Czy leczenie rehabilitacyjne pomaga chorym na Parkinsona z zaburzeniami połykania?

Najważniejsze informacje

• U wielu u pacjentów z chorobą Parkinsona występują zaburzenia połykania nazywane dysfagią ustno-gardłową albo po prostu dysfagią. To zaburzenie może powodować poważne problemy zdrowotne, zwiększać ryzyko zgonu i obniżać jakość życia.

• Nie wiemy, czy metody leczenia rehabilitacyjnego dysfagii pomagają pacjentom z chorobą Parkinsona w skuteczniejszym i bezpieczniejszym połykaniu, ponieważ dostępne dane są ograniczone i mało wiarygodne.

• Potrzebujemy większych, wysokiej jakości badań, które pomogłyby nam zrozumieć, czy istnieje skuteczna metoda rehabilitacji, a jeśli tak, to która z tych metod jest najskuteczniejsza.

Czym jest dysfagia ustno-gardłowa?

Dysfagia ustno-gardłowa (zwana dalej dysfagią) to zaburzenie połykania, które polega na tym, że przemieszczanie się pokarmów lub płynów z jamy ustnej przez gardło do żołądka jest utrudnione lub niebezpieczne.

Nawet u 80% pacjentów z chorobą Parkinsona rozwija się dysfagia, ponieważ choroba ta atakuje obszary mózgu odpowiedzialne za kontrolę ruchu, osłabiając i spowalniając pracę mięśni biorących udział w procesie połykania. Tym samym, pokarmy lub płyny mogą z trudnością przemieszczać się do żołądka i czasem trafiać do dróg oddechowych, zamiast do przełyku.

Dysfagia może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak niedożywienie czy zachłystowe zapalenie płuc (gdy pokarmy lub płyny wdychane są do płuc lub dróg oddechowych), a także zwiększać ryzyko zgonu oraz obniżać jakość życia.

Jak leczy się dysfagię u chorych na Parkinsona?

U pacjentów z chorobą Parkinsona dysfagię zazwyczaj leczy się w pierwszej kolejności lekami, które mają na celu przyniesienie ogólnej poprawy w zakresie nasilenia objawów tej choroby. Jeśli zaburzenia połykania nie ustępują, można wdrożyć zabiegi rehabilitacyjne, żeby przełykanie było łatwiejsze i bezpieczniejsze. Wśród tych zabiegów wyróżniamy:

• ćwiczenia wzmacniające mięśnie, które odpowiadają za połykanie i oddychanie;

• zmiany pozycji głowy i ciała podczas jedzenia i picia;

• zmiany konsystencji płynów i pokarmów;

• metody leczenia stymulacyjnego z użyciem bezpiecznych i delikatnych urządzeń medycznych, które dostarczają impulsy elektryczne lub magnetyczne do mózgu bądź nerwów i mięśni odpowiadających za połykanie (ma to pobudzać mięśnie i poprawiać przełykanie).

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy stosowanie zabiegów rehabilitacyjnych w przypadku dysfagii ustno-gardłowej (zaburzeń połykania) pomaga pacjentom z chorobą Parkinsona skuteczniej i bezpieczniej połykać pokarmy i płyny.

Co zrobiliśmy?

Poszukiwaliśmy badań, w których dowolny rodzaj rehabilitacji (stosowanej indywidualnie lub w połączeniu z inną formą rehabilitacji bądź lekiem) porównywano z:

• niestosowaniem leczenia;

• standardową opieką (tradycyjnym leczeniem, które otrzymują chorzy na Parkinsona z dysfagią);

• rehabilitacją pozorowaną, podczas której leczenie jest symulowane;

• nieaktywnym leczeniem, znanym jako placebo;

• innym rodzajem rehabilitacji w leczeniu dysfagii.

Ograniczyliśmy nasze wyszukiwanie do dorosłych (w wieku 18 lat i starszych) pacjentów z chorobą Parkinsona. Interesował nas wpływ leczenia na:

• skuteczność i bezpieczeństwo połykania;

• stopień nasilenia dysfagii;

• jakość życia;

• problemy z oddychaniem;

• działania niepożądane.

Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań i oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych na podstawie takich czynników jak metody badawcze i wielkość próby.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 18 badań z udziałem 1216 chorych na Parkinsona. Badania przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych (4 badania), w Europie (5) i w pozostałych częściach świata (9). Wiek uczestników wynosił średnio od 58,8 do 76,2 roku. Większość uczestników stanowili mężczyźni. We wszystkich badaniach leczenie rehabilitacyjne porównywano ze standardową opieką lub z leczeniem pozorowanym/placebo. Czas trwania leczenia był bardzo zróżnicowany: od zaledwie 2 tygodni do nawet 1 roku. Badania przeprowadzano w szpitalach i w domach pacjentów.

Podzieliliśmy badania na 2 ogólne grupy: (1) terapia behawioralna i (2) leczenie stymulacyjne.

10 badań dotyczyło terapii behawioralnej, takiej jak trening siły mięśni wydechowych (ćwiczenia wzmacniające mięśnie, których używamy do wydychania) i trening siły języka (ćwiczenia wzmacniające mięśnie języka).

W 8 badaniach skupiono się na ≥1 z następujących metod leczenia stymulacyjnego:

• elektrostymulacji nerwowo-mięśniowej, w której prąd elektryczny o niskim natężeniu aktywuje mięśnie (4 badania);

• powtarzalnej przezczaszkowej stymulacji magnetycznej, w której impulsy magnetyczne kieruje się na skórę głowy w celu stymulowania obszarów mózgu odpowiadających za połykanie (2 badania);

• głębokiej stymulacji mózgu, w której sygnały elektryczne są wysyłane do konkretnych obszarów w głębi mózgu, aby wspomóc kontrolowanie problemów ruchowych występujących przy chorobie Parkinsona (2 badania);

• przezczaszkowej stymulacji prądem stałym, polegającej na oddziaływaniu bardzo słabym prądem na skórę głowy w celu zmiany aktywności mózgu (1 badanie).

We wszystkich tych badaniach wyniki analizowano bezpośrednio po zakończeniu leczenia. W 6 badaniach sprawdzono także skutki leczenia po dłuższym okresie, w przedziale czasowym od 1 do 14 miesięcy od zakończenia leczenia.

Jedynie 12 badań dostarczyło wyników kwalifikujących się do analizy. Dane naukowe dotyczące wpływu różnych metod rehabilitacji na interesujące nas kluczowe wyniki (tj. skuteczność i bezpieczeństwo połykania, stopień nasilenia dysfagii, jakość życia oraz problemy z oddychaniem) były bardzo niejednoznaczne.

Informacje na temat działań niepożądanych były mocno ograniczone.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Przeprowadzone badania były małe i niskiej jakości. Co więcej, nie we wszystkich badaniach podano informacje na temat uczestników, leczenia i wyników. Co za tym idzie, mamy bardzo małe zaufanie do tych danych naukowych.

Na ile aktualne są zgromadzone dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do dnia 26 września 2025 roku.