ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนเป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้ทั่วไปทั่วโลก แต่ยังมีการรักษาที่มีประสิทธิภาพอยู่เพียงไม่กี่วิธี ไคโตซาน (Chitosan) คือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่หาซื้อได้ทั่วไป ซึ่งมีการกล่าวอ้างสรรพคุณว่าช่วยลดน้ำหนักและระดับคอเลสเตอรอลในเลือดได้ การทบทวนนี้ได้วิเคราะห์งานวิจัยจำนวน 15 ฉบับ ซึ่งมีระยะเวลาทดลองระหว่าง 4 ถึง 24 สัปดาห์ และมีผู้เข้าร่วมทั้งหมด 1219 คน งานวิจัยเกี่ยวกับไคโตซานที่มีจนถึงปัจจุบันนั้นมีคุณภาพแตกต่างกันอย่างมาก ผลการทบทวนวรรณกรรมชี้ให้เห็นว่า ไคโตซานอาจมีผลเพียงเล็กน้อยต่อน้ำหนักตัว แต่ผลลัพธ์จากงานวิจัยที่มีคุณภาพสูงระบุว่าผลดังกล่าวน่าจะน้อยมากหรือแทบไม่เกิดผลเลย
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
ไคโตซาน (Chitosan) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารชนิดหนึ่ง (ที่สกัดมาจากเปลือกสัตว์ทะเล) ซึ่งมีรายงานว่าช่วยลดน้ำหนักได้ ผลิตภัณฑ์นี้หาซื้อได้ง่ายทั่วไปทั่วโลกไม่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์ แต่ถึงแม้จะมีการนำไปทดลองวิจัยมาหลายครั้งแล้ว เรื่องประสิทธิภาพของมันก็ยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่
วัตถุประสงค์
เพื่อประเมินผลของไคโตซานในการรักษาภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วน
วิธีการสืบค้น
เราได้ค้นหาข้อมูลจากฐานข้อมูลออนไลน์หลายแห่ง (MEDLINE, EMBASE, BIOSIS, CINAHL, The Cochrane Library) , เว็บไซต์เฉพาะทางต่างๆ (Controlled Trials, IBIDS, SIGLE, Reuter's Health Service, Natural Alternatives International, Pharmanutrients), รายชื่อเอกสารอ้างอิงท้ายบทความวารสาร รวมถึงได้ติดต่อไปสอบถามนักวิจัยและบริษัทผู้ผลิตโดยตรงด้วย
เกณฑ์การคัดเลือก
การทดลองจะถูกรวมไว้ในการทบทวนนี้ หากเป็นการทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม ที่ให้ไคโตซานเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 4 สัปดาห์ ในผู้ใหญ่ที่มีน้ำหนักเกินหรือเป็นโรคอ้วน เราได้ติดต่อไปยังผู้เขียนงานวิจัยเพื่อขอข้อมูลเพิ่มเติมในส่วนที่จำเป็น
การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล
สำหรับการดึงข้อมูลออกมาวิเคราะห์ จะมีผู้ทบทวนวรรณกรรม 2 คนแยกกันทำอย่างอิสระต่อกันโดยใช้แบบฟอร์มมาตรฐาน หากข้อมูลที่ดึงมาไม่ตรงกัน ก็จะใช้วิธีพูดคุยตกลงกันจนได้ข้อยุติ ข้อมูลที่เป็นตัวเลขต่อเนื่อง (เช่น น้ำหนัก) จะถูกนำเสนอในรูปแบบของ ผลต่างค่าเฉลี่ย และ ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน และเราคำนวณขนาดของผลลัพธ์ภาพรวม โดยใช้วิธีทางสถิติที่เรียกว่า Inverse variance weighted method
ผลการวิจัย
มีการทดลอง 15 ฉบับ รวมผู้เข้าร่วมทั้งหมด 1219 คน ที่ผ่านเกณฑ์คัดเลือกเข้ามาศึกษาในครั้งนี้ จนถึงปัจจุบัน ยังไม่มีการทดลองไหนที่วัดผลของไคโตซานในเรื่องอัตราการเสียชีวิตหรือการเจ็บป่วย ผลการวิเคราะห์บ่งชี้ว่าการเตรียมไคโตซานส่งผลให้ลดน้ำหนักได้มากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (ความแตกต่างของค่าเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก -1.7 กก.; ช่วงความเชื่อมั่น (CI) 95% -2.1 ถึง -1.3 กก., P < 0.00001), คอเลสเตอรอลรวมลดลง (-0.2 มิลลิโมลต่อลิตร [95% CI -0.3 ถึง -0.1], P < 0.00001) และความดันโลหิตซิสโตลิกและไดแอสโตลิกลดลงเมื่อเปรียบเทียบกับยาหลอก ไม่มีความแตกต่างที่ชัดเจนระหว่างกลุ่ม วิธีการ และกลุ่มควบคุมในแง่ของความถี่ของเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์หรือการกำจัดไขมันในอุจจาระ อย่างไรก็ตาม คุณภาพของการศึกษามากมายอยู่ในระดับต่ำกว่ามาตรฐาน และการวิเคราะห์ที่จำกัดเฉพาะการศึกษาที่ตรงตามเกณฑ์การปกปิดการจัดสรร มีขนาดใหญ่กว่า หรือมีระยะเวลานานกว่า แสดงให้เห็นว่าการทดลองดังกล่าวส่งผลให้ปริมาณน้ำหนักและคอเลสเตอรอลรวมลดลงน้อยกว่าอย่างมาก
ข้อสรุปของผู้วิจัย
มีหลักฐานบางประการที่ระบุว่า ไคโตซานมีประสิทธิภาพมากกว่ายาหลอกในการรักษาภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนในระยะสั้น อย่างไรก็ตาม การทดลองจำนวนมากจนถึงปัจจุบันมีคุณภาพต่ำและผลลัพธ์ก็แตกต่างกันไป ผลลัพธ์ที่ได้จากการทดลองคุณภาพสูงบ่งชี้ว่าผลของไคโตซานต่อน้ำหนักตัวนั้นมีน้อยมากและไม่น่าจะมีความสำคัญทางคลินิก
ผู้แปล แพทย์หญิงชุติมา ชุณหะวิจิตร วันที่ 18 พฤศจิกายน 2025
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก
