Czy leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne ogranicza zachowania impulsywno-kompulsywne u osób z chorobą Parkinsona?

Najważniejsze informacje

• Nie wiadomo, czy leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne ogranicza zachowania impulsywno-kompulsywne u osób z chorobą Parkinsona, ponieważ obecnie dostępne dane naukowe są ograniczone i niejednoznaczne.

• Potrzebne są dalsze badania obejmujące większą liczbę uczestników, które pozwolą przeanalizować zakres rozwijanych zachowań i wyciągnąć wnioski dotyczące najskuteczniejszych metod leczenia.

Czym są zachowania impulsywno-kompulsywne?

Niektórzy pacjenci z chorobą Parkinsona rozwijają zachowania impulsywno-kompulsywne (ang. impulsive-compulsive behaviors, ICBs), czyli zachowania trudne do powstrzymania, które mogą powtarzać się wielokrotnie, nawet jeśli prowadzą do problemów. Przykłady ICBs obejmują:

• nadmierne uprawianie hazardu;

• niekontrolowane wydatki lub zakupy;

• przejadanie się lub objadanie się;

• hiperseksualność (nasilone myśli lub zachowania seksualne);

• inne powtarzalne, nadmierne lub nietypowe zachowania, np. sortowanie lub rozkładanie przedmiotów.

Jak leczy się zachowania impulsywno-kompulsywne?

Nie ma wystarczających jednoznacznych danych naukowych na temat najlepszych sposobów leczenia ICBs u osób z chorobą Parkinsona. Niektóre leki stosowane w leczeniu choroby Parkinsona mogą nasilać ICBs, dlatego lekarze często zmniejszają ich dawkę, ale może to prowadzić do powrotu lub nasilenia problemów z ruchem, które rozwijają się u tych chorych.

Leczenie ICBs u osób z chorobą Parkinsona może obejmować zarówno metody farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne. Leki mogą pomagać poprzez wyrównywanie stężenia dopaminy w różnych częściach mózgu. Dopaminę czasami nazywa się „chemicznym nośnikiem dobrego samopoczucia”, ponieważ odgrywa kluczową rolę w układzie nagrody/przyjemności w mózgu. Leczenie niefarmakologiczne, w tym terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz nieinwazyjna stymulacja mózgu, ma na celu poprawę samokontroli i podejmowania decyzji poprzez wzmocnienie zdolności mózgu do kontrolowania impulsów.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić czy istnieją metody farmakologiczne lub niefarmakologiczne (obejmujące: zmianę stylu życia, ćwiczenia fizyczne, poradnictwo lub interwencje behawioralne), które zmniejszają częstość i nasilenie ICBs, poprawiają jakość życia oraz łagodzą inne objawy związane z ICBs u osób z chorobą Parkinsona.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których u chorych na Parkinsona jakąkolwiek z opisanych wyżej metod leczenia (farmakologiczną lub niefarmakologiczną) porównywano z placebo (czyli leczeniem nieaktywnym lub pozorowanym) albo z niestosowaniem leczenia.

Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych w oparciu o takie czynniki, jak metody badawcze i wielkość próby.

Czego się dowiedzieliśmy?

Odnaleźliśmy 4 badania, obejmujące łącznie 151 uczestników. Wiek osób biorących udział w badaniach wynosił średnio od 58 do 61 lat. Od 24% do 32% uczestników stanowiły kobiety. W 3 badaniach oceniano 3 różne leki – amantadynę, naltrekson i klonidynę – w porównaniu z placebo. Jedno z badań dotyczyło terapii poznawczo-behawioralnej (CBT).

Ponieważ badania dotyczyły różnych terapii i obejmowały jedynie niewielką liczbę uczestników, nie było możliwości połączenia wyników w celu uzyskania bardziej wiarygodnych wniosków.

Główne wyniki

Amantadyna w porównaniu z placebo

• W jednym badaniu analizującym to porównanie nie mierzono większości interesujących nas wyników.
• Zbadano natomiast, czy leczenie w porównaniu z placebo powodowało niepożądane lub szkodliwe zdarzenia. Dane naukowe były niejednoznaczne co do tego, czy istniała jakakolwiek różnica między tymi dwiema grupami.

Naltrekson w porównaniu z placebo

• W porównaniu z placebo, naltrekson prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na nasilenie ICBs.
• Dostępne dane naukowe były bardzo niepewne co do wpływu naltreksonu na występowanie niepożądanych lub szkodliwych zdarzeń.

Klonidyna w porównaniu z placebo

• Dane naukowe były bardzo niejednoznaczne co do wpływu klonidyny na wszystkie oceniane wyniki, w tym częstość występowania i nasilenie ICBs, występowanie niepożądanych lub szkodliwych zdarzeń oraz ewentualne zmiany w jakości życia, nasileniu depresji i lęku.

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) w porównaniu z niestosowaniem leczenia

• CBT może mieć niewielki lub żaden wpływ na częstość występowania i nasilenie ICBs.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Nie mamy pewności co do większości dostępnych danych naukowych ze względu na ich ograniczoną liczbę oraz niewielką liczbę uczestników. Nie wszystkie badania dostarczyły informacji dotyczących wszystkich analizowanych zagadnień.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Przegląd ten obejmuje dane naukowe opublikowane do 13 czerwca 2025 r.