โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ชนิดเป็นตลอดปี (มีอาการคล้ายโรคไข้ละอองฟางตลอดทั้งปี) เป็นโรคภูมิแพ้ที่สามารถถูกกระตุ้นได้โดยไรฝุ่น และทำให้เกิดอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล คันจมูก และจาม การหลีกเลี่ยงสารกระตุ้นภูมิแพ้ (เช่น ไรฝุ่น) ในทางทฤษฎีแล้วควรจะช่วยลดอาการของโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ในบุคคลที่มีความไวต่อสารดังกล่าวได้
มีหลักฐานอยู่อย่างจำกัดที่แสดงให้เห็นว่า มาตรการลดจำนวนไรฝุ่นอาจช่วยให้อาการของโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ดีขึ้น แต่ยังจำเป็นต้องมีการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมเพื่อยืนยันประสิทธิผลของสารกำจัดไรฝุ่น (สารเคมีที่ใช้ฆ่าไรฝุ่น) ทั้งในการใช้เป็นมาตรการเดี่ยว และการใช้เป็นส่วนหนึ่งของแนวทางแบบผสมผสานหลายวิธี ซึ่งรวมถึงการใช้ร่วมกับแผ่นกรองอากาศประสิทธิภาพสูง (HEPA) การใช้เครื่องนอนควบคุมภูมิแพ้ หรือทั้งสองอย่างร่วมกัน
โดยรวมแล้ว การทบทวนการทดลองนี้พบว่า สารกำจัดไรและโปรแกรมควบคุมสภาพแวดล้อมในห้องนอนอย่างครอบคลุม อาจช่วยลดอาการของโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ในบางคนได้ แต่หลักฐานยังไม่หนักแน่นพอ ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมต่อไป
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
บทความนี้เป็นการปรับปรุงข้อมูลของ Cochrane Review ซึ่งตีพิมพ์ครั้งแรกในฐานข้อมูล The Cochrane Library ฉบับที่ (Issue) 4 ปี ค.ศ. 2001 และได้รับการปรับปรุงข้อมูลก่อนหน้านี้ในปี ค.ศ. 2003 และ 2007
มีการประมาณการว่าในประเทศที่พัฒนาแล้ว ประชากรทั่วไปประมาณ 30% ป่วยเป็นโรคภูมิแพ้อย่างน้อยหนึ่งชนิด โดยโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic rhinitis) เป็นโรคที่พบได้บ่อยเป็นพิเศษ โรคจมูกอักเสบชนิดเป็นตลอดปี (Perennial rhinitis) ส่วนใหญ่มักมีสาเหตุมาจากการแพ้ไรฝุ่น สำหรับผู้ป่วยกลุ่มนี้ การหลีกเลี่ยงไรฝุ่นถือเป็นแนวทางที่สมเหตุสมผล แต่ยังคงมีความไม่แน่นอนอยู่มากเกี่ยวกับประสิทธิภาพและประสิทธิผลของมาตรการต่างๆ ที่ออกแบบมาเพื่อลดการสัมผัสไรฝุ่น
วัตถุประสงค์
เพื่อประเมินประโยชน์ (และอันตราย) ของมาตรการที่ออกแบบมาเพื่อลดการสัมผัสไรฝุ่น ในการรักษาผู้ป่วยโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ชนิดที่ไวต่อไรฝุ่น
วิธีการสืบค้น
การสืบค้นข้อมูลของเราครอบคลุมถึง ฐานข้อมูลทะเบียนการทดลองของกลุ่ม Cochrane Ear, Nose and Throat Disorders Group Trials Register, Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL) ( The Cochrane Library ฉบับที่ 4 ปี ค.ศ. 2009), ฐานข้อมูล MEDLINE และ EMBASE วันที่ค้นหาครั้งล่าสุดคือวันที่ 31 ธันวาคม 2009
เกณฑ์การคัดเลือก
เป็นการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (Randomised controlled trials) ทั้งแบบที่มีหรือไม่มีการปกปิดข้อมูล (blinding) ซึ่งมีการประเมินมาตรการควบคุมไรฝุ่นเปรียบเทียบกับยาหลอก หรือมาตรการหลีกเลี่ยงไรฝุ่นวิธีอื่น ในผู้ป่วยที่แพทย์วินิจฉัยว่าเป็นโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้และได้รับการยืนยันว่ามีอาการแพ้ไรฝุ่น
การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล
ผู้นิพนธ์ 2 ท่านได้ทำการคัดกรองชื่อเรื่องและบทคัดย่อ ประเมินคุณภาพของระเบียบวิธีวิจัยตามแนวทางของ Cochrane และดึงข้อมูล โดยแยกกันทำงานอย่างอิสระ การวิเคราะห์แบบ Meta-analysis ไม่สามารถทำได้และไม่เหมาะสม เนื่องจากมีความแตกต่างหลากหลาย (heterogeneity) ของกลุ่มผู้ป่วยในการศึกษา
ผลการวิจัย
มี 9 การทดลอง ซึ่งมีผู้เข้าร่วมวิจัยจำนวน 501 คน ที่ผ่านเกณฑ์การคัดเลือกเข้าสู่การศึกษา มีเพียง 2 การศึกษาที่ตรวจสอบประสิทธิผลของผ้าคลุมเครื่องนอนชนิดกันไรฝุ่นที่จัดอยู่ในเกณฑ์ที่มีคุณภาพดี ส่วนอีก 7 การศึกษาที่เหลือเป็นการศึกษาขนาดเล็กและมีคุณภาพต่ำ มี 2 การทดลอง ที่ตรวจสอบประสิทธิภาพของสารกำจัดไรฝุ่น (acaricides) และอีก 2 การทดลอง ที่ประเมินบทบาทของแผ่นกรองอากาศประสิทธิภาพสูง (High-efficiency particulate air: HEPA) มี 1 การทดลอง ที่ใช้รูปแบบการออกแบบการทดลองแบบแฟกทอเรียล (Factorial design) เพื่อตรวจสอบประสิทธิภาพของสารกำจัดไรฝุ่นและผ้าคลุมเครื่องนอนชนิดกันไรฝุ่น ทั้งแบบใช้เดี่ยวๆ และแบบใช้ร่วมกัน ส่วนอีก 4 การทดลองที่เหลือได้ตรวจสอบประสิทธิภาพของโปรแกรมการควบคุมสิ่งแวดล้อมในห้องนอน ซึ่งรวมถึงการใช้ผ้าคลุมเครื่องนอนชนิดกันไรฝุ่น การทดลอง 7 จาก 9 รายการรายงานว่า เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม มาตรการที่นำมาศึกษาส่งผลให้ปริมาณไรฝุ่นลดลงอย่างมีนัยสำคัญ จากมาตรการต่างๆ ที่ได้ทำการศึกษาจนถึงปัจจุบัน สารกำจัดไรฝุ่น (acaricides) ดูเหมือนจะเป็นมาตรการที่มีแนวโน้มจะให้ผลดีที่สุด แม้ว่าผลการศึกษาเหล่านี้จะต้องนำมาตีความอย่างระมัดระวังเนื่องจากมีข้อจำกัดทางระเบียบวิธีวิจัยก็ตาม การใช้ผ้าคลุมเครื่องนอนชนิดกันไรฝุ่นเพียงอย่างเดียว (โดยไม่ใช้ร่วมกับวิธีอื่น) ไม่น่าจะให้ประโยชน์ทางคลินิกได้ ไม่มีรายงานอาการไม่พึงประสงค์ที่รุนแรงจากมาตรการใดๆ ที่นำมาศึกษา
ข้อสรุปของผู้วิจัย
โดยรวมแล้ว การทดลองจนถึงปัจจุบันยังมีขนาดเล็กและมีคุณภาพของระเบียบวิธีวิจัยต่ำ ทำให้เป็นการยากที่จะให้คำแนะนำที่ชัดเจนเกี่ยวกับบทบาท (หากมี) ของมาตรการบรรเทาและหลีกเลี่ยงไรฝุ่นในการรักษาโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ชนิดเป็นตลอดปีที่ไวต่อไรฝุ่น ผลจากการศึกษาเหล่านี้บ่งชี้ว่า การใช้สารกำจัดไรฝุ่นและโปรแกรมการควบคุมสิ่งแวดล้อมในห้องนอนอย่างครอบคลุม อาจมีประโยชน์อยู่บ้างในการลดอาการจมูกอักเสบ และหากพิจารณาแล้วเห็นว่าเหมาะสม ก็ควรเลือกใช้เป็นมาตรการทางเลือกในการรักษา การใช้ผ้าคลุมเครื่องนอนชนิดกันไรฝุ่นเพียงอย่างเดียวไม่น่าจะให้ผลอย่างมีประสิทธิภาพ
แปลโดย พญ.ชุติมา ชูณหะวิจิตร วันที่ 22 มิถุนายน 2026
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก
