Jakie są korzyści i zagrożenia związane ze szczepieniami zapobiegającymi COVID-19?

Najważniejsze informacje

- Większość szczepionek zmniejsza lub prawdopodobnie zmniejsza liczbę osób, które zachorują na COVID-19 jak i osób z ciężkim przebiegiem COVID-19.

- Wiele szczepionek prawdopodobnie zwiększa liczbę osób doświadczających zdarzeń takich jak gorączka lub ból głowy w porównaniu z placebo (szczepionka pozorowana, która nie zawiera aktywnego leczenia, ale wygląda identycznie jak testowana szczepionka). Zdarzenia te wynikają głównie z odpowiedzi organizmu na szczepionkę; są one zwykle łagodne i krótkotrwałe i spodziewamy się ich wystąpienia.

- Wiele szczepionek wykazuje niewielką lub żadną różnicę w częstości występowania poważnych zdarzeń niepożądanych w porównaniu z placebo.

- Nie ma wystarczających danych naukowych, aby określić, czy istniała różnica między szczepionką a placebo w zakresie zgonów, ponieważ w badaniach wystąpiła niewielka ich liczba.

- W większości badań oceniano skuteczność szczepionki w krótkim czasie i nie oceniano skuteczności wobec wariantów COVID będących przedmiotem zainteresowania.

Czym jest SARS-CoV-2 i COVID-19?

SARS-CoV-2 (poważna choroba wywołana przez ciężki ostry zespół oddechowy koronawirus 2) jest wirusem, który wywołuje chorobę COVID-19. Nie u każdego zakażonego SARS-CoV-2 wystąpią objawy COVID-19. Objawy mogą być łagodne (np. gorączka i bóle głowy) jak i zagrażające życiu (np. trudności z oddychaniem) lub śmierć.

Jak szczepionki zapobiegają COVID-19?

Chociaż szczepionki działają w nieco różny sposób, wszystkie przygotowują układ odpornościowy organizmu do tego, aby zapobiec zakażeniu SARS-CoV-2 lub, a jeśli dojdzie do zakażenia, aby zapobiec ciężkiej chorobie.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, jak dobrze działa każda szczepionka w zmniejszaniu zakażenia SARS-CoV-2, objawowej choroby COVID-19, ciężkiej choroby COVID-19 i całkowitej liczby zgonów (w tym każdego zgonu, nie tylko związanego z COVID-19).

Chcieliśmy dowiedzieć się o ciężkich zdarzeniach niepożądanych, które mogą wymagać hospitalizacji, zagrażać życiu, lub obu z nich; o zdarzeniach związanych z reaktogennością ogólnoustrojową (natychmiastowe, krótkotrwałe reakcje na szczepionki, spowodowane głównie reakcjami immunologicznymi; np. gorączka, ból głowy, ból ciała, zmęczenie); oraz wszelkich zdarzeniach niepożądanych (które obejmują zdarzenia niepożądane niebędące ciężkimi).

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których oceniano jakąkolwiek szczepionkę COVID-19 w porównaniu z placebo, brakiem szczepionki lub inną szczepionką COVID-19.

Wybraliśmy tylko badania z randomizacją (projekt badania, który dostarcza najbardziej wiarygodnych danych naukowych, ponieważ ocenia interwencje w idealnych warunkach wśród losowo przydzielonych uczestników do jednej z dwóch lub więcej grup). Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy naszą pewność do danych naukowych w oparciu o kryteria takie jak sposób przeprowadzenia badania.

Co udało się ustalić?

Znaleźliśmy 41 międzynarodowych badań z udziałem 433 838 osób, oceniających 12 różnych szczepionek. Trzydzieści pięć badań obejmowało wyłącznie osoby zdrowe, które nigdy nie miały COVID-19. Trzydzieści sześć badań obejmowało wyłącznie osoby dorosłe, dwa wyłącznie młodzież, dwa badania zarówno dzieci i młodzież, a jedno obejmowało młodzież i dorosłych. Trzy badania obejmowały osoby z osłabionym układem odpornościowym, a w żadnym badaniu nie oceniano kobiet w ciąży.

W większości przypadków oceniano wyniki w okresie krótszym niż 6 miesięcy od szczepienia podstawowego. Większość badań otrzymała współfinansowanie od instytucji akademickich i firm farmaceutycznych. W większości badań porównywano szczepionkę COVID-19 z placebo. Pięć badań oceniało podejście „wymieszaj i dopasuj” (ang. 'mix and match'; przyp. tłum.) do dawki przypominającej.

Główne wyniki

Poniżej przedstawiamy wyniki dla trzech głównych punktów końcowych i dla 10 szczepionek zatwierdzonych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) (dla pozostałych wyników i szczepionek patrz tekst główny). Nie odnaleziono danych naukowych dotyczących porównania liczby zgonów pomiędzy szczepionkami a placebo (głównie dlatego, że liczba zgonów była niska), za wyjątkiem szczepionki Janssen, która prawdopodobnie zmniejsza ryzyko zgonu z wszystkich przyczyn.

Osoby z objawami

Szczepionki Pfizer, Moderna, AstraZeneca, Sinopharm-Beijing i Bharat skutkowały dużym zmniejszeniem liczby osób z objawowym COVID-19.

Szczepionka firmy Janssen zmniejsza liczbę osób z objawowym COVID-19.

Szczepionka Novavax ma prawdopodobnie duży wpływ na zmniejszenie liczby osób z objawowym COVID-19.

Nie odnaleziono wystarczających danych naukowych, aby określić, czy szczepionka CoronaVac wpływa na liczbę osób z objawowym COVID-19, ponieważ wyniki różniły się między dwoma badaniami (jedno obejmowało tylko pracowników ochrony zdrowia o wyższym ryzyku ekspozycji).

Ciężka choroba

Szczepionki Pfizer, Moderna, Janssen i Bharat skutkowały dużym zmniejszeniem liczby osób z ciężkim przebiegiem choroby.

Nie odnaleziono wystarczających danych naukowych, aby określić, czy szczepionka CoronaVac wpływa na liczbę osób z ciężkim przebiegiem, ponieważ wyniki różniły się między dwoma badaniami (jedno obejmowało tylko pracowników ochrony zdrowia o wyższym ryzyku ekspozycji).

Ciężkie działania niepożądane

W przypadku szczepionek Pfizer, CoronaVac, Sinopharm-Beijing i Novavax nie ma wystarczających danych naukowych, aby stwierdzić, czy istniała różnica między szczepionką a placebo, głównie dlatego, że liczba ciężkich zdarzeń niepożądanych była niska.

Szczepionki Moderna, AstraZeneca, Janssen i Bharat prawdopodobnie skutkują niewielkimi różnicami lub żadnymi w liczbie występujących ciężkich zdarzeń niepożądanych.

Jakie są ograniczenia danych naukowych?

Większość badań oceniała szczepionkę przez krótki czas po podaniu i nie jest jasne, czy i jak ochrona po szczepieniu słabnie z upływem czasu. Wyników nie można uogólniać na kobiety w ciąży, osoby z zakażeniem SARS-CoV-2 w wywiadzie lub osoby z osłabionym układem odpornościowym ze względu na przyjęte kryteria wykluczenia w badaniach dotyczących szczepień przeciwko COVID-19. Potrzebne są dalsze badania porównujące szczepionki i schematy szczepień, a także skuteczność i bezpieczeństwo w określonych populacjach i wynikach (np. zapobieganie długiemu COVID-19). Ponadto większość badań przeprowadzono przed pojawieniem się wariantów wirusa.

Jak aktualne są przedstawione dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do listopada 2021 roku. Jest to żywy przegląd systematyczny. Nasze wyniki są dostępne i aktualizowane co dwa tygodnie na platformie COVID-NMA pod adresem covid-nma.com.

Uwagi do tłumaczenia: 

Tłumaczenie: Magdalena Koperny Redakcja: Joanna Zając

Tools
Information