پیامهای کلیدی
-
استفاده از محلولهای بافرشده (که حاوی موادی هستند که به ثابت نگه داشتن سطح اسید در خون کمک میکنند) برای بزرگسالان و کودکان شدیدا بدحال، در مقایسه با محلول سالین (محلول نمک در آب) 0.9%، تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در تعداد مرگومیر آنها در بیمارستان ایجاد میکند.
-
استفاده از محلولهای بافرشده بهجای محلول نمکی احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در تعداد بیمارانی ایجاد میکند که دچار آسیب ناگهانی تاثیرگذار بر نحوه عملکرد کلیه میشوند (آسیب حاد کلیه).
احیا در بیماران شدیدا بدحال چیست؟
احیا (resuscitation) مجموعهای است از اقدامات پزشکی که برای درمان بیمارانی که دچار مشکل جدی و فوری در سلامت هستند، بهویژه برای بازگرداندن ضربان قلب و تنفس آنها، استفاده میشود.
مایعات درمانی داخل وریدی که در احیا استفاده میشوند، چه هستند؟
مایعدرمانی، محلولهای نمکی بر پایه آب هستند. آنها بهعنوان یک درمان طبی استفاده میشوند تا اطمینان حاصل شود که اندامها و بافتهای بدن، جریان خون کافی، مایعات کافی و تعادل الکترولیت (نمک) را دریافت میکنند. مایعدرمانی شالوده درمان بسیاری از بیماریهای جدی مانند سپسیس (پاسخ تهدیدکننده زندگی بدن به عفونت)، سوختگی، تروما (آسیب) یا انجام جراحی اورژانسی است.
کریستالوئیدها نوعی مایعدرمانی هستند که معمولا استفاده شده و شامل دو گروه محلول میشوند.
-
محلولهای کریستالوئیدی بافرشده حاوی موادی (بافرهایی مانند لاکتات، بیکربنات یا استات) هستند که به حفظ سطح pH (اسیدیته) ثابت در خون کمک میکنند.
-
محلول نمکی 0.9% اسمولاریته (غلظت مواد محلول) مشابه خون دارد، اگرچه ترکیب الکترولیت آن یکسان نیست. این مایع فقط حاوی سدیم و کلرید است، که نسبت آنها از خون بیشتر است.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
ما خواستیم مزایای استفاده از محلولهای بافرشده را در بزرگسالان و کودکان مبتلا به بیماری بسیار جدی (وخیم) (از جمله مبتلایان به سپسیس، تروما، سوختگی یا شوک) و جراحی اورژانسی (برنامهریزینشده) بررسی کنیم. ما همچنین خواستیم بدانیم که محلولهای بافرشده باعث بروز عوارض جانبی میشوند یا خیر.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
در جولای 2023، بانکهای اطلاعاتی پزشکی را برای یافتن مطالعات مرتبط که بهعنوان کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده شناخته میشوند، جستوجو کردیم. ما دوباره در جون 2025جستوجوها را انجام دادیم، اما مطالعاتی را که از دو سال گذشته شناسایی کردیم، هنوز در یافتههای ما لحاظ نشدهاند.
نتایج مطالعات را ترکیب کرده و براساس عواملی مانند حجمنمونه و روشهای مورد استفاده، میزان اطمینان خود را به شواهدی که ارائه میدهند، ارزیابی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما 34 مطالعه را شامل 37,859 بزرگسال و کودک مبتلا به بیماری شدید یافتیم که نیاز به مایعدرمانی داخل وریدی داشتند. بیشتر مطالعات در اندازه متوسط (بین 22 و 230 نفر) بودند، اما دو مطالعه بزرگ رویهمرفته شامل 26,854 نفر شدند. مطالعات در 16 کشور انجام شدند.
نتایج اصلی
-
محلولهای بافرشده در مقایسه با محلول نمکی 0.9%، تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در خطر مرگومیر در طول مدت بستری در بیمارستان ایجاد میکنند.
-
محلولهای بافرشده احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در خطر آسیب حاد کلیه برجای میگذارند.
-
شواهد در مورد تاثیر محلولهای بافرشده بر خطر اختلال عملکرد سیستم اندام (عملکرد غیرطبیعی سیستمهای بدن) بسیار نامطمئن است.
-
شواهد همچنین در مورد تاثیر محلولهای بافرشده بر الکترولیتهای سدیم و پتاسیم بسیار نامطمئن است. محلولهای بافرشده ممکن است غلظت کلرید را کاهش داده و سطح pH و غلظت بیکربنات را افزایش دهند.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
ما به شواهدی که تعداد مرگومیرها را هنگام استفاده از محلولهای بافرشده در مقایسه با محلول نمکی 0.9% مقایسه کردند، اطمینان داریم.
ما به شواهد مربوط به آسیب حاد کلیه، اطمینان متوسطی داریم. ما اطمینان کامل نداریم زیرا ارزیابی عملکرد کلیه ممکن است تحت تاثیر این موضوع قرار گرفته باشد که پزشکان میدانند فردی که در مطالعه شرکت کرد، محلول بافر را دریافت کرد یا محلول نمکی 0.9%. این امکان وجود دارد که مطالعات آینده نتایج متفاوتی پیدا کنند.
ما به شواهد مربوط به اختلال عملکرد سیستم اندامها اطمینان نداریم، زیرا این شواهد فقط براساس چند مورد است، و مطالعهای که بیشترین سهم را در نتایج داشت، تعداد افراد یا نتایج را بهوضوح گزارش نکرد و ما نتوانستیم اطلاعات بیشتری را کسب کنیم.
ما به شواهد مربوط به ناهنجاریهای الکترولیتی اطمینان نداریم، زیرا شواهد مبتنی بر مطالعات بسیار کمی بودند که نمیتوان در مورد یافتهها اطمینان داشت.
چه کسی هزینه مطالعات را پرداخت کرد؟
بیست مورد از این مطالعات توسط دولتها یا سازمانهای غیرانتفاعی تامین مالی شدند؛ بودجه چهار مورد ترکیبی از این موارد بود؛ یک مورد توسط یک شرکت تامین مالی شد، اما مشخص نبود که آن شرکت در چه زمینهای فعالیت داشت؛ و نه مطالعه هیچ جزئیاتی را در مورد بودجه ارائه نکردند.
این مرور تا چه زمانی بهروز است؟
این مطالعه، در واقع مرور قبلی را بهروز میکند. شواهد در آن براساس جستوجوهایی است که در جولای 2023 انجام دادیم. ما در جون 2025 جستوجوی بیشتری را انجام دادیم و آن نتایج را در بهروزرسانی بعدی این مرور لحاظ خواهیم کرد.
مطالعه چکیده کامل
مایعدرمانی (fluid therapy) یکی از مداخلات اصلی ارائهشده برای بیماران شدیدا بدحال است، اگرچه در مورد نوع محلول، توافق کلی وجود ندارد. در میان محلولهای کریستالوئیدی، سالین 0.9% معمولا تجویز میشود. محلولهای بافر شده (buffered solutions) ممکن است مزایای تئوریکی اندکی داشته باشند (اسیدوز متابولیک کمتر، اختلال الکترولیتی کمتر) اما ارتباط بالینی این موارد همچنان ناشناخته است.
اهداف
ارزیابی تاثیرات محلولهای بافرشده در مقایسه با سالین 0.9% برای احیا در بزرگسالان و کودکان شدیدا بدحال.
روشهای جستوجو
CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase؛ CINAHL و پایگاههای ثبت کارآزماییها را تا جولای 2023 جستوجو کردیم. ما منابع را کنترل کردیم، جستوجوی استنادی مقالات مرتبط را بهصورت رو به عقب (backward) و رو به جلو (forward) انجام دادیم، و برای شناسایی مطالعات بیشتر با نویسندگان مطالعه تماس گرفتیم. اگرچه جستوجوی خود را در جون 2025 بهروز کردیم، نتایج هنوز بهطور کامل در این مرور گنجانده نشدهاند.
معیارهای انتخاب
ما کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترل شده (randomised controlled trials; RCTs) را با طراحی موازی یا متقاطع که به بررسی محلولهای بافر شده در مقابل سالین 0.9% داخل وریدی در یک مرکز مراقبتهای ویژه (احیا یا نگهدارنده) پرداخته بودند، وارد کردیم. مطالعات مربوط به شرکتکنندگان مبتلا به بیماری بحرانی (از جمله تروما و سوختگی) یا شرکتکنندگان شدیدا بدحال را که در همان زمان تحت عمل جراحی اورژانسی قرار گرفته و نیاز به مایعدرمانی داخل وریدی داشتند، وارد کردیم. مطالعات مربوط به بزرگسالان و کودکان را وارد کردیم. مطالعات دارای بیش از دو بازو را که همه معیارهای ورود را داشتند، وارد کردیم. مطالعات انجام شده را در مورد افراد تحت عمل جراحی انتخابی و مطالعات را با مداخلات چند-گانه در بازوی مشابه خارج کردیم.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
از روشهای استاندارد روششناسی کاکرین استفاده کردیم. اثرات مداخله خود را با استفاده از مدلهای اثرات تصادفی ارزیابی کردیم، اما هنگامیکه یک یا دو کارآزمایی، شامل 75% از شرکتکنندگان تصادفیسازی شده بودند، از مدلهای اثر-ثابت استفاده کردیم. پیامدها را با 95% فواصل اطمینان (CI) گزارش کردیم.
نتایج اصلی
ما 21 RCT را وارد کردیم (20,213 شرکتکننده) و سه مطالعه در حال انجام را شناسایی کردیم. سه RCT با 19,054 شرکتکننده (94.2%) مشارکت داشتند. چهار RCT (402 شرکتکننده) در کودکان مبتلا به دهیدراتاسیون (dehydration) شدید و سندرم شوک دنگ (dengue shock syndrome) انجام شد. چهارده کارآزمایی نتایج مربوط به مرگومیر و نه کارآزمایی آسیب حاد کلیوی را گزارش کردند. شانزده مورد، کارآزماییهایی را وارد کردند که میان بزرگسالان انجام شدند، چهار کارآزمایی در جمعیت کودکان انجام، و یک کارآزمایی بهعنوان معیار ورود، محدودیتی را روی حداقل یا حداکثر سن قرار نداد. هشت مطالعه شامل 19,218 شرکتکننده دارای کیفیت روششناسی بالا ارزیابی شدند (کارآزماییها در حوزههای زیر دارای خطر کلی پائین سوگیری (bias) بودند: پنهانسازی تخصیص، کورسازی شرکتکنندگان/ارزیابان، دادههای ناقص پیامد و گزارشدهی انتخابی) و در کارآزماییهای باقیمانده، نوعی از سوگیری وارد شد یا نتوانستیم سوگیری را رد کنیم.
هیچ شواهدی مبنی بر تاثیر محلولهای بافر بر میزان مرگومیر در بیمارستان نیافتیم (نسبت شانس (OR): 0.91؛ 95% CI؛ 0.83 تا 1.01؛ 19,664 شرکتکننده؛ 14 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بالا). بر اساس میزان مرگومیر 119 مورد به ازای هر 1000 نفر، محلولهای بافر میتوانند میزان مرگومیر را به 21 مورد به ازای هر 1000 نفر کاهش داده یا میتوانند مرگومیر را به 1 مورد به ازای هر 1000 نفر افزایش دهند. بههمینترتیب، ما هیچ شواهدی را مبنی بر تاثیر محلولهای بافر بر آسیب کلیوی حاد نیافتیم (OR: 0.92؛ 95% CI؛ 0.84 تا 1.00؛ 18,701 شرکتکننده؛ 9 مطالعه؛ شواهد با قطعیت پائین). براساس میزان 121 مورد به ازای هر 1000 نفر، محلولهای بافر میتوانند میزان آسیب کلیوی حاد را به 19 مورد به ازای هر 1000 نفر کاهش دهند، یا منجر به عدم تفاوت در میزان آسیب کلیوی حاد شوند. محلولهای بافر تاثیری بر اختلال عملکردی سیستم ارگان را نشان ندادند (OR: 0.80؛ 95% CI؛ 0.40 تا 1.61؛ 266 شرکتکننده؛ 5 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین). شواهد مربوط به تاثیر محلولهای بافر بر اختلالات الکترولیتی متغیر بود: پتاسیم (میانگین تفاوت (MD): 0.09؛ 95% CI؛ 0.10- تا 0.27؛ 158 شرکتکننده؛ 4 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین)؛ کلراید (MD: -3.02؛ 95% CI؛ 5.24- تا 0.80-؛ 351 شرکتکننده؛ 7 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین)؛ pH (MD: 0.04؛ 95% CI؛ 0.02 تا 0.06؛ 200 شرکتکننده؛ 3 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین)؛ و بیکربنات (MD: 2.26؛ 95% CI؛ 1.25 تا 3.27؛ 344 شرکتکننده؛ 6 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین).
نتیجهگیریهای نویسندگان
محلولهای بافرشده در مقایسه با محلول نمکی 0.9% در بیماران شدیدا بدحال، مرگومیر کلی (در بیمارستان) را کاهش نمیدهند و احتمالا آسیب حاد کلیوی را نیز کم نمیکنند. شواهد مربوط به اختلال عملکرد سیستم اندامها و اختلالات الکترولیتی از قطعیت پائین یا بسیار پائین برخوردار است.
ما شواهدی را با قطعیت بالا در مورد پیامد مرگومیر داریم، اما برای روشن شدن تاثیر محلولهای بافرشده بر آسیب حاد کلیوی و دیگر پیامدها، انجام کارآزماییهای بیشتری نیاز است. مطالعات آینده باید شامل جمعیتهای کمتر بررسیشده (اطفال، اختلالات شدید عصبی، زنان) بوده و معیارهای استاندارد و بیمارمحور پیامد را برای گسترش پایه شواهد اتخاذ کنند.
پساز انتشار 38 مطالعه مرتبط در حال انجام و ارزیابی نه مطالعهای که در انتظار طبقهبندی هستند، گنجاندن مطالعات جدید در این مرور ممکن است نتیجهگیریهای آن را در مورد آسیب حاد کلیوی، اختلال عملکرد اندام و اختلالات الکترولیتی تغییر دهند.
حمایت مالی
مرور اولیه و این بهروزرسانی هیچ بودجهای را دریافت نکردند.
ثبت
این مرور سال 2026، بهروزرسانی مرور سال 2019 است. هر دو نسخه طبق پروتکل منتشرشده انجام شدند.
پروتکل (2016) موجود در https://doi.org/10.1002/14651858.CD012247
پروتکل در PROSPERO (CRD42016045988) ثبت شد.
مرور اصلی (2019) موجود در https://doi.org/10.1002/14651858.CD012247.pub2
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
