Jakie są zagrożenia i korzyści stosowania kwasu acetylosalicylowego (ASA) lub innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) w zapobieganiu rakowi jelita grubego w populacji ogólnej?

Najważniejsze informacje

• Dane naukowe dotyczące tego, czy codzienne przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego (ASA) może zapobiegać rakowi jelita grubego (RJG), są niejednoznaczne i niepewne; natomiast istnieją dane wyraźnie wskazujące na zwiększone ryzyko krwawienia w mózgu i w obrębie czaszki.

• Stosowanie ASA prawdopodobnie nie wpływa na liczbę nowych zachorowań na RJG po 5–15 latach obserwacji. Po 15 latach stosowania ASA liczba nowych przypadków RJG może się zmniejszyć, ale nie mamy co do tego pewności.

• Przyjmowanie ASA może nieznacznie zwiększać liczbę zgonów z powodu RJG po 5–10 latach; po ≥15 latach liczba ta może się zmniejszać, jednak nie jesteśmy pewni tego wyniku.

• ASA prawdopodobnie nie wpływa na ogólną liczbę poważnych działań niepożądanych, ale zwiększa ryzyko groźnych krwawień pozaczaszkowych (krwawień poza obrębem czaszki) oraz prawdopodobnie zwiększa ryzyko udaru krwotocznego mózgu (krwawienia w mózgu lub w jego okolicy).

• Potrzebne są dalsze badania, aby lepiej zrozumieć długoterminowe skutki stosowania ASA oraz żeby ustalić, czy inne leki przeciwzapalne mogą zapobiegać wystąpieniu RJG.

Co to jest rak jelita grubego i chemoprewencja?

RJG jest powszechną i poważną chorobą. Czasami jego wystąpienie poprzedza obecność zmian (czyli obszarów nieprawidłowego wzrostu komórek) zwanych gruczolakami jelita grubego. Od wielu lat badacze zajmują się stosowaniem leków w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia RJG i gruczolaków jelita grubego. Takie podejście nazywa się chemoprewencją.

NLPZ to grupa leków, które przyczyniają się do zmniejszenia stanów zapalnych, gorączki i bólu, a także mogą zapobiegać powstawaniu zakrzepów krwi. Przykładami powszechnie stosowanych NLPZ są m.in. ASA czy ibuprofen. Badano je pod kątem zapobiegania nowotworom, ponieważ uważa się, że przewlekły stan zapalny sprzyja rozwojowi guzów.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy ocenić, czy stosowanie ASA i innych NLPZ w populacji ogólnej w celu zapobiegania RJG oraz gruczolakowi jelita grubego jest skuteczne lub szkodliwe.

Co zrobiliśmy?

Poszukiwaliśmy badań z randomizacją (RCT), w których stosowanie ASA i innych NLPZ porównywano z niestosowaniem leczenia lub ze stosowaniem innych metod zapobiegania RJG w populacji ogólnej. Tam, gdzie było to możliwe, połączyliśmy wyniki tych badań i oceniliśmy wiarygodność danych, biorąc pod uwagę m.in. wielkość badań oraz jakość użytych w nich metod badawczych.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 10 badań, w których oceniano, czy ASA pomaga zapobiegać wystąpieniu RJG w populacji ogólnej. Badaniami objęto łącznie 124 837 osób. Większość z nich przeprowadzono w Europie i Ameryce Północnej; jedno badanie obejmowało ośrodek w Australii, a dwa duże badania przeprowadzono w Japonii. W siedmiu badaniach oceniano stosowanie małych dawek ASA (75–100 mg dziennie), a w trzech oceniano działanie ASA w większych dawkach.

Nie znaleźliśmy żadnych badań dotyczących wpływu stosowania innych NLPZ na ryzyko rozwoju RJG lub gruczolaka jelita grubego.

Jaki wpływ na wystąpienie raka jelita grubego ma kwas acetylosalicylowy?

• Stosowanie ASA prawdopodobnie nie wpływa na liczbę nowych przypadków RJG po 5–15 latach badań. Może jednak zmniejszać liczbę nowych przypadków, jeśli przyjmuje się go przez ≥15 lat, ale nie jesteśmy pewni tych wyników.

• Stosowanie ASA może nieznacznie zwiększać liczbę zgonów po 5–10 latach (jedna z hipotez zakłada, że u niektórych osób może przyspieszać wzrost już istniejących zaawansowanych nowotworów). Może również wiązać się z niewielką lub żadną różnicą pod względem śmiertelności z powodu RJG po 10–15 latach obserwacji. Po ≥15 latach obserwacji stosowanie ASA może zmniejszać liczbę zgonów, ale nie jesteśmy pewni tego wyniku.

• Stosowanie ASA prawdopodobnie nie wpływa na liczbę nowych przypadków gruczolaka jelita grubego w okresie od 5 do 10 lat obserwacji, ale również w tym przypadku nie jesteśmy pewni tych wyników.

Jakie są zagrożenia związane ze stosowaniem kwasu acetylosalicylowego w celu zapobiegania rakowi jelita grubego?

• Stosowanie ASA prawdopodobnie nie wpływa na ogólną liczbę poważnych działań niepożądanych.

• Zwiększa jednak ryzyko poważnych krwotoków pozaczaszkowych (krwawień poza obrębem czaszki).

• Prawdopodobnie zwiększa także ryzyko udaru krwotocznego mózgu (krwawienia w mózgu lub w jego okolicy).

Jak wiarygodne są dane naukowe?

Jesteśmy pewni, że ASA zwiększa ryzyko poważnych krwotoków pozaczaszkowych. Mamy umiarkowaną pewność co do wiarygodności wyników dotyczących liczby nowych przypadków RJG po 5–15 latach, poważnych działań niepożądanych oraz udaru krwotocznego mózgu. Mamy małe lub bardzo małe zaufanie co do wiarygodności pozostałych wniosków.

Na zmniejszenie zaufania do wyników badań miały wpływ trzy główne czynniki.

• Ponadto liczba badań była niewystarczająca, aby mieć pewność co do prezentowanych wyników.

• W niektórych badaniach uczestnicy mogli wiedzieć, jakie leczenie otrzymują, co mogło wpływać na wyniki.

• Nie wszystkie badania dostarczyły informacji dotyczących wszystkich analizowanych zagadnień.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Dane te opierają się na wyszukiwaniach w medycznych bazach danych przeprowadzonych do marca 2025 roku.