پیامهای کلیدی
- انجام یوگا پساز درمان ضدسرطان در مقایسه با عدم انجام یوگا، احتمالا خستگی ناشی از سرطان را در کوتاهمدت (تا 12 هفته پساز انجام یوگا) اندکی کاهش میدهد.
- ما نمیدانیم که یوگا در طول درمان ضدسرطان، در مقایسه با عدم انجام یوگا، خستگی ناشی از سرطان را در کوتاهمدت، میانمدت یا بلندمدت تسکین میدهد یا خیر.
- برای درک اینکه (1) تاثیرات شروع یوگا پساز درمان ضدسرطان بیشاز 12 هفته ادامه مییابد، و (2) تاثیرات انجام یوگا پیشاز شروع و در طول درمان سرطان چیست، انجام تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.
خستگی ناشی از سرطان چیست؟
خستگی ناشی از سرطان، همان احساس خستگی مفرط است که برای مدت طولانی ادامه مییابد. این وضعیت میتواند ناشی از سرطان، درمان سرطان، یا هر دو، باشد. خستگی ناشی از سرطان هم بر بدن و هم بر خلقوخو تاثیر میگذارد، و انجام فعالیتهای منظم را دشوار میکند. وضعیت مذکور قویتر از خستگی است، و با استراحت از بین نمیرود.
خستگی ناشی از سرطان چگونه درمان میشود؟
دستورالعملهای بالینی (اسنادی که براساس آخرین تحقیقات و نظر متخصصان، به متخصصان مراقبتهای سلامت در مورد بهترین روشهای مراقبت از افراد توصیههایی را ارائه میدهند) انجام ورزش را برای بهبود خستگی ناشی از سرطان توصیه میکنند. ورزش بدنی با تاثیرگذاری بر فرایندهای بیولوژیکی و روانی، بر خستگی ناشی از سرطان تاثیر میگذارد. اما مشخص نیست که چه نوع ورزشی ممکن است بیشترین فایده را داشته باشد. تصور میشود که یوگا ممکن است خستگی ناشی از سرطان را کاهش داده و کیفیت زندگی افراد مبتلا به سرطان را بهبود بخشد، زیرا یوگا ورزش/حرکت بدنی را با کنترل تنفس، تمرکز ذهنی و آگاهی از بدن ترکیب میکند. این مرور یکی از مجموعهای از پنج مروری است که انواع مختلف ورزش را برای تسکین خستگی ناشی از سرطان بررسی میکند.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم یوگا خستگی ناشی از سرطان و کیفیت زندگی را در بزرگسالان (18 سال و بالاتر) بهبود میبخشد یا خیر. ما همچنین خواستیم بدانیم که در این مطالعات عوارض جانبی رخ دادند یا خیر؛ یعنی، حوادث ناخواستهای که باعث آسیب به شرکتکنندگان شده باشند.
ما تاثیرات یوگا را در کوتاهمدت (تا 12 هفته پساز انجام جلسات یوگا)، میانمدت (بین 12 هفته و 6 ماه پساز) و بلندمدت (بیشاز 6 ماه پساز انجام جلسات یوگا) بررسی کردیم.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که یوگا را با عدم انجام یوگا در بزرگسالان مبتلا به هر نوع سرطانی مقایسه کردند. ما یوگا را که پیشاز، حین، یا پساز شروع درمان ضدسرطان انجام شد، در نظر گرفتیم. انواع مختلفی از یوگا را، از جمله Hatha (یوگای ملایم و آهسته با تمرکز بر حرکات پایه و تنفس) و Dru yoga (سبکی روان که شامل حرکات، تنفس و آرامش است) وارد کردیم.
نتایج این مطالعات را مقایسه و خلاصه کرده و اطمینان خود را نسبت به شواهد، براساس عواملی مانند روشهای انجام و حجمنمونه مطالعه، رتبهبندی کردیم. ما همچنین بررسی کردیم که نوع یوگا، نوع سرطان، قالب ورزش (یوگای فردی در مقابل گروهی؛ تحت نظارت یا بدون نظارت) و سن شرکتکننده، تفاوتی را در نتایج ایجاد میکنند یا خیر.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما 21 مطالعه را شامل 2041 شرکتکننده مبتلا به سرطانهای مختلف شناسایی کردیم. بیشتر آنها زنانی بودند که مبتلا به سرطان پستان بودند. یوگا در 13 مطالعه در طول درمان ضدسرطان و در هشت مطالعه پساز درمان آغاز شد. ما هیچ مطالعهای را پیدا نکردیم که در آن شرکتکنندگان پیشاز درمان ضدسرطان، یوگا تمرین کرده باشند.
یوگا در طول درمان ضدسرطان
مشخص نیست که یوگا در طول درمان ضدسرطان، در مقایسه با عدم انجام یوگا، تاثیری بر خستگی ناشی از سرطان در کوتاهمدت، میانمدت یا بلندمدت دارد یا خیر.
یوگا در طول درمان ضدسرطان در مقایسه با عدم انجام یوگا ممکن است کیفیت زندگی را در کوتاهمدت و میانمدت افزایش دهد، اما در مورد نتایج بسیار نامطمئن هستیم. هیچیک از مطالعات، کیفیت زندگی را در بلندمدت اندازهگیری نکردند.
ما نمیدانیم که انجام دادن یا ندادن یوگا در طول درمان ضدسرطان منجر به بروز عوارض جانبی میشود یا خیر. فقط یک مطالعه این پیامد را گزارش کرد، به این معنی که شواهد ضعیف/محدود بود.
ما تفاوتی را در تاثیرات انواع مختلف یوگا، آموزش گروهی و فردی، یا آموزش تحت نظارت و بدون نظارت نیافتیم.
یوگا پساز درمان ضدسرطان
یوگا پساز درمان ضدسرطان، در مقایسه با عدم انجام یوگا، احتمالا خستگی ناشی از سرطان را در کوتاهمدت کاهش میدهد. ما نمیدانیم که یوگا پساز درمان ضدسرطان، خستگی ناشی از سرطان را در میانمدت کاهش میدهد یا خیر. هیچیک از مطالعات، خستگی ناشی از سرطان را در طولانیمدت اندازهگیری نکردند.
یوگا پساز درمان ضدسرطان ممکن است کیفیت زندگی را در کوتاهمدت و میانمدت، اندکی افزایش دهد، اما در مورد نتایج آن بسیار نامطمئن هستیم. هیچیک از مطالعات، کیفیت زندگی را در بلندمدت اندازهگیری نکردند.
ما نمیدانیم که انجام یوگا پساز درمان ضدسرطان منجر به بروز عوارض جانبی میشود یا خیر .
ما تفاوتی را در تاثیرات انواع مختلف یوگا، انواع سرطان، یا میان گروههای سنی نیافتیم.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
افراد حاضر در این مطالعات از نوع درمانی که دریافت کردند - یوگا یا بدون یوگا - آگاه بودند. اگرچه این امر برای این نوع تحقیق اجتنابناپذیر است، میتوانست بر نتایج تاثیر بگذارد. برای برخی از اثرات (مثلا تاثیرات میانمدت و بلندمدت)، مطالعاتی را به اندازه کافی بزرگ پیدا نکردیم که بتوانیم در مورد نتایج خود مطمئن باشیم. بنابراین، برای درک میزان پایداری تاثیرات یوگا بر خستگی ناشی از سرطان، کیفیت زندگی و عوارض جانبی، انجام تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد تا اکتبر 2023 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
خستگی ناشی از سرطان (cancer-related fatigue; CRF) یکی از شایعترین نشانهها در افراد مبتلا به سرطان است. انواع مختلف ورزش تاثیرات مفیدی را نشان دادهاند. درحالیکه مرورهای سیستماتیک قبلی نشان میدهند ورزش ممکن است CRF و کیفیت زندگی را بهبود بخشد، شواهد بهویژه در مورد تاثیر یوگا، و همچنین شواهد مربوط به شواهد طولانیمدت، محدود است. سنتزهای قبلی، یافتههای امیدوارکننده اما بینتیجهای را در مورد اثربخشی یوگا ارائه میدهند. این مرور یکی از مجموعهای از پنج مروری است که ورزش را برای مدیریت بالینی خستگی ناشی از سرطان بررسی میکند.
اهداف
ارزیابی تاثیرات یوگا در مقایسه با عدم انجام یوگا بر خستگی ناشی از سرطان در افراد مبتلا به سرطان:
• پیشاز، حین، و پساز درمان ضدسرطان؛
• در کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت؛
• و تاثیرات آن بر کیفیت زندگی (QoL)، عوارض جانبی، افسردگی و اضطراب.
روشهای جستوجو
ما از CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase، پنج بانک اطلاعاتی دیگر و دو پایگاه ثبت کارآزماییها، همراه با بررسی منابع، جستوجوی استنادات و تماس با نویسندگان مطالعه برای شناسایی مطالعاتی که در این مرور گنجانده وارد شدند، استفاده کردیم. تاریخ آخرین جستوجو، اکتبر 2023 بود.
معیارهای انتخاب
ما کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشدهای (randomised controlled trials; RCTs) را وارد کردیم که یوگا را با عدم انجام یوگا مقایسه کردند. مطالعاتی را در مورد بزرگسالان (18 سال و بالاتر) مبتلا به هر نوع سرطان و درمان ضدسرطان وارد کردیم که پیشاز، حین یا پساز درمان ضدسرطان، یوگا دریافت کردند. کارآزماییهایی را وارد کردیم که حداقل یکی از پیامدهای اصلی (CRF یا QoL) را ارزیابی کردند. یوگا میبایست حداقل پنج جلسه طول کشیده، و شامل آموزش حضوری بود. کارآزماییهایی را حذف کردیم که کمتر از 20 شرکتکننده در هر گروه به صورت تصادفی وارد شدند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
پیامدهای مورد نظر در این مرور عبارتند از خستگی ناشی از سرطان (CRF)، کیفیت زندگی (QoL)، عوارض جانبی، افسردگی و اضطراب. از روشهای استاندارد مورد نظر کاکرین استفاده کردیم. برای آنالیز، نتایج را در همان دوره ارزیابی پیامد (یعنی کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت) تجمیع کرده و از یک مدل اثرات تصادفی (random-effects) استفاده کردیم. خطر سوگیری (risk of bias) را با ابزار خطر سوگیری کاکرین (RoB) 1 ارزیابی کرده و از رویکرد درجهبندی توصیه، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation; GRADE) برای ارزیابی قطعیت شواهد استفاده کردیم.
نتایج اصلی
ما 21 RCT را با 2041 فرد مبتلا به سرطان که در طول (13 مطالعه) یا پساز (هشت مطالعه) درمان ضدسرطان، یوگا را دریافت کردند، وارد کردیم؛ هیچکدام یوگا را که پیشاز درمان شروع شده بود، بررسی نکردند.
در اینجا نتایج مربوط به CRF و QoL را ارائه میدهیم؛ یافتههای مربوط به عوارض جانبی، افسردگی و اضطراب در مرور کامل میآیند.
یوگا در حین دریافت درمان ضدسرطان
شواهد در مورد تاثیر یوگا در مقایسه با عدم انجام یوگا بر موارد زیر بسیار نامطمئن است: CRF کوتاهمدت (تفاوت میانگین استانداردشده (SMD): 0.07؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.18- تا 0.32؛ تفاوت میانگین (MD) براساس پرسشنامه مختصر خستگی (BFI؛ مقادیر پائینتر به معنای پیامد بهتر): 0.16؛ 95% CI؛ 0.41- تا 0.71؛ 3 مطالعه، 253 شرکتکننده)؛ CRF میانمدت (MD در پرسشنامه چندبعدی خستگی (MFI؛ مقادیر پائینتر بهمعنای پیامد بهتر): 1.30-؛ 95% CI؛ 3.50- تا 0.90؛ 1 مطالعه، 67 شرکتکننده)؛ و CRF بلندمدت (MD براساس BFI؛ 0.09؛ 95% CI؛ 1.16 تا 0.98؛ 2 مطالعه، 155 شرکتکننده) (همه شواهد با قطعیت بسیار پائین).
یوگا در مقایسه با عدم انجام یوگا ممکن است تاثیر مفید اندک یا هیچ تاثیری بر QoL کوتاهمدت (SMD: 0.25؛ 95% CI؛ 0.04 تا 0.45؛ MD براساس پرسشنامه کیفیت زندگی-C30 (QLQ-C30؛ مقادیر بالاتر بهمعنای پیامد بهتر): 5.28؛ 95% CI؛ 0.84 تا 9.56؛ 4 مطالعه، 374 شرکتکننده) و کیفیت زندگی میانمدت (MD در QLQ-C30؛ 7.63؛ 95% CI؛ 6.71 تا 21.97؛ 2 مطالعه، 151 شرکتکننده) داشته باشد، اما شواهد بسیار نامطمئن است (همه شواهد با قطعیت بسیار پائین). هیچیک از مطالعات واردشده، QoL بلندمدت را گزارش نکردند.
یوگا پساز درمان ضدسرطان
یوگا در مقایسه با عدم انجام یوگا احتمالا تاثیر مفیدی بر CRF کوتاهمدت دارد (SMD: -0.26؛ 95% CI؛ 0.42- تا 0.09-؛ MD: 2.55؛ 95% CI؛ 0.88 تا 4.12؛ مقادیر بالاتر بهمعنای پیامد بهتر؛ 5 مطالعه، 602 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت متوسط). یوگا در مقایسه با عدم انجام یوگا ممکن است تاثیر مفیدی بر CRF میانمدت داشته یا هیچ تاثیری نداشته باشد، اما شواهد بسیار نامطمئن است (MD: 3.02؛ 95% CI؛ 1.48- تا 7.52؛ 1 مطالعه، 54 شرکتکننده، مقادیر بالاتر بهمعنای پیامد بهتر؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین). هیچیک از مطالعات واردشده، CRF بلندمدت را گزارش نکردند.
یوگا در مقایسه با عدم انجام یوگا ممکن است تاثیر مفید اندک یا هیچ تاثیری بر کیفیت زندگی کوتاهمدت (SMD: 0.19؛ 95% CI؛ 0.09- تا 0.47؛ MD: -3.27؛ 95% CI؛ 8.08- تا 1.55؛ مقادیر بالاتر بهمعنای پیامد بهتر؛ 4 مطالعه، 275 شرکتکننده) و کیفیت زندگی میانمدت (MD: 7.06؛ 95% CI؛ 1.38- تا 15.50؛ 1 مطالعه، 54 شرکتکننده؛ مقادیر بالاتر بهمعنای پیامد بهتر) داشته باشد، اما شواهد بسیار نامطمئن است (همه شواهد با قطعیت بسیار پائین). هیچیک از مطالعات واردشده، QoL بلندمدت را گزارش نکردند.
یکی از محدودیتهای کلیدی این مرور، محدودیتهای روششناسی (methodology) در مطالعات واردشده بود: آگاهی شرکتکنندگان از گروه درمانی (یوگا یا گروه کنترل) بهطور بالقوه باعث ایجاد سوگیری شد. علاوهبر این، حجمنمونهها برای تعیین قطعی تاثیرات میانمدت و بلندمدت بسیار کوچک بودند. برای ارزیابی پایداری تاثیر یوگا بر خستگی ناشی از سرطان، کیفیت زندگی و عوارض جانبی، انجام تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.
نتیجهگیریهای نویسندگان
مرور ما شواهد نامشخصی را از تاثیرات مفید یوگا که در طول یا پساز درمان ضدسرطان آغاز میشود، در مقایسه با عدم انجام یوگا برای افراد مبتلا به سرطان ارائه میدهد. اگرچه نشانههایی وجود دارد که از استفاده از یوگا برای مقابله با CRF حمایت میکند، عدم قطعیت شواهد، لزوم احتیاط را در اجرای آن برجسته میکند. RCTهای آینده باید از روشهای دقیقی استفاده کنند، تعداد کافی از شرکتکنندگان را وارد کرده و از کنترلهای مناسب استفاده کنند.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
