پیامهای کلیدی
- یک مطالعه با طراحی خوب نشان داد که انجام شیمیدرمانی از طریق شریان در مقایسه با ورید، احتمالا در جلوگیری از خارج کردن چشم بهتر است و میتواند تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در بقای (survival) بیمار ایجاد کند. ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در بازگشت تومور (عود) یا تعداد عوارض جانبی جدی یا بسیار جدی وجود داشته باشد.
- دیگر مطالعات با طراحی نه چندان خوب نشان دادند که شیمیدرمانی از طریق ترکیبی از ورید و شریان در مقایسه با شریان ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در نجات چشم از خارج شدن یا بقای بیمار ایجاد کند.
- انجام مطالعات بزرگتر و با طراحی خوب بیشتری مورد نیاز است و باید از تعاریف واضح و مورد توافق برای پیامدهای مطالعه استفاده شود.
رتینوبلاستوما چیست و چگونه درمان میشود؟
رتینوبلاستوما (retinoblastoma) شایعترین سرطان چشم در کودکان بوده و به ندرت میتواند در بزرگسالان نیز رخ دهد. در کنار دیگر درمانها، شیمیدرمانی که از طریق شریان یا ورید انجام میشود، درمان اصلی مورد استفاده برای کوچک کردن تومور و نجات چشم و بینایی است.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که مزایا و خطرات شیمیدرمانی را از طریق شریان در مقایسه با ورید در افراد مبتلا به رتینوبلاستوما بررسی کنیم. ما همچنین ترکیبی را از شیمیدرمانی از طریق شریان و ورید در مقایسه با شریان ارزیابی کردیم. ما عمدتا به کنترل تومور، نجات چشم از خارج شدن، بقا، سرطانهای جدیدی که پساز سرطان اول ظاهر میشوند، عود تومور، گسترش سرطان به دیگر قسمتهای بدن و تعداد عوارض جانبی جدی یا بسیار جدی علاقهمند بودیم.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که این درمانها را مقایسه کردند، نتایج را خلاصه و ارزیابی کرده، و میزان اطمینان خود را به شواهد ارزیابی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما شش مطالعه را وارد کردیم: سه مطالعه، شیمیدرمانی را از طریق شریان با راه وریدی مقایسه کردند (210 شرکتکننده، 214 چشم)؛ سه مطالعه، شیمیدرمانی را از طریق شریان و ورید با تزریق از طریق شریان مقایسه کردند (599 شرکتکننده، 681 چشم). همه شرکتکنندگان در این مطالعات کودک بودند.
نتایج اصلی
نتایج اصلی مربوط به دوره پیگیری میانمدت تا سه سال است.
شیمیدرمانی از راه شریان در مقایسه با شیمیدرمانی از راه ورید
یک مطالعه شرکتکنندگان را به صورت تصادفی در گروهها قرار داد (143 شرکتکننده). شیمیدرمانی از راه شریان احتمالا بهتر از شیمیدرمانی از طریق ورید در نجات چشم از خارج شدن است و احتمالا منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در بقای بیمار میشود. این ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در عود تومور شده و منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در تعداد عوارض جانبی یا مضر جدی یا بسیار جدی شود.
از مطالعاتی که شرکتکنندگان را به صورت تصادفی در گروهها قرار ندادند (2 مطالعه، 67 شرکتکننده)، شواهد در مورد تاثیرات شیمیدرمانی از طریق شریان در مقایسه با ورید بر کنترل تومور (اجتناب از خارج کردن چشم از راه جراحی) یا رادیوتراپی برای هدف قرار دادن تومور، بسیار نامشخص است. سرطانهای جدیدی که پساز سرطان اول ظاهر میشوند، گزارش نشدند. این مداخله ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر گسترش سرطان به دیگر قسمتهای بدن داشته باشد، اما شواهد بسیار نامطمئن است.
شیمیدرمانی از راه شریان و ورید در مقایسه با شیمیدرمانی از راه شریان
شیمیدرمانی از راه شریان و ورید در مقایسه با شیمیدرمانی از راه شریان (3 مطالعه، 599 شرکتکننده) ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر کنترل تومور (اجتناب از خارج کردن چشم با جراحی) یا پرتودرمانی برای هدف قرار دادن تومور داشته باشد، اما شواهد بسیار نامطمئن است. این مداخله ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در جلوگیری از خارج کردن چشم یا بقای بیمار ایجاد کند. سرطانهای جدیدی که پساز سرطان اول ظاهر میشوند، گزارش نشدند. ما در مورد تاثیرات آن بر عود تومور، گسترش سرطان به دیگر قسمتهای بدن یا تعداد عوارض جانبی یا مضر جدی یا بسیار جدی اطلاعی نداریم، زیرا شواهد بسیار نامطمئن است.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
شیمیدرمانی از راه شریان در مقایسه با شیمیدرمانی از راه ورید
در مطالعاتی که شرکتکنندگان را به صورت تصادفی در گروهها قرار دادند، به شواهد مربوط به نجات چشم از خارج شدن و بقای بیمار، اطمینان متوسطی داریم. دلیل اصلی ما برای اعتماد کمتر، تعداد کم شرکتکنندگان بود. به شواهد مربوط به عود تومور و تعداد عوارض جانبی یا مضر جدی یا بسیار جدی اعتماد کمی داریم، زیرا علاوه بر اطلاعات فوق، ممکن است برخی از دادهها از دست رفته باشند که باعث میشود نتایج کمتر قابل اعتماد باشند.
به شواهد حاصل از مطالعاتی که در آنها شرکتکنندگان به صورت تصادفی در گروهها قرار نگرفتند، اطمینان نداریم؛ تعداد شرکتکنندگان نیز کم بودند.
شیمیدرمانی از راه شریان و ورید در مقایسه با شیمیدرمانی از راه شریان
ما به شواهد مربوط به نجات چشم از خارج شدن یا بقای بیمار اطمینان کمی داریم، زیرا شرکتکنندگان به صورت تصادفی در گروهها قرار نگرفتند. ما به همین دلیل به شواهد مربوط به دیگر پیامدها اطمینان نداریم. علاوهبر این، مطالعات پیامدها را بهطور متفاوتی تعریف و گزارش کردند و زمانهای پیگیری متفاوتی میان گروهها وجود داشتند.
شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد تا 10 سپتامبر 2025 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
شیمیدرمانی داخل شریانی (intra-arterial chemotherapy; IAC)، شیمیدرمانی داخل وریدی (intravenous chemotherapy; IVC)، و ترکیب هر دو (IVC + IAC) از مهمترین گزینههای درمانی برای رتینوبلاستوما (retinoblastoma)، نوعی نادر از سرطان دوران کودکی، هستند. پیامدهای مطالعات قبلی که میزان موفقیت این روشها را ارزیابی کردهاند، به دلیل کیفیت متفاوت تحقیق، همچنین انواع مختلف مطالعه، حجمنمونهها، و تعاریف پیامدها، متناقض بودهاند.
اهداف
ارزیابی مزایا و خطرات IAC؛ IVC و ترکیبی از هر دو، در افراد مبتلا به رتینوبلاستوما.
روشهای جستوجو
ما در سپتامبر 2025، به جستوجو در CENTRAL؛ MEDLINE؛ و Embase پرداختیم. هیچ فیلتر جستوجو یا محدودیتی در مورد زبان یا سال انتشار استفاده نشد.
معیارهای انتخاب
ما کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs) و مطالعات تصادفیسازینشده از مداخلات (non-randomized studies of interventions; NRSIs) را وارد کردیم که به مقایسه IAC خط اول در مقابل IVC یا IVC + IAC در مقابل IAC در کودکان و بزرگسالان با تشخیص قطعی رتینوبلاستوما، صرفنظر از شدت بیماری، جنسیت یا قومیت، پرداختند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
ما روششناسی (methodology) استاندارد کاکرین را دنبال کردیم. قطعیت شواهد را با استفاده از سیستم درجهبندی توصیه، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation; GRADE) بررسی کردیم.
پیامدهای اصلی عبارت بودند از کنترل تومور با اجتناب از تخلیه چشم یا استفاده از پرتودرمانی خارجی (external beam radiation therapy; EBRT)، نجات کره چشم (globe salvage) (بهطور کلی)، بقای کلی (overall survival; OS)، نئوپلاسمهای ثانویه، عود تومور، ایجاد متاستاز، و تعداد عوارض جانبی درجه 3 و درجه 4 در پایان دوره پیگیری کوتاهمدت (< 1 سال)، میانمدت (< 3 سال) و بلندمدت (> 3 سال).
نتایج اصلی
ما شش مطالعه را وارد کردیم، که از این تعداد، سه مورد IAC را با IVC (یک RCT و دو NRSI) در 210 شرکتکننده و 214 چشم مقایسه کردند. سه مطالعه دیگر IVC + IAC را با IAC (سه NRSI) در 599 شرکتکننده و 681 چشم مقایسه کردند. همه شرکتکنندگان در مطالعات واردشده کودک بودند. نتایج اصلی ارائهشده مربوط به پیگیری میانمدت (تا سه سال) بودند.
IAC در مقایسه با IVC
یافتههای RCT
IAC در مقایسه با IVC احتمالا میزان نجات کره چشم (بهطور کلی) را افزایش میدهد (نسبت خطر (HR): 2.01؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 1.17 تا 3.45؛ IVC: 260 مورد در هر 1000 چشم؛ IAC: 454 مورد در هر 1000 چشم (95% CI؛ 297 تا 646 مورد در هر 1000 چشم)؛ 1 RCT؛ 143 چشم؛ شواهد با قطعیت متوسط). IAC در مقایسه با IVC احتمالا منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در بقای کلی میشود (HR: 0.97؛ 95% CI؛ 0.20 تا 4.80؛ IVC: 950 مورد در هر 1000 چشم؛ IAC: 951 مورد در هر 1000 چشم (95% CI؛ 769 تا 989 مورد در هر 1000 چشم)؛ 1 RCT؛ 143 چشم؛ شواهد با قطعیت متوسط). IAC در مقایسه با IVC ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در عود تومور شود (RR: 0.91؛ 95% CI؛ 0.45 تا 1.86؛ IVC: 180 مورد در هر 1000 چشم؛ IAC: 164 مورد در هر 1000 چشم (95% CI؛ 81 تا 335 مورد در هر 1000 چشم)؛ 1 RCT؛ 143 چشم؛ شواهد با قطعیت پائین). IAC در مقایسه با IVC ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در تعداد عوارض جانبی درجه 3 و درجه 4 شود (1 RCT؛ 143 چشم؛ شواهد با قطعیت پائین). محدودیتهای شواهد، خطر بالای سوگیری (bias) و عدمدقت (imprecision) جدی بودند. هیچ نقطه پایانی اولویتبندیشده دیگری در RCT گزارش نشد.
یافتههای NRSI
شواهد در مورد تاثیر IAC در مقایسه با IVC بر کنترل تومور با اجتناب از تخلیه چشم یا EBRT بسیار نامطمئن است (1 NRSI؛ 23 چشم؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین). نئوپلاسمهای ثانویه گزارش نشدند. IAC در مقایسه با IVC ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر ایجاد متاستاز داشته باشد، اما شواهد بسیار نامطمئن است (1 NRSI؛ 19 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین). محدودیتهای شواهد عبارت بودند از ارزیابی خطر سوگیری جدی و عدمدقت جدی. پیامدهای تکمیلی در بخش نتایج نشان داده میشوند.
IVC + IAC در مقایسه با IAC
IVC + IAC در مقایسه با IAC ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر کنترل تومور با اجتناب از تخلیه چشم یا EBRT داشته باشد، اما شواهد بسیار نامطمئن است (1 NRSI؛ 98 چشم؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین). IVC + IAC در مقایسه با IAC ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در نجات کره چشم (بهطور کلی) شود (RR: 0.96؛ 95% CI؛ 0.89 تا 1.03؛ IAC: 791 مورد در هر 1000 چشم؛ IVC + IAC: 758 مورد در هر 1000 چشم (95% CI؛ 703 تا 814 مورد در هر 1000 چشم)؛ 3 NRSI؛ 681 چشم؛ شواهد با قطعیت پائین). IVC + IAC در مقایسه با IAC ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در بقای کلی شود (RR: 1.02؛ 95% CI؛ 0.98 تا 1.07؛ IAC: 925 مورد در هر 1000 چشم؛ IVC + IAC: 944 مورد در هر 1000 چشم (95% CI؛ 904 تا 990 مورد در هر 1000 چشم)؛ 3 NRSI؛ 599 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت پائین). نئوپلاسمهای ثانویه گزارش نشدند. شواهد در مورد تاثیر IVC + IAC در مقایسه با IAC بر عود تومور (3 NRSI؛ 681 چشم؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین) و بر ایجاد متاستاز (3 NRSI؛ 599 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین) بسیار نامطمئن است. شواهد در مورد تاثیر IVC + IAC در مقایسه با IAC بر تعداد عوارض جانبی درجه 3 و درجه 4 بسیار نامطمئن است (2 NRSI؛ 386 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین). محدودیتهای شواهد عبارتند از ارزیابی خطر سوگیری جدی، ناهمگونی جدی، و عدمدقت جدی. پیامدهای تکمیلی در بخش نتایج نشان داده میشوند.
نتیجهگیریهای نویسندگان
با توجه به کمبود مطالعات تصادفیسازیشده که IAC خط اول را با IVC و IVC خط اول + IAC را با IAC مقایسه کنند، اکثر مطالعات واردشده کورسازی نشدند و طراحی گذشتهنگر دارند، که ممکن است منجر به سوگیری شود.
IAC در مقایسه با IVC
IAC در مقایسه با IVC احتمالا نجات کره چشم (بهطور کلی) را افزایش میدهد، ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در بقای کلی میشود، میتواند منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در عود تومور شود، و ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در تعداد عوارض جانبی درجه 3 و درجه 4 شود.
IVC + IAC در مقایسه با IAC
IVC + IAC در مقایسه با IAC ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در نجات کره چشم (بهطور کلی) شده و میتواند منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در بقای کلی شود.
جمعبندی
در حال حاضر، عمدتا فقط مطالعات گذشتهنگر و تصادفیسازینشده در مورد این موضوع وجود دارند و فقط تعداد کمی از مطالعات، تصادفیسازیشده بودند. برای تعیین تاثیر IAC در مقایسه با IVC، یا IVC + IAC در مقایسه با IAC، در افراد مبتلا به رتینوبلاستوما، به مطالعات تصادفیسازیشده بیشتری با تعداد بیشتری از شرکتکنندگان در مطالعه و نتایج بلندمدت مشابه نیاز است. برای دستیابی به همگونی بیشتر و نتایج واضحتر و مشابهتر، نیاز مبرمی به تدوین یک فهرست از اصطلاحات استاندارد و معتبر بینالمللی از نقاط پایانی (endpoint) وجود دارد.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
