Jak skuteczne są interwencje mające na celu zmniejszenie występowania upadków osób starszych w szpitalach?

Najważniejsze informacje

• Edukacja spersonalizowana (personelu, pacjenta/rodziny i wieloskładnikowa) prawdopodobnie zmniejsza wskaźnik upadków, jak również ich ryzyko.

• Zmiana modelu opieki (gdy w szpitalu następuje zmiana sposobu świadczenia opieki w celu ograniczenia upadków pacjentów) w szpitalnych oddziałach ratunkowych prawdopodobnie zmniejsza wskaźnik upadków.

• Interwencje wieloczynnikowe (gdy stosuje się dwa lub więcej rodzajów interwencji, biorąc pod uwagę indywidualną ocenę czynników ryzyka upadku) prawdopodobnie zmniejszają wskaźnik upadków, jak również ich ryzyko, jednak istnieje także możliwość, że nie przynoszą one efektu, a nawet nieznacznie zwiększają liczbę upadków.

• Ćwiczenia fizyczne mogą mieć nieznaczny wpływ na ryzyko upadku w warunkach szpitalnych lub nie mieć go wcale.

• Spośród wszystkich rodzajów interwencji, które mogą zmniejszyć wskaźnik upadków u osób starszych w szpitalach wyróżnia się podejścia, które są dopasowane do potrzeb i możliwości pacjentów, uwzględniające zaangażowanie pacjentów i/lub rodziny lub opiekunów, jak również te, które uwzględniają integrację ze środowiskiem lokalnym.

• Potrzebne są dalsze badania w zakresie skuteczności wszystkich rodzajów interwencji mających na celu zapobieganie upadkom w szpitalach, w szczególności wśród osób z zaburzeniami poznawczymi (zaburzeniami pamięci czy myślenia) oraz w krajach o niskim i średnim dochodzie.

Dlaczego zmniejszenie liczby upadków osób starszych w szpitalach jest ważne?

Upadki osób starszych w szpitalach są częste i mogą powodować utratę niezależności, kontuzje, a czasami nawet śmierć. W związku z tym ważne jest skuteczne zapobieganie im.

W jaki sposób raportowaliśmy interwencje stosowane w celu oceny częstości upadków?

Badania, które oceniają interwencje mające na celu zmniejszenie liczby upadków osób starszych zostały pogrupowane według rodzaju i w oparciu o system klasyfikacji (taksonomię) zapobiegania upadkom opracowany przez Europejską Sieć Zapobiegania Upadkom (ang. Prevention of Falls Network Europe, ProFaNE).

Interwencje zostały podzielone na pojedyncze, wieloczynnikowe lub wieloskładnikowe.

• Interwencje pojedyncze: jeden rodzaj interwencji jest stosowany wobec wszystkich uczestników danej grupy. Interwencje mogą obejmować ćwiczenia fizyczne, interwencje mające na celu poprawę sposobu przepisywania leków (optymalizację farmakoterapii), modyfikacje otoczenia i technologie wspomagające, edukację oraz zmianę modelu świadczenia opieki (czyli zmiany sposobu, w jaki szpital organizuje i dostarcza opiekę pacjentom w celu ograniczenia liczby upadków). Interwencje mające na celu edukowanie personelu i/lub pacjentów oraz członków rodziny na temat upadków i zapobiegania im są klasyfikowane razem jako jedna grupa.

• Interwencje wieloczynnikowe: gdy stosuje się dwa lub więcej rodzajów interwencji w zależności od oceny indywidualnych czynników ryzyka wystąpienia upadku. 

• Interwencje wieloskładnikowe: ten sam zestaw interwencji jest stosowany wobec wszystkich uczestników.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, które interwencje zmniejszają liczbę upadków u osób starszych w szpitalach, biorąc pod uwagę wskaźnik upadków (rzeczywista liczba upadków w danym okresie) oraz ryzyko upadku (prawdopodobieństwo, że dana osoba doświadczy upadku). Sprawdziliśmy także wpływ na ryzyko wystąpienia złamań, efekty niepożądane oraz skutki ekonomiczne.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których porównano wystąpienie upadków u osób, które były poddane działaniom prewencyjnym z wystąpieniem upadków u osób, które nie były poddane żadnym działaniom prewencyjnym. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań, a także oceniliśmy naszą pewność do danych, opierając się na czynnikach, takich jak metody badawcze i wielkość badania.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 55 badań, w których łącznie wzięło udział 104 474 uczestników. Uczestnicy mieli średnio 79 lat, a 45% z nich stanowiły kobiety.

• Edukacja (personelu, pacjenta/rodziny i wieloskładnikowa) prawdopodobnie zmniejsza wskaźnik upadków, a także ryzyko wystąpienia upadku.

• Zmiana modelu opieki w szpitalnych oddziałach ratunkowych lub intensywnej terapii prawdopodobnie zmniejsza wskaźnik upadków. Nie jesteśmy pewni wpływu zmiany modelu opieki na ryzyko upadku. Nie znaleźliśmy badań, które oceniały, jaki wpływ ma zmiana świadczenia modelu opieki np. w placówkach rehabilitacyjnych.

• Nie jesteśmy pewni wpływu ćwiczeń na wskaźnik upadków. Ćwiczenia fizyczne mogą mieć nieznaczny wpływ na ryzyko upadku w warunkach szpitalnych lub nie mieć go wcale.

• Nie jesteśmy pewni, jaki wpływ na upadki ma optymalizacja farmakoterapii.

• Interwencje wieloczynnikowe prawdopodobnie zmniejszają wskaźnik upadków i ich ryzyko, choć możliwe jest również, że nie przynoszą żadnego efektu lub nawet nieznacznie zwiększają liczbę upadków.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych?

Nasza pewność względem wyników waha się od niskiej do umiarkowanej. Nasza pewność jest ograniczona, ponieważ w większości badań, uczestnicy byli świadomi, której interwencji byli poddawani, oraz nie wszystkie badania dostarczały wszystkich interesujących nas informacji. Dodatkowo w niektórych z nich zauważono nieprawidłowości w sposobie zbierania danych.

Jak aktualne są dane?

Ten przegląd aktualizuje wcześniejsze wersje przeglądu opublikowane w 2010 r., 2012 r. i 2018 r. Dane naukowe są aktualne do 28 października 2025 r.