Jakie metody leczenia są skuteczne w przypadku zmęczenia u pacjentów po urazowym uszkodzeniu mózgu?

Najważniejsze informacje

• Leki (takie jak melatonina, hormon wzrostu, środki pobudzające mózg [stymulanty], atorwastatyna lub leki regulujące stężenie dopaminy i serotoniny) prawdopodobnie zmniejszają uczucie zmęczenia u pacjentów po urazowym uszkodzeniu mózgu.

• Inne metody leczenia, takie jak terapia rozmową, stymulacja sensoryczna i poradnictwo, mogą zmniejszyć nasilenie objawów zmęczenia u pacjentów po urazowym uszkodzeniu mózgu.

• W przyszłych badaniach należy uwzględnić większą liczbę osób, w tym dzieci i młodzież. Należy też zbadać różne metody leczenia w różnych warunkach, a także stopień ciężkości urazów mózgu i ich przyczyny.

Czym jest urazowe uszkodzenie mózgu?

Urazowe uszkodzenie mózgu to uszkodzenie mózgu spowodowane przypadkowym stłuczeniem lub celowym uderzeniem w głowę. Uraz może być wynikiem wypadku drogowego, upadku, napaści, kontuzji sportowej lub wybuchu. Osoby z urazowym uszkodzeniem mózgu mogą odczuwać ból głowy, mieć problemy z pamięcią oraz trudności ze snem i poruszaniem się. Mogą również odczuwać zmęczenie, które definiuje się jako przytłaczające uczucie wyczerpania niezwiązane z wcześniejszym wysiłkiem, które zazwyczaj nie ustępuje po odpoczynku. Utrudnia ono tym osobom skupienie się i wykonywanie codziennych czynności, co wpływa na jakość ich życia.

Jak leczy się zmęczenie po urazowym uszkodzeniu mózgu?

Metody leczenia zmęczenia są zróżnicowane, ponieważ jego przyczyny i objawy mogą być bardzo różne. Leczenie obejmuje stosowanie leków pobudzających lub chroniących mózg, a także hormonów i leków przeciwdepresyjnych, które pomagają w zasypianiu i poprawiają nastrój. Metody leczenia niefarmakologicznego obejmują poradnictwo, edukację, terapię behawioralną oraz aktywność fizyczną.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy przede wszystkim sprawdzić, czy różne metody leczenia zmniejszają uczucie zmęczenia u osób z urazowym uszkodzeniem mózgu. Interesował nas także wpływ tych metod leczenia na nastrój, pamięć lub koncentrację, jakość życia oraz uczucie senności.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których uczestnicy byli losowo przydzielani do grupy otrzymującej leczenie przeciw zmęczeniu, do grupy otrzymującej standardową opiekę (czyli bez konkretnego leczenia przeciw zmęczeniu) lub do grupy otrzymującej pozorowane leczenie, czyli placebo. Przeanalizowaliśmy również badania, w których porównano różne metody leczenia. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do danych na podstawie aspektów takich jak metody badawcze i wielkość badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 40 badań obejmujących 3518 dorosłych i dzieci cierpiących na urazowe uszkodzenie mózgu. Badania przeprowadzono w 12 krajach, głównie o wysokich dochodach, w Europie, Ameryce Północnej i Oceanii. Badania te przeprowadzono w różnych placówkach, w tym w ośrodkach medycznych, klinikach rehabilitacyjnych, bazach wojskowych, ośrodkach badań klinicznych oraz szpitalach.

Główne wyniki

Zmęczenie

• Leki prawdopodobnie zmniejszają uczucie zmęczenia po urazowym uszkodzeniu mózgu (8 badań, 395 osób). Wśród leków stosowanych w tych badaniach, znalazły się: melatonina, hormon wzrostu, środki pobudzające ośrodkowy układ nerwowy (psychostymulanty), statyny oraz leki regulujące stężenie dopaminy.

• Inne metody leczenia (bez stosowania leków) mogą zmniejszać uczucie zmęczenia po urazowym uszkodzeniu mózgu (31 badań, 2203 osoby). Metody leczenia obejmowały: terapię poznawczo-behawioralną, trening wspomagany technologicznie, trening umiejętności funkcjonalnych, stymulację sensoryczną, stymulację elektryczną/magnetyczną, akupresurę, poradnictwo, terapię akceptacji i zaangażowania, zindywidualizowaną terapię zajęciową, terapię rehabilitacyjną ukierunkowaną na radzenie sobie z objawami poznawczymi, ćwiczenia aerobowe, zlecone ćwiczenia o niewielkiej intensywności, ćwiczenia w określonym miejscu, rehabilitację układu przedsionkowego, wizyty kontrolne oraz terapie wielokomponentowe.

• W przypadku terapii farmakologicznych odnotowano pewne działania niepożądane (niechciane lub szkodliwe), które dotyczyły konkretnych badań. W przypadku innych metod leczenia (bez stosowania leków) często nie zgłaszano działań niepożądanych.

Objawy związane ze zmęczeniem

• Leki mogą mieć niewielki lub żaden wpływ na depresję, lęk, szybkość przetwarzania informacji, jakość życia i uczucie senności w ciągu dnia (21 badań, 1016 osób).

• Spośród metod leczenia niefarmakologicznego jedynie terapia poznawcza przyniosła zauważalne efekty; może ona zmniejszać nasilenie lęku (2 badania, 57 osób).

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Nasze zaufanie do danych naukowych jest ograniczone ze względu na niewielką liczbę osób biorących udział w poszczególnych badaniach oraz różnice w warunkach, metodach leczenia, wieku uczestników, a także w stopniu ciężkości i przyczynach urazów mózgu.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Przeanalizowano badania opublikowane do 12 lutego 2025 roku.