Jakie są efekty łączenia interwencji psychospołecznych i leczenia farmakologicznego u osób nadużywających alkoholu?

Najważniejsze informacje

• W porównaniu z samymi interwencjami psychospołecznymi, połączenie ich z leczeniem farmakologicznym jest prawdopodobnie bezpieczne i skuteczne w ograniczaniu spożycia alkoholu u osób z zaburzeniami spowodowanymi używaniem alkoholu (ang. alcohol use disorder, AUD).

• Ze względu na ograniczoną liczbę dostępnych badań nie wiemy, czy połączenie interwencji psychospołecznych i farmakoterapii, w porównaniu z samą farmakoterapią, niestosowaniem leczenia lub standardową opieką jest skuteczne w przypadku osób z AUD.

• Potrzebne są dalsze badania dotyczące skutków interwencji łączonych w porównaniu z samą farmakoterapią, niestosowaniem leczenia lub standardową opieką.

Czym są zaburzenia spowodowane używaniem alkoholu (AUD)?

AUD to zaburzenie psychiczne, w przebiegu którego występuje niezdolność do kontrolowania spożycia alkoholu oraz częste epizody jego niekontrolowanego przyjmowania; stan ten wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wypadków samochodowych, przedwczesnej śmierci oraz chorób, takich jak nowotwory, marskość wątroby i zaburzenia neurologiczne.

Jak leczy się AUD?

W celu zmniejszenia spożycia alkoholu u osób z AUD stosuje się interwencje psychospołeczne oraz leki. Powszechnie stosowanymi interwencjami psychospołecznymi w leczeniu osób z AUD są:

• interwencje poznawczo-behawioralne (mające na celu pomoc pacjentom w rozpoznawaniu i zmianie negatywnych myśli, przekonań oraz niepożądanych zachowań poprzez zadania behawioralne i ćwiczenie umiejętności radzenia sobie z chęcią spożycia alkoholu);
• działania oparte na zarządzaniu uwarunkowaniami (polegające na nagradzaniu za pomocą pieniędzy, bonów lub nagród osób ograniczających spożycie alkoholu);
• dialog motywujący (mający na celu zwiększenie motywacji do ograniczenia spożycia alkoholu);
• program 12 kroków (działania oparte na metodach Anonimowych Alkoholików i zachęcające do uczestnictwa w spotkaniach tej organizacji).

Spośród dostępnych leków następujące zostały zatwierdzone przez główne agencje regulacyjne:

• akamprozat (zalecany w celu utrzymania abstynencji);
• disulfiram (zalecany w celu utrzymania abstynencji);
• naltrekson (zalecany zarówno w celu osiągnięcia i utrzymania abstynencji, jak i ograniczenia spożycia alkoholu).

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy połączenie leków i interwencji psychospołecznych jest skuteczniejsze niż same interwencje psychospołeczne, same leki lub standardowa opieka (edukacja lub informacje), w pomaganiu osobom z AUD w ograniczeniu lub zaprzestaniu spożywania alkoholu.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których uczestników przydzielano losowo do jednej z 2 lub więcej grup terapeutycznych, w których terapię łączoną (farmakoterapia + interwencje psychospołeczne) porównywano z samą interwencją psychospołeczną, samą farmakoterapią lub standardową opieką. Podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie względem otrzymanych danych w oparciu o takie czynniki, jak metodologia badań i liczba uczestników.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 21 badań obejmujących 4746 osób z AUD, które leczono ambulatoryjnie przez około 4 miesiące.

Uczestnikami byli w większości mężczyźni w wieku około 44 lat, którzy zgłaszali spożywanie średnio około 12 standardowych porcji alkoholu w dniu picia. Dni, w których spożywali alkohol, stanowiły około 70% czasu. Badania przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych, Europie i Kanadzie. Większość badań została sfinansowana ze środków publicznych.

Znaleźliśmy 20 badań (4498 uczestników), w których połączenie interwencji farmakologicznych i psychospołecznych porównano z samą interwencją psychospołeczną. Znaleźliśmy niewielką liczbę badań i uczestników, w których porównano leczenie skojarzone z samą farmakoterapią (3 badania; 1871 uczestników) lub ze standardową opieką (2 badania; 1623 uczestników). W większości przypadków leczenie skojarzone obejmowało terapię poznawczo-behawioralną jako interwencję psychospołeczną oraz naltrekson jako lek.

W porównaniu z samymi interwencjami psychospołecznymi leczenie skojarzone prawdopodobnie zmniejsza liczbę osób zgłaszających intensywne spożywanie alkoholu i może zwiększyć liczbę osób utrzymujących stałą abstynencję. Leczenie skojarzone prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na liczbę dni abstynencji, ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych (tj. zgonu lub zdarzeń wymagających hospitalizacji) oraz liczbę osób, które nie ukończyły leczenia. Może ono mieć niewielki lub żaden wpływ na odsetek dni intensywnego spożywania alkoholu, liczbę standardowych porcji w dniu picia oraz ryzyko działań niepożądanych.

Nie mamy pewności, czy leczenie skojarzone, w porównaniu z samymi lekami, zmniejsza liczbę standardowych porcji alkoholu wypijanych w dniu picia. Może ono mieć niewielki lub żaden wpływ na odsetek dni w abstynencji oraz na liczbę osób, które nie kończą leczenia z jakiegokolwiek powodu. Nie mamy pewności co do wpływu na liczbę osób utrzymujących ciągłą abstynencję, spożywających duże ilości alkoholu oraz tych, które nie kończą leczenia z powodu działań niepożądanych.

Nie mamy pewności co do wpływu terapii skojarzonej, w porównaniu ze standardowym postępowaniem na liczbę osób spożywających duże ilości alkoholu, na odsetek osób, które nie kończą leczenia oraz na odsetek dni abstynencji.

Ograniczenia danych naukowych

Nasze wyniki mogą nie mieć zastosowania do wszystkich grup pacjentów, rodzajów interwencji psychospołecznych i farmakologicznych oraz obszarów geograficznych. W badaniach nie uwzględniono każdej dostępnej metody leczenia AUD i prowadzono je głównie w Stanach Zjednoczonych i w Europie.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne na listopad 2023 r.