100 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت متوسط). واکسنهای کووید-19 احتمالا بروز AEها با هر شدتی را افزایش میدهند (RR: 1.99؛ 95% CI؛ 1.71 تا 2.30؛ 1 RCT؛ 2328 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت متوسط). آنها ممکن است تاثیری اندک یا عدم تاثیر بر SAEها تا 6 ماه پساز دوز دوم داشته باشند (RR: 1.43؛ 95% CI؛ 0.80 تا 2.54؛ 1 RCT؛ 2328 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت پائین).
این RCT عوارض موضعی در محل تزریق یا عوارض سیستمیک را گزارش نکرد.
نتیجهگیریهای نویسندگان
در بزرگسالان مبتلا به تومورهای توپُر، واکسنهای هرپس زوستر بروز آن را کاهش دادند (شواهد با قطعیت بالا)، اگرچه احتمال وقوع عوارض موضعی در محل تزریق بیشتر بود (شواهد با قطعیت بالا). شواهد در مورد تاثیرات واکسنهای آنفلوآنزا بر مرگومیر به هر علتی، AEها با هر شدتی، وSAEها بسیار نامطمئن است (شواهد با قطعیت بسیار پائین)؛ بروز آنفلوآنزا در مطالعات اندازهگیری نشد. واکسنهای کووید-19 احتمالا بروز کووید-19 را در افراد بدون عفونت قبلی کاهش میدهند (شواهد با قطعیت متوسط) اما ممکن است AEها با هر شدتی را افزایش دهند (شواهد با قطعیت متوسط).
ما هیچ RCT یا NRSIای را نیافتیم که استفاده از واکسنها را در مقایسه با دارونما یا واکسن نزدن برای پیشگیری از بروز بیماری پنوموکوکی، بیماری هموفیلوس آنفلوآنزا نوع b، بیماری مننگوکوکی، سیاهسرفه، هپاتیت B، کزاز، فلج اطفال، دیفتری در بزرگسالان مبتلا به تومورهای توپُر بررسی کرده باشد.
انجام تحقیقات بیشتر، ترجیحا با طراحی RCT، برای رفع ابهامات ضروری است.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
