تجویز کورتیکواستروئیدها برای زنان باردار در معرض خطر زایمان زودرس، چه مزایا و خطراتی دارد؟

چرا این سوال مهم است؟

اگر ریه‌های نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا می‌آیند (پیش از هفته 37 بارداری) رشد کافی نداشته باشد، دچار مشکلات تنفسی شوند. تا نیمی از نوزادانی که پیش از 28 هفته به دنیا می‌آیند، و یک سوم نوزادانی که پیش از 32 هفته متولد می‌شوند، دچار مشکلات تنفسی شده و بسیاری از آنها زنده نمی‌مانند. سایر نوزادان ممکن است به دلیل کمبود اکسیژن ناشی از مشکلات تنفسی در بدو تولد، دچار ناتوانی شوند.

در زنانی که ممکن است در معرض خطر زایمان زودرس قرار داشته باشند، می‌توان از کورتیکواستروئیدها استفاده کرد تا از بروز مشکلات تنفسی در نوزادان در بدو تولد پیشگیری شود. کورتیکواستروئیدها (corticosteroids) داروهای ضد-التهابی هستند که به بلوغ ریه‌های نوزاد در زمان تولد کمک می‌کنند. این داروها معمولا برای زنان در معرض خطر زایمان زودرس، به‌صورت دو بار تزریق، تجویز می‌شود، هرچند که می‌توان آنها را پیش از زایمان زودرس برنامه‌ریزی شده نیز تجویز و در برخی موارد دوره درمان را تکرار کرد.

برای آگاهی از مزایا و خطرات مصرف کورتیکواستروئیدها در زنان در معرض خطر زایمان زودرس، شواهد حاصل از مطالعات پژوهشی را مرور کردیم.

ما شواهد را چگونه شناسایی و ارزیابی کردیم؟

ما در منابع علمی پزشکی برای یافتن مطالعاتی جست‌وجو کردیم که به مقایسه تاثیرات کورتیکواستروئیدها بر موارد زیر پرداختند:

• درمان با دارونما (placebo) (قرص ساختگی)؛ یا

• عدم درمان.

ما نتایج را با هم مقایسه کرده، و شواهد حاصل از کلیه مطالعات را خلاصه کردیم. اطمینان خودمان را به شواهد موجود، بر اساس عواملی مانند روش‌ها و حجم نمونه مطالعات، و ثبات یافته‌ها در طول مطالعات، ارزیابی کردیم.

ما چه‌ چیزی را یافتیم؟

ما 27 مطالعه را پیدا کردیم که شامل 11,272 زن و 11,925 نوزاد بودند. این مطالعات در 21 کشور مختلف انجام شدند، که شامل کشورهایی با درآمد بالا، متوسط و پائین بودند.

سلامت نوزاد

شواهدی قوی نشان می‌دهند که کورتیکواستروئیدها:

- مرگ‌ومیرهای پری‌ناتال را کاهش می‌دهند (تعداد مرده‌زایی و نوزادانی که در 28 روز اول زندگی‌شان می‌میرند)؛

- مرگ‌ومیرهای نئوناتال را کاهش می‌دهند (تعداد نوزادانی که در 28 روز اول زندگی می‌میرند)؛

- مشکلات جدی تنفسی را در اولین ساعات زندگی کاهش می‌دهد؛

- تاثیری اندک یا عدم تاثیر بر وزن هنگام تولد نوزادان دارد.

کورتیکواستروئیدها احتمالا خطر موارد زیر را کاهش می‌دهند:

- خونریزی داخل مغزی؛

- تاخیر در رشد و تکامل در مراحل بعدی زندگی کودک.

ما نسبت به این دو یافته اطمینان متوسطی داریم، زیرا:

- نوزادان شرکت‌کننده در مطالعات ممکن است نماینده تمام نوزادانی نباشند که نارس به دنیا می‌آیند؛ یا

- مطالعات ممکن است با روش‌هایی انجام شده باشند که منجر به بروز اشتباهاتی در نتایج آنها شود.

سلامت مادر

شواهد نشان می‌دهند که کورتیکواستروئیدها احتمالا تاثیری بر خطر موارد زیر ندارند:

- مرگ مادران پس از زایمان؛

- ابتلا به کوریوآمنیونیت (التهاب یا عفونت بافت‌هایی که در دوران بارداری کودک را احاطه کردند)؛

- ابتلا به اندومتریت (التهاب پوشش داخلی رحم).

ما نسبت به این سه یافته اطمینان متوسطی داریم زیرا مبتنی بر تعداد اندکی از عوارض هستند. تا زمانی که شواهد بیشتری را از زنان بیشتری به‌دست بیاوریم، نمی‌توانیم مطمئن باشیم که هیچ تفاوتی در خطر وجود ندارد.

ما شواهد کمی را در رابطه با موارد زیر پیدا کردیم:

- زنانی که بارداری چند-قلویی داشتند؛ زنان مبتلا به فشار خون بالا؛ یا زنانی که در آنها غشاهای اطراف کودک زودهنگام پاره شدند؛

- تاثیرات کورتیکواستروئیدها بر نوزادانی که نارس به دنیا می‌آیند در برابر نوزادانی که بسیار نارس متولد شدند؛

- دوزهای مختلف کورتیکواستروئیدها.

این بدان معناست که ما نمی‌توانیم مطمئن باشیم یافته‌های این مرور قابل تعمیم به همه زنان و نوزادان در معرض خطر زایمان زودرس باشد. هم‌چنین نمی‌توانیم تعیین کنیم که کدام دوز کورتیکواستروئیدها، بهترین عملکرد را دارد.

این یافته‌ها چه معنایی دارند؟

کورتیکواستروئیدهایی که برای زنان در معرض خطر زایمان زودرس تجویز می‌شوند، این احتمال را که نوزادان آنها پس از تولد بتوانند نفس بکشند و زنده بمانند، بهبود می‌بخشند.

شواهد موجود حاکی از آن است که کورتیکواستروئیدها احتمالا خطری برای کودک یا مادر ندارند. شواهد بیشتری درباره موارد زیر مورد نیاز است:

- آیا کورتیکواستروئیدها برای زنانی که بارداری چند-قلویی یا فشار خون بالا دارند، متفاوت عمل می‌کنند یا خیر؛

- آیا مزایا و خطرات کورتیکواستروئیدها برای نوزادان خیلی نارس، یا کمتر نارس، یکسان است یا خیر؛

- چه دوزی از کورتیکواستروئیدها بهترین عملکرد را دارد.

این مرور تا چه زمانی به‌روز است؟

شواهد در این مرور کاکرین تا سپتامبر 2020 به‌روز است.

نتیجه‌گیری‌های نویسندگان: 

شواهد این به‌روزرسانی، از ادامه استفاده از یک دوره تجویز کورتیکواستروئید پیش از زایمان برای تسریع بلوغ ریوی جنین در زنان در معرض خطر زایمان زودرس پشتیبانی می‌کند. درمان با کورتیکواستروئیدها پیش از زایمان خطر مرگ پری‌ناتال، مرگ نوزادان و RDS را کاهش داده و احتمالا از خطر IVH می‌کاهد. این شواهد، صرف‌نظر از شرایط مالی که مطالعه در آن انجام شد (بالا، متوسط یا پائین)، قوی است.

تحقیقات بیشتر باید روی تغییرات در رژیم درمانی، اثربخشی مداخله در زیر-گروه‌های خاص مورد مطالعه مانند بارداری‌های چند-قلویی و سایر گروه‌های مامایی با خطر بالا، و خطرات و مزایای آن در دوره‌های پره‌ترم بسیار نارس یا کمتر نارس، متمرکز باشند. علاوه بر این، برای بررسی هرگونه تاثیر طولانی‌مدت تجویز کورتیکواستروئیدها پیش از زایمان، نیاز به پیامدهای به دست آمده از کارآزمایی‌های موجود با پیگیری شرکت‌کنندگان تا دوران کودکی و بزرگسالی وجود دارد.

ما، نویسندگان مطالعات پیشین را به ارائه اطلاعات بیشتر تشویق می‌کنیم، که می‌توانند به هر پرسش باقی‌مانده در مورد استفاده از کورتیکواستروئیدها پیش از زایمان پاسخ دهند، بدون آنکه نیازی به انجام کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل شده بیشتر باشد. انجام متاآنالیزهای داده‌های فردی بیمار از کارآزمایی‌های منتشر شده به احتمال زیاد پاسخ بسیاری از موارد عدم قطعیت بالینی باقی‌مانده را ارائه می‌دهند.

خلاصه کامل را بخوانید...
پیشینه: 

موربیدیتی تنفسی، شامل سندرم زجر تنفسی (respiratory distress syndrome; RDS)، یک عارضه جدی در زایمان زودرس بوده و علت اصلی مورتالیتی و ناتوانی نوزادی را تشکیل می‌دهد. علیرغم شواهد اولیه که حاکی از تأثیر مفید تجویز کورتیکواستروئیدها پیش از زایمان بر بلوغ ریه جنین است و وجود توصیه‌های گسترده برای استفاده از این روش درمانی در زنان در معرض خطر زایمان زودرس، هنوز برخی از ابهامات در مورد اثربخشی آنها وجود دارد، خصوصا از نظر استفاده از آنها در کشورهای با درآمد پائین، سنین مختلف بارداری و گروه‌های زایمان پر-خطر مانند زنان مبتلا به هیپرتانسیون یا با بارداری چند-قلویی.

این مرور به‌روزشده (که جایگزین مرور قبلی Crowley 1996 می‌شود) اولین بار در سال 2006 منتشر و متعاقبا در سال 2017 به‌روز شد.

اهداف: 

ارزیابی تاثیرات تجویز یک دوره از کورتیکواستروئیدها در زنان پیش از زایمان زودرس مورد انتظار (پیش از هفته 37 بارداری) بر موربیدیتی و مورتالیتی جنین و نوزاد، مورتالیتی و موربیدیتی مادر، و بر کودک در مراحل بعدی زندگی وی.

روش‌های جست‌وجو: 

برای این به‌روزرسانی، پایگاه ثبت کارآزمایی‌های گروه بارداری و زایمان را در کاکرین (3 سپتامبر 2020)، ClinicalTrials.gov، بانک‌های اطلاعاتی که در ایجاد پلت‌فرم بین‌المللی ثبت کارآزمایی‌های بالینی سازمان جهانی بهداشت (ICTRP) (3 سپتامبر 2020) مشارکت داشتند، و فهرست منابع مطالعات بازیابی شده را جست‌وجو کردیم.

معیارهای انتخاب: 

ما تمام مقایسه‌های تصادفی‌سازی و کنترل شده را از تجویز کورتیکواستروئید پیش از تولد در برابر دارونما (placebo)، یا عدم درمان، برای زنان باردار تک‌-قلویی یا چند-قلویی، پیش از زایمان زودرس مورد انتظار (الکتیو یا به دنبال پارگی غشاها یا زایمان خودبه‌خودی)، صرفنظر از داشتن موربیدیتی دیگر، برای ورود در این مرور لحاظ کردیم.

گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها: 

ما از روش‌های گروه بارداری و زایمان در کاکرین برای گردآوری و تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها استفاده کردیم. دو نویسنده مرور به‌طور مستقل از هم کارآزمایی‌ها را برای ورود ارزیابی، خطر سوگیری (bias) را بررسی، میزان قطعیت شواهد را بر اساس معیارهای از پیش تعیین شده بوسیله Cochrane Pregnancy and Childbirth ارزیابی، داده‌ها را استخراج و آنها را از نظر دقت مرور کرده، و قطعیت شواهد را با استفاده از روش درجه‌‏بندی توصیه‏، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (GRADE) ارزیابی کردند. پیامدهای اولیه شامل مرگ‌ومیر پری‌ناتال، مرگ‌ومیر نوزادی، RDS، هموراژی داخل بطنی (intraventricular haemorrhage; IVH)، وزن هنگام تولد، تاخیر در رشد و تکامل در دوران کودکی و مرگ مادر بودند.

نتایج اصلی: 

ما 27 مطالعه (11,272 زن تصادفی‌سازی شده و 11,925 نوزاد) را از 20 کشور جهان وارد کردیم. ده کارآزمایی (4422 زن تصادفی‌سازی شده) در کشورهایی با ‌درآمد پائین تا متوسط انجام شدند.

ما شش کارآزمایی را از تجزیه‌و‌تحلیل حذف کردیم که در نسخه قبلی این مرور وارد شده بودند؛ این مرور فقط شامل کارآزمایی‌هایی شد که معیارهای اطمینان از پیش تعریف شده ما را برآورده کردند. در 19 کارآزمایی، زنان یک دوره را از استروئیدها دریافت کردند. در هشت کارآزمایی باقیمانده دوره‌های مکرر استروئیدها تجویز شد.

پانزده کارآزمایی در معرض خطر پائین سوگیری، دو کارآزمایی دارای خطر بالای سوگیری در دو یا چند حوزه و ده کارآزمایی به دلیل عدم کورسازی (از دارونما در بازوی کنترل استفاده نشد) با خطر بالای سوگیری مواجه بودند.

به‌طور کلی، قطعیت شواهد متوسط تا بالا بود، اما به دلیل غیر- مستقیم بودن برای IVH؛ به دلیل خطر سوگیری برای تأخیر در رشد و تکامل؛ و به دلیل عدم دقت برای پیامدهای جانبی مادر (مرگ‌ومیر، کوریوآمنیونیت و اندومتریت)، سطح قطعیت شواهد پائین آمد.

پیامدهای نوزادی/کودک

کورتیکواستروئیدها خطر موارد زیر را کاهش می‌دهند:

- مرگ پری‌ناتال: (خطر نسبی (RR): 0.85؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.77 تا 0.93؛ 9833 نوزاد؛ 14 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بالا؛ 2.3% کمتر، 95% CI؛ 1.1% تا 3.6% کمتر)،

- مرگ‌ومیر نوزادی: (RR: 0.78؛ 95% CI؛ 0.70 تا 0.87؛ 10,609 نوزاد؛ 22 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بالا؛ 2.6% کمتر، 95% CI؛ 1.5% تا 3.6% کمتر)،

- سندرم زجر تنفسی: (RR: 0.71؛ 95% CI؛ 0.65 تا 0.78؛ 11,183 نوزاد؛ 26 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بالا؛ 4.3% کمتر، 95% CI؛ 3.2% تا 5.2% کمتر).

تجویز کورتیکواستروئیدها پیش از تولد احتمالا خطر IVH را کاهش می‌دهند (RR: 0.58؛ 95% CI؛ 0.45 تا 0.75؛ 8475 نوزاد؛ 12 مطالعه؛ شواهد با قطعیت متوسط؛ 1.4% کمتر، 95% CI؛ 0.8% تا 1.8% کمتر)، و ممکن است تاثیری اندک یا عدم تاثیر بر وزن هنگام تولد داشته باشند (تفاوت میانگین (MD): 14.02- گرم؛ 95% CI؛ 33.79- تا 5.76؛ 9551 نوزاد؛ 19 مطالعه؛ شواهد با قطعیت بالا).

تجویز کورتیکواستروئیدها پیش از زایمان احتمالا منجر به کاهش در تأخیر رشد و تکامل در دوران کودکی می‌شود (RR: 0.51؛ 95% CI؛ 0.27 تا 0.97؛ 600 کودک؛ 3 مطالعه؛ شواهد با قطعیت متوسط؛ 3.8% کمتر، 95% CI؛ 0.2% تا 5.7% کمتر).

پیامدهای مادر

تجویز کورتیکواستروئیدها پیش از زایمان احتمالا منجر به تفاوتی اندک یا عدم تفاوت در مرگ‌ومیر مادران (RR: 1.19؛ 95% CI؛ 0.36 تا 3.89؛ 6244 زن؛ 6 مطالعه؛ شواهد با قطعیت متوسط؛ 0.0% کمتر، 95% CI؛ 0.1% کمتر تا 0.5% بیشتر)، کوریوآمونیونیت (RR: 0.86؛ 95% CI؛ 0.69 تا 1.08؛ 8374 زن؛ 15 مطالعه؛ شواهد با قطعیت متوسط؛ 0.5% کمتر، 95% CI؛ 1.1% کمتر تا 0.3% بیشتر)، و اندومتریت (RR 1.14؛ 95% CI؛ 0.82 تا 1.58؛ 6764 زن؛ 10 مطالعه؛ شواهد با قطعیت متوسط؛ 0.3% بیشتر، 95% CI؛ 0.3% کمتر تا 1.1% بیشتر) خواهد شد.

گسترده بودن 95% CI در همه این پیامدها شامل سود احتمالی و آسیب احتمالی می‌شود.

یادداشت‌های ترجمه: 

این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.

Tools
Information
Share/Save