Czy wielokierunkowe terapie pomagają dzieciom z otyłością poprawić ich samopoczucie i zachowania zdrowotne?

Najważniejsze informacje

• Wielokierunkowe programy terapeutyczne (zajmujące się kwestią diety, aktywności fizycznej i/lub innymi zachowaniami) realizowane w placówkach opieki zdrowotnej mogą zwiększać aktywność fizyczną dzieci (mierzoną obiektywnie), a prowadzone w środowisku lokalnym mogą nieco poprawiać jakość życia. Ogólnie rzecz biorąc miały jednak ograniczony wpływ na inne kluczowe punkty końcowe w tym dobrostan fizyczny, dobrostan psychiczny oraz BMI z-score (wskaźnik pokazujący, czy masa ciała danej osoby jest wyższa czy niższa od typowej dla osób w tym samym wieku i tej samej płci).

• Korzyści i zagrożenia związane z tymi podejściami do zmiany zachowania u dzieci i ich rodziców pozostają niepewne, a większość danych przedstawionych w tym przeglądzie pochodzi z krajów o wysokich dochodach.

• Potrzebne są dalsze badania w różnych populacjach i lokalizacjach, aby zrozumieć, co działa, a co nie dla różnych dzieci.

Czego dotyczy problem?

Otyłość u dzieci jest globalnym wyzwaniem zdrowotnym o wielu przyczynach m.in. związanych z dietą, aktywnością fizyczną i zachowaniami. Otyłość jest zwykle definiowana jako wskaźnik masy ciała (BMI - liczba obliczana na podstawie wzrostu i wagi osoby w celu sprawdzenia, czy jej masa ciała mieści się w zdrowym zakresie), który jest znacznie wyższy niż typowy dla młodych ludzi w tym samym wieku i tej samej płci. Metody leczenia, które zachęcają do zdrowszego stylu życia, są często stosowane w leczeniu otyłości u dzieci, ale ich długoterminowy wpływ pozostaje niejasny.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy wielokierunkowe terapie zmiany zachowań zdrowotnych, promujące lepszą dietę, aktywność fizyczną i modyfikację zachowań, pomagają dzieciom żyjącym z otyłością (poniżej 10. roku życia) oraz wspierają ich rodziców. Skupiliśmy się na tym, jak te interwencje wpływają na samopoczucie fizyczne i psychiczne, aktywność fizyczną, jakość życia i wskaźniki związane z wagą w perspektywie długoterminowej (od 12 do 24 miesięcy). Braliśmy pod uwagę również ich działania niepożądane.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których testowano terapie zmiany zachowań zdrowotnych, łączące co najmniej dwa obszary: dietę, aktywność fizyczną lub zmianę behawioralną. Uwzględniliśmy tylko badania porównujące te interwencje z brakiem leczenia, standardową opieką lub grupą oczekującą, oraz z co najmniej rocznym okresem obserwacji od rozpoczęcia programu. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy poziom zaufania do dostępnych danych naukowych, uwzględniając takie czynniki jak zastosowane metody i wielkość próby badawczej.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 34 badania z udziałem 6849 dzieci w krajach o wysokim dochodzie (Ameryka Północna, Europa, Nowa Zelandia, Australia, Izrael). Podzieliliśmy badania na dwie grupy: (1) badania oparte na opiece zdrowotnej, których leczenie prowadzono w placówkach opieki zdrowotnej, takich jak ośrodki podstawowej opieki zdrowotnej lub szpitale; (2) badania oparte na społeczności lokalnej, w których leczenie prowadzone było w szkołach, domach kultury, ośrodkach sportowych lub innych miejscach publicznych.

Główne wyniki

Wielokierunkowe terapie zmiany zachowań oparte na opiece zdrowotnej w porównaniu ze standardową opieką:

• prawdopodobnie nie mają żadnego lub mają niewielki wpływ na fizyczne samopoczucie dzieci mierzone jako wartość końcowa;

• interwencje te mogą poprawiać samopoczucie fizyczne po 12 miesiącach mierzone jako zmiana w stosunku do wartości początkowej (wynik pokazujący, o ile aktywność fizyczna danej osoby wzrosła lub spadła po programie leczenia w porównaniu z tym, jak aktywna była na początku), ale jesteśmy bardzo niepewni tego wyniku;

• mogą nie mieć żadnego lub mieć niewielki wpływ na samopoczucie psychiczne dzieci lub jakość życia związaną ze zdrowiem;

• mogą poprawić obiektywnie mierzoną aktywność fizyczną, ale skutkować niewielką lub żadną różnicą w subiektywnie mierzonej aktywności fizycznej;

• mogą nie mieć żadnego lub mieć niewielki wpływ na wynik BMI z-score.

Nie mamy pewności, czy te metody leczenia doprowadziły do jakichkolwiek szkodliwych lub niepożądanych zdarzeń. Żadne z badań nie zawierało informacji na temat niepełnosprawności związanej z otyłością.

Wielokierunkowe terapie zmiany zachowań oparte na społeczności lokalnej w porównaniu ze standardową opieką:

• mogą nie mieć żadnego lub mieć niewielki wpływ na dobrostan fizyczny i psychiczny dzieci, obiektywnie mierzoną aktywność fizyczną oraz jakość życia po 12 miesiącach;

• prawdopodobnie nie mają żadnego lub mają niewielki wpływ na samopoczucie psychiczne i obiektywnie mierzoną aktywność fizyczną po 24 miesiącach;

• mogą nieznacznie poprawiać jakość życia;

• prawdopodobnie nie mają żadnego lub mają niewielki wpływ na wynik BMI z-score.

W żadnym z badań nie odnotowano niepełnosprawności związanej z otyłością ani wystąpienia jakichkolwiek szkodliwych lub niepożądanych zdarzeń.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych?

Mamy niewielki poziom zaufania do danych naukowych, ponieważ czas obserwacji nie był wystarczająco długi i występowały ograniczenia w zakresie metodologii. Większość z nich przeprowadzono w krajach o wysokich dochodach, więc nie możemy być pewni, jak dobrze interwencje te mogą działać w innych miejscach i w różnych populacjach. Chociaż efekty były niewielkie, mogą mieć znaczenie dla podgrup dzieci w grupie wysokiego ryzyka.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do lutego 2024 roku.