پیامهای کلیدی
-
زایمان زودهنگام برنامهریزیشده منجر به بروز عوارض کمتری برای مادر میشود، بدون آنکه خطر زایمان سزارین را افزایش دهد.
-
زایمان زودهنگام برنامهریزیشده احتمالا خطر مردهزایی را کاهش داده و احتمالا منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در خطر بستری در بخش نوزادان (بخش مراقبتهای ویژه نوزادان) میشود. تاثیر آن بر مرگومیر نوزادان مشخص نیست.
-
برای درک تاثیر زایمان زودهنگام برنامهریزیشده بر سلامت بلندمدت زنان و کودکان، انجام مطالعات بیشتری مورد نیاز است.
فشار خون بالا در دوران بارداری چیست؟
فشار خون بالا 1 مورد را از هر 10 بارداری، تحت تاثیر قرار میدهد. زنان مبتلا به فشار خون بالا در دوران بارداری، بیشتر در معرض خطر ابتلا به عوارض قرار دارند. پرهاکلامپسی (فشار خون بالا همراه با وجود پروتئین در ادرار یا تاثیر بر دیگر اندامها) جدیترین نوع مشکل فشار خون بالا در دوران بارداری است و زمانی ایجاد میشود که یک مشکل بر جفت تاثیر بگذارد.
اگر فشار خون بالا بهموقع تشخیص داده نشود و درمان نشود، عوارض ایجاد میشوند. این موارد میتوانند شامل تشنج (اکلامپسی)، سکته مغزی، عملکرد غیرطبیعی خون و کبد (سندرم HELLP)، مشکل در تنفس بهدلیل وجود مایع در ریهها (ادم ریوی)، جدا شدن جفت (placental abruption)، نارسایی کبد و نارسایی کلیه باشند. نوزاد نیز ممکن است تحت تاثیر قرار گیرد، زیرا ممکن است بهخوبی رشد نکند. این وضعیت ممکن است منجر به نیاز بیشتر نوزاد به حمایت پساز تولد و احتمال بیشتر بستری شدن در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان شود. متاسفانه، این وضعیت میتواند باعث مرده به دنیا آمدن نوزاد نیز شود.
فشار خون بالا در دوران بارداری چگونه درمان میشود؟
برای زنان مبتلا به فشار خون بالا در دوران بارداری، انجام نظارت دقیق توصیه میشود، که ممکن است شامل بررسی منظم فشار خون و ادرار و همچنین تستهای خونی و سونوگرافی باشد. برخی از زنان برای حفظ سطح فشار خون خود در محدوده بیخطر، ممکن است نیاز به مصرف دارو داشته باشند.
زایمان زودهنگام برنامهریزیشده تنها درمانی است که نشان داده خطر بروز عوارض جدی را کاهش میدهد، اما زمانبندی زایمان به مرحله بارداری و وجود علائم یا نشانههای عوارض و همچنین نوع مشکل فشار خون بستگی دارد.
برای زنانی که در اوایل دوره بارداری (کمتر از 34 هفته) فشار خون بالا دارند، بهدلیل خطراتی که زایمان زودهنگام برای نوزاد دارد، نظارت دقیق توصیه میشود، مگر اینکه عوارض جدی ایجاد شوند. در اواخر دوره بارداری (پساز 34 هفته)، ایجاد تعادل میان خطرات و مزایا کمتر قطعی است.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم انجام زایمان زودهنگام برنامهریزیشده برای زنانی که در دوران بارداری پساز 34 هفته، فشار خون بالا دارند، بهتر از پایش دقیق (تحت نظر قرار دادن مادر) در کاهش عوارض برای زنان و نوزادان است یا خیر. ما همچنین خواستیم بدانیم زایمان زودهنگام برنامهریزیشده با عوارض جانبی مرتبط بود یا خیر.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که زایمان زودهنگام برنامهریزیشده را در مقایسه با پایش دقیق برای زنان مبتلا به هر نوع مشکل فشار خون بالا در دوران بارداری، پساز هفته 34، بررسی کردند. نتایج مطالعات را مقایسه و جمعبندی کرده و میزان اعتماد خود را به شواهد، براساس عواملی مانند روشهای انجام و حجمنمونه مطالعه، رتبهبندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما شش مطالعه را یافتیم که شامل 3491 زن مبتلا به فشار خون بالا در دوران بارداری بودند و بین سالهای 2002 و 2022 انجام شدند. پنج مورد از این مطالعات در کشورهایی با سطح درآمد بالا (بریتانیا، هلند، ایالات متحده آمریکا) صورت گرفتند. یکی از این مطالعات در دو کشور با سطح درآمد پائین (زامبیا) و درآمد متوسط رو به پائین (هند) انجام شدند. زمانبندی زایمان زودهنگام برنامهریزیشده میان کارآزماییها، بسته به زمان انجام کارآزمایی و نوع مشکل فشار خون بالا که ارزیابی شد، متفاوت بود.
نتایج اصلی
زایمان زودهنگام برنامهریزیشده، عوارض ناشی از فشار خون بالا را در زنان باردار پساز هفته 34 بارداری کاهش میدهد. زایمان زودهنگام برنامهریزیشده پساز 34 هفته، خطر زایمان سزارین را افزایش نداد. زایمان زودهنگام برنامهریزیشده ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در خطر مرگومیر مادر شود.
زایمان زودهنگام برنامهریزیشده برای نوزاد احتمالا منجر به کاهش زیادی در خطر مردهزایی میشود، اما احتمالا به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در خطر بستری شدن در بخش نوزادان میانجامد. زایمان زودهنگام برنامهریزیشده ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در خطر کلی عوارض جدی پساز تولد، از جمله مرگومیر نوزاد، شود، اما ما در مورد نتایج مطمئن نیستیم.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
ما به نتایج خود در مورد تاثیر زایمان زودهنگام برنامهریزیشده بر خطر کلی عوارض برای زنان و خطر زایمان سزارین اطمینان داریم. بهدلیل تعداد کم عوارض جانبی گزارششده، به نتایج خود در مورد تاثیر مداخله بر نوزادان اطمینان کمتری داریم.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
این مطالعه، در واقع مرور قبلی را بهروز میکند. شواهد تا 16 ژانویه 2026 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
اختلالات ناشی از فشار خون بالا (hypertensive disorders) در دوران بارداری از جمله عوامل موثر قابل توجه در بروز مورتالیتی و موربیدیتی پریناتال و وابسته به زایمان هستند. این اختلالات عبارتند از هیپرتانسیون مزمن به خوبی کنترل شده، هیپرتانسیون دوران بارداری (به استثنای هیپرتانسیون ناشی از بارداری) و پره اکلامپسی خفیف (mild pre-eclampsia). درمان قطعی برای این اختلالات، زایمان زودهنگام برنامهریزی شده (planned early delivery) و روش جایگزین آن در صورت عدم مشاهده هیپرتانسیون کنترل نشده شدید، مدیریت زایمان به صورت انتظاری (manage the pregnancy expectantly) همراه با پایش نزدیک مادر و نوزاد است. هر یک از این دو روش مزایا و مضراتی دارند، بنابراین پایهگذاری ایمنترین گزینه مهم است.
اهداف
ارزیابی مزایا و خطرات زایمان زودهنگام برنامهریزیشده در مقابل تحت نظر قرار دادن مادر در زنان باردار مبتلا به اختلالات ناشی از هیپرتانسیون، از هفته 34 بارداری به بعد.
روشهای جستوجو
یک متخصص اطلاعات در تیم اجرایی مرکزی کاکرین، CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase؛ CINAHL؛ ClinicalTrials.gov و WHO ICTRP را جستوجو کرد. این جستوجوها از 1 ژانویه 2016 تا 16 ژانویه 2026 بدون محدودیت زبانی انجام شدند. فهرست منابع مطالعات بازیابیشده نیز جستوجو شدند.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی شده در خصوص سیاست زایمان زودهنگام برنامهریزی شده (با القای زایمان یا از طریق زایمان سزارین) در مقایسه با سیاست زایمان تاخیری (delayed delivery) («مدیریت انتظاری») برای زنان مبتلا به اختلالات ناشی از فشار خون بالا از هفته 34 بارداری به بعد. کارآزماییهای خوشهای-تصادفیسازی شده برای ورود به این مرور واجد شرایط بودند، اما هیچ موردی از این نوع به دست نیاوردیم.
مطالعاتی که از طرح شبه-تصادفیسازی شده استفاده میکنند برای ورود به این مرور واجد شرایط نیستند. به طور مشابهی، مطالعاتی که از طرح متقاطع استفاده میکنند برای ورود به این مرور واجد شرایط نیستند، زیرا این قبیل طرحهای مطالعاتی برای بررسی موشکافانه اختلالات ناشی از فشار خون بالا در دوران بارداری مناسب نیستند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم به ارزیابی واجد شرایط بودن مطالعات و خطرات سوگیری (bias) پرداختند. دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم به استخراج دادهها پرداختند. دقت دادهها بررسی شد.
نتایج اصلی
ما پنج مطالعه (شامل 1819 زن) را در این مرور وارد کردیم.
خطر کمتری به لحاظ ترکیبی از مورتالیتی مادر و موربیدیتی شدید در زنانی که به صورت تصادفی در گروه زایمان زودهنگام برنامهریزی شده قرار داده شدهاند، وجود داشت (خطر نسبی (RR): 0.69؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.83 تا 0.57؛ دو مطالعه، 1459 زن، شواهد با کیفیت بالا). هیچ تفاوت آشکاری بر مبنای تجزیهوتحلیل زیر-گروههای ما بر مبنای سن بارداری، هفته یا وضعیت بارداری بین زیر-گروهها وجود نداشت. بین زایمان زودهنگام برنامهریزی شده و خطر پائینتر ابتلا به سندرم هلپ (HELLP syndrome)؛ (RR: 0.40؛ 95% CI؛ 0.93 تا 0.17؛ 1628 زن، سه مطالعه) ونارسایی شدید کلیوی (RR: 0.36؛ 95% CI؛ 0.92 تا 0.14؛ 100 زن، یک مطالعه) رابطه وجود داشت.
اطلاعات کافی برای نتیجهگیری کردن درباره تاثیرات این روشها روی ترکیبی از مورتالیتی و موربیدیتی شدید مربوط به نوزاد وجود نداشت. ما سطح بالایی از ناهمگونی را بین دو مطالعه وارد شده در این تجزیهوتحلیل مشاهده کردیم (دو مطالعه، 1459 نوزاد؛ I2 = 87%؛ Tau2 = 0.98)، بنابراین ما دادهها را در متاآنالیز (meta-analysis) تجمیع نکردیم. هیچ تفاوت آشکاری بر مبنای تجزیهوتحلیل زیر-گروههای ما بر مبنای سن بارداری، هفته یا وضعیت بارداری بین زیر-گروهها وجود نداشت. بین زایمان زودهنگام برنامهریزی شده و سطح بالاتر سندرم زجر تنفسی (respiratory distress syndrome)؛ (RR: 2.24؛ 95% CI؛ 4.18 تا 1.20؛ سه مطالعه، 1511 نوزاد) و پذیرش در بخش NICU (بخش مراقبتهای ویژه نوزادان)؛ (RR: 1.65؛ 95% CI؛ 2.40 تا 1.13؛ چهار مطالعه، 1585نوزاد) رابطه وجود داشت.
هیچ تفاوت آشکاری بین گروهها از نظرزایمان سزارین(RR: 0.91؛ 95% CI؛ 1.07 تا 0.78؛ 1728 زن، چهار مطالعه،شواهد با کیفیت متوسط)، یاطول دوره بستری در بیمارستان پس از به دنیا آمدن نوزاد برای مادر (تفاوت میانگین (MD): 0.16- روز؛ 95% CI؛ 0.15 تا 0.46-؛ دو مطالعه، 925 زن، شواهد با کیفیت متوسط) یا برای نوزاد (MD: -0.20 روز؛ 95% CI؛ 0.17 تا 0.57-؛ یک مطالعه، 756 نوزاد؛ شواهد با کیفیت متوسط) وجود نداشت.
قسمت عمده شواهد از دو کارآزمایی تقریبا بزرگ، با طرح تحقیقاتی خوب و به طور کلی با خطر پائین سوگیری به دست آمدند. سایر مطالعات دارای خطر سوگیری نامشخص یا پائین بودند. هیچ یک از مطالعات اقدام به کورسازی شرکتکنندگان یا متخصصان بالینی در تخصیص گروهی نکرده بودند و از آنجایی که زنان و کادر درمانی احتمالا نسبت به مداخله آگاهی داشته و این ممکن است ابعاد مختلف مراقب و تصمیمگیری را تحتالشعاع قرار داده باشد، لذا به طور بالقوه امکان سوگیری وجود دارد.
سطح شواهد در سطح بالا (برای ترکیبی از مورتالیتی و موربیدیتی مادر)، متوسط (برای زایمان سزارین، طول دوره بستری در بیمارستان بعد از به دنیا آمدن نوزاد برای مادر و طول دوره بستری برای نوزاد) یا پائین (برای ترکیبی از مورتالیتی و موربیدیتی نوزاد) ارزیابی شد. ارزیابی پائین سطح کیفی شواهد عمدتا ناشی از فواصل اطمینان زیاد بود به طوری که هر دو خط عدم تاثیر (no effect) و وجود مزیت یا آسیب قابل قبول را قطع میکرد.
نتیجهگیریهای نویسندگان
برای زنان مبتلا به اختلالات ناشی از هیپرتانسیون در دوران بارداری پساز هفته 34 بارداری، زایمان زودهنگام برنامهریزیشده با خطر کمتر عوارض برای مادر، و احتمالا کاهش خطر مرگومیر جنین (مردهزایی) همراه است، بدون افزایش خطر در نیاز به انجام زایمان سزارین، و احتمالا هیچ تفاوت بارزی در میزان بستری در بخش نوزادان یا عوارض کوتاهمدت در نوزاد وجود ندارد.
مهم است که زمانبندی زایمان با در نظر گرفتن ترجیحات زن، نوع اختلال ناشی از هیپرتانسیون و وجود یا عدم وجود علائم شدید در نظر گرفته شود.
برای تعیین پیامدهای بلندمدت نوزاد مرتبط با زایمان در اواخر دوره نارس و سلامت قلبیعروقی مادر در بلندمدت، اطلاعات بیشتری مورد نیاز است.
حمایت مالی
این مرور کاکرین، منبع حمایت مالی اختصاصی نداشت.
ثبت
مرور اولیه و پروتکل مرور از طریق لینکهای زیر در دسترس قرار دارند.
پروتکل (2011): DOI: 10.1002/14651858.CD009273
مرور اولیه (2017): DOI: 10.1002/14651858.CD009273.pub2
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
