آیا ارائه خدمات دارویی از راه دور برای افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن که در بیمارستان بستری نیستند، بهتر از مراقبت‌های معمول عمل می‌کند؟

پیام‌های کلیدی

• ارائه خدمات دارویی از راه دور (telepharmacy) می‌تواند به افراد کمک کند تا داروهای خود را طبق تجویز مصرف کنند، و ممکن است فشار خون سیستولیک (فشار در شریان‌ها هنگام ضربان قلب) و فشار خون دیاستولیک (فشار میان ضربان‌های قلب) را کاهش دهد. این مداخله احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت بر کنترل قند خون (HbA1c) دارد.

• ما در مورد تاثیرات آن بر میزان رضایت بیماران از مراقبت بسیار نامطمئن هستیم. ارائه خدمات دارویی از راه دور ممکن است بر مشکلات مرتبط با دارو (مانند عوارض جانبی یا تداخلات) تاثیر بگذارد، اما یافته‌ها متفاوت بودند زیرا برخی از مداخلات با هدف شناسایی مشکلات بیشتر و برخی دیگر با هدف کاهش عوارض داروها انجام شدند. هیچ مطالعه‌ای تعداد موارد مرگ‌ومیر یا عوارض جانبی ناشی از ارائه خدمات دارویی از راه دور را گزارش نکرد، بنابراین خطرات احتمالی هم‌چنان نامشخص است.

• مطالعات، تاثیرات هم‌سو و سازگاری را بر کیفیت زندگی، بستری شدن در بیمارستان، مراجعه به اورژانس بیمارستان، یا هزینه‌های مراقبت‌های سلامت را نشان ندادند. اکثر مطالعات فقط شامل تعداد کمی از افراد بودند یا محدودیت‌هایی داشتند، و مطالعات از نظر نحوه ارائه و محتوا متفاوت بودند.

ارائه خدمات دارویی از راه دور چیست؟

ارائه خدمات دارویی از راه دور به استفاده از تماس‌های تلفنی، تماس‌های ویدیویی، برنامه‌های تلفن همراه یا دیگر ارتباطات الکترونیکی برای ارائه خدمات دارویی بدون نیاز به مراجعه حضوری گفته می‌شود. این روند می‌تواند شامل ارائه مشاوره در مورد داروها، کمک به مصرف داروها طبق دستور پزشک و نظارت بر وضعیت سلامت باشد. ارائه خدمات دارویی از راه دور می‌تواند دریافت پشتیبانی از داروساز را برای افراد آسان‌تر کند، به‌خصوص اگر آن‌ها دور از کلینیک زندگی می‌کنند یا در رفت‌وآمد مشکل دارند. هم‌چنین ممکن است به داروسازان کمک کند تا مشکلات مرتبط با دارو را تشخیص داده و در صورت نیاز درمان‌ها را تنظیم کنند.

بیماری‌های مزمن چه هستند؟

بیماری‌های مزمن عبارتند از وجود مشکلات در وضعیت سلامت که معمولا قابل کنترل هستند اما قابل درمان نیستند. آن‌ها سه ماه یا بیشتر طول می‌کشند، و ممکن است با گذشت زمان بدتر شوند. افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن اغلب نیاز به مراقبت مداوم دارند. به‌عنوان مثال می‌توان به دیابت، فشار خون بالا، آسم و بیماری‌های قلبی اشاره کرد. این شرایط می‌توانند بر کیفیت زندگی فرد تاثیر بگذارند و در صورت عدم مدیریت مناسب، ممکن است منجر به بروز عوارض جدی شوند. افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن اغلب به معاینات منظم، آزمایش‌ها و پشتیبانی برای مصرف صحیح داروهای خود نیاز دارند.

ما به دنبال چه یافته‌ای بودیم؟

هدف ما آن بود که بدانیم ارائه خدمات دارویی از راه دور در مقایسه با مراقبت‌های معمول، به افراد کمک می‌کند تا داروهای خود را طبق تجویز مصرف کنند یا خیر، و میزان رضایت بیماران را از مراقبت، مشکلات مرتبط با دارو، کنترل آسم، فشار خون و کنترل قند خون (با استفاده از آزمایش HbA1c) در افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن در مراکز سرپایی خدمات سلامت، بهبود می‌بخشد یا خیر. ما هم‌چنین دیگر تاثیرات احتمالی را، مانند کیفیت زندگی، بستری شدن در بیمارستان، مراجعه به اورژانس و هزینه‌های مراقبت‌های سلامت، بررسی کردیم.

ما چه‌کاری را انجام دادیم؟

ما به دنبال مطالعاتی بودیم که ارائه خدمات دارویی را از راه دور تحت هدایت داروساز با مراقبت‌های معمول برای افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن در مراکز سرپایی مقایسه کردند. ما فقط مطالعاتی را با کیفیت بالا (تحت عنوان کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل‌شده) وارد کردیم. نتایج را جمع‌بندی کردیم و با در نظر گرفتن عواملی مانند طراحی مطالعه، تعداد شرکت‌کنندگان و ثبات نتایج، میزان اطمینان خود را به شواهد ارزیابی کردیم.

ما به چه نتایجی رسیدیم؟

ما 21 کارآزمایی را شامل 5440 نفر یافتیم که در کشورها و مراکز مختلف (مانند داروخانه، بیمارستان) انجام شدند. اکثر کارآزمایی‌ها، ارائه خدمات دارویی از راه دور را با مراقبت‌های حضوری معمول برای افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن در مراکز سرپایی مقایسه کردند. در مطالعات واردشده، مراقبت معمول عموما به مراقبت استاندارد حضوری بدون پشتیبانی بیشتر از طریق ارائه خدمات دارویی از راه دور اشاره داشت. بیشتر مطالعات 12 ماه یا کمتر طول کشیدند.

در افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن در مراکز سرپایی، در مقایسه با مراقبت‌های معمول:

• ارائه خدمات دارویی از راه دور ممکن است میزان مصرف داروها را طبق دستورات تجویز، یعنی طبق دستور ارائه‌دهندگان مراقبت‌های سلامت، بهبود بخشد (10 مطالعه، 2978 نفر)؛

• شواهد در مورد اینکه ارائه خدمات دارویی از راه دور رضایت بیماران را از نحوه مراقبت‌هایشان بهبود می‌بخشد یا خیر، بسیار نامطمئن است (3 مطالعه، 422 نفر)؛

• ارائه خدمات دارویی از راه دور ممکن است بر مشکلاتی مانند عوارض جانبی دارو یا تداخلات دارویی تاثیر بگذارد (5 مطالعه، 547 نفر)، اما یافته‌ها متفاوت بودند زیرا برخی از مطالعات با هدف شناسایی مشکلات بیشتر انجام شدند، درحالی‌که هدف از انجام مطالعات دیگر، کاهش خطرات بود؛

• ارائه خدمات دارویی از راه دور ممکن است فشار خون سیستولیک (فشار در شریان‌ها هنگام ضربان قلب) و فشار خون دیاستولیک (فشار بین ضربان‌های قلب) را کاهش دهد (5 مطالعه، 1254 نفر)؛ اما

• ارائه خدمات دارویی از راه دور احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در کنترل قند خون (سطح HbA1c) ایجاد می‌کند (5 مطالعه، 1771 نفر).

هیچ مطالعه‌ای تعداد موارد مرگ‌ومیر یا عوارض جانبی ناشی از ارائه خدمات دارویی از راه دور را گزارش نکرد، بنابراین خطرات احتمالی هم‌چنان نامشخص است. ما اطمینان بیشتری به برخی یافته‌ها (مانند کنترل قند خون) نسبت به برخی دیگر (مانند رضایت بیماران از مراقبت‌هایشان) داریم. برای برخی از پیامدها، تحقیقات آینده می‌توانند دانسته‌های ما را تغییر دهند.

محدودیت‌های شواهد چه هستند؟

میزان اعتماد ما به یافته‌ها کاهش یافت زیرا بسیاری از مطالعات فقط شامل تعداد کمی از افراد بودند، در نحوه انجام آن‌ها مشکلاتی وجود داشت، یا نتایجی ارائه شدند که همیشه با هم مطابقت نداشتند. شواهد مربوط به مشکلات ناشی از داروها فقط از توضیحات ارائه‌شده توسط بیماران به دست آمد، زیرا قادر به گروه‌بندی و آنالیز داده‌های حاصل از مطالعات مختلف نبودیم. این مطالعات از مداخلات ارائه خدمات دارویی از راه دور استفاده کردند که از نظر محتوا و نحوه یا دفعات ارائه آن‌ها متفاوت بودند، که ممکن است بر نتایج تاثیر گذاشته باشند.

این شواهد تا چه زمانی به‌روز است؟

شواهد تا دسامبر 2025 به‌روز است.