Jakie są efekty stosowania podejścia behawioralnego w udzielaniu porad dotyczących higieny jamy ustnej dorosłym cierpiącym na choroby dziąseł?

Najważniejsze informacje

• W przypadku osób z zapaleniem przyzębia (ciężką postacią choroby dziąseł) nie mamy pewności, czy podejście behawioralne w zakresie porad dotyczących higieny jamy ustnej przynosi jakiekolwiek istotne korzyści w porównaniu z udzielaniem samych standardowych porad.

• W przypadku osób cierpiących na zapalenie dziąseł (poważniejszą postać choroby) także nie mamy pewności, czy podejście behawioralne w zakresie porad dotyczących higieny jamy ustnej przynosi jakiekolwiek istotne korzyści z udzielaniem samych standardowych porad.

• Konieczne są dalsze badania, aby lepiej zrozumieć rolę podejścia behawioralnego we wspieraniu osób z chorobami dziąseł.

Co to jest choroba dziąseł?

Objawy chorób dziąseł obejmują krwawienie i obrzęk dziąseł oraz nieświeży oddech. Zapalenie dziąseł to najwcześniejszy etap choroby. Nieleczone zapalenie dziąseł może prowadzić do paradontozy, która jest poważniejszym skutkiem choroby dziąseł. Zapalenie przyzębia może powodować trwałe uszkodzenia tkanek miękkich i kości otaczających zęby, a w niektórych przypadkach może doprowadzić do utraty zębów.

Jak się leczy to schorzenie?

Pacjenci mogą wymagać leczenia chorób dziąseł u dentysty lub higienistki stomatologicznej, które czasami obejmuje zabieg chirurgiczny lub stosowanie antybiotyków. Można jednak złagodzić objawy chorób dziąseł, przestrzegając zasad prawidłowej higieny jamy ustnej (mycie zębów ≥2 razy dziennie oraz stosowanie nici dentystycznej lub innych przyborów do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych wzdłuż linii dziąseł). Samodzielne dbanie o higienę jamy ustnej jest niezwykle ważne dla osób zmagających się z chorobami dziąseł – to od niej zależy powodzenie każdego leczenia stomatologicznego. Chociaż osoby cierpiące na choroby dziąseł otrzymują od stomatologa lub higienistki stomatologicznej zalecenia dotyczące higieny jamy ustnej, wiemy, że niektórzy pacjenci wciąż nie dbają o nią w stopniu wystarczającym do opanowania choroby.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy się dowiedzieć czy podejście behawioralne w udzielaniu porad dotyczących higieny jamy ustnej jest skuteczniejsze niż same standardowe porady w poprawie nawyków związanych z higieną jamy ustnej u dorosłych cierpiących na choroby dziąseł. Podejście behawioralne obejmuje techniki zmiany zachowań, które mają na celu pomóc ludziom w zmianie ich dotychczasowych wzorców zachowań.

W szczególności zwróciliśmy uwagę na takie objawy choroby jak: krwawienie (po delikatnym dotknięciu lub ucisku dotkniętych obszarów), stan zapalny (opuchnięte dziąsła), płytkę nazębną (lepką warstwę bakterii tworzącą się na zębach), głębokość kieszonek (przestrzenie wokół zębów spowodowane chorobą dziąseł) oraz stan przyczepu zęba do kości (ozębną). Zbadaliśmy również, czy ludzie częściej zgłaszali poprawę nawyków związanych z higieną jamy ustnej oraz czy z zastosowaniem metod behawioralnych wiązały się jakieś negatywne skutki.

Co zrobiliśmy?

Przeszukaliśmy literaturę w poszukiwaniu badań dotyczących dorosłych cierpiących na choroby dziąseł. Włączyliśmy badania, w których podejście behawioralne podczas udzielania porad dotyczących higieny jamy ustnej porównano z udzielaniem samych standardowych porad. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki w zależności od tego, czy interwencję stosowano u osób cierpiących na zapalenie przyzębia, czy na zapalenie dziąseł. W przypadku osób cierpiących na zapalenie przyzębia przedstawiliśmy wyniki oddzielnie dla tych, którzy nigdy nie byli leczeni z powodu chorób dziąseł (leczenie aktywne) oraz dla tych, którzy byli objęci długotrwałą opieką (leczenie podtrzymujące). Nasze zaufanie do danych naukowych oceniliśmy na podstawie takich czynników, jak metody badawcze i wielkość badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Przeanalizowaliśmy 25 badań obejmujących łącznie 1422 osoby. W 19 badaniach wzięły udział wyłącznie osoby cierpiące na zapalenie przyzębia, w 5 – wyłącznie osoby cierpiące na zapalenie dziąseł, a w 1 – osoby cierpiące na oba schorzenia.

W uwzględnionych badaniach zastosowano różne podejścia behawioralne mające na celu zmianę nawyków związanych z higieną jamy ustnej. Wśród stosowanych metod znalazły się: aplikacje na telefony komórkowe (służące do przekazywania informacji na temat higieny jamy ustnej lub wysyłania przypomnień), kamery wewnątrzustne lub lusterka (umożliwiające pacjentom obserwację przebiegu choroby), udzielanie bardziej szczegółowych i spersonalizowanych porad, dostarczanie środków do higieny jamy ustnej do użytku domowego, rozmowy z wykorzystaniem technik doradczych lub motywacyjnych (mające na celu zmianę zachowań pacjentów) oraz prowadzenie dziennika w celu omówienia jego treści podczas kolejnych wizyt stomatologicznych.

Główne wyniki

W przypadku dorosłych cierpiących na zapalenie przyzębia nie jest jasne, czy metody behawioralne są skuteczniejsze od udzielania samych standardowych zaleceń w ograniczaniu krwawienia, stanu zapalnego, odkładania się płytki nazębnej lub głębokości kieszonek przyzębnych. Nie jest również jasne, czy osoby objęte programami behawioralnymi częściej zgłaszają poprawę swoich nawyków związanych z higieną jamy ustnej niż osoby, które otrzymują jedynie standardowe porady. Wynik ten był taki sam w przypadku osób otrzymujących leczenie aktywne lub wspomagające w związku z ich chorobą.

W przypadku dorosłych cierpiących na zapalenie dziąseł nie jest jasne, czy metody behawioralne są skuteczniejsze od udzielania samych standardowych zaleceń w łagodzeniu objawów zapalenia dziąseł lub poprawianiu nawyków związanych z higieną jamy ustnej.

W trakcie naszych poszukiwań nie znaleźliśmy żadnych badań zawierających informacje na temat stanu przyczepu zęba do kości, ani na temat ewentualnych szkód.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Mamy bardzo małe zaufanie do danych naukowych przedstawionych w niniejszym przeglądzie, ponieważ:

• osoby biorące udział w badaniach mogły być świadome stosowanego wobec nich podejścia, co mogło wpłynąć na wyniki;

• badania nie zawsze zawierały wszystkie potrzebne nam informacje;

• w większości badań wzięła udział jedynie bardzo niewielka liczba osób lub liczba ta była niewystarczająca, byśmy mogli mieć pewność co do uzyskanych wyników;

• wszystkie badania były inaczej zaprojektowane i miały odmienną strukturę oraz czasami występowały różnice w wynikach pomiędzy nimi.

Jak aktualne są przedstawione dane naukowe?

Dane są aktualne na dzień 3 lipca 2024 roku.