Czy stosowanie kladrybiny jest skuteczne i bezpieczne w leczeniu chorych na stwardnienie rozsiane?

Najważniejsze informacje

• Kladrybina w porównaniu z placebo prawdopodobnie zmniejsza ryzyko nawrotów choroby i może też zmniejszać liczbę nowych zmian chorobowych widocznych w badaniach obrazowych mózgu u chorych na stwardnienie rozsiane po prawie dwóch latach leczenia, jednak dane te są bardzo niepewne. Kladrybina może powodować niewielką lub żadną różnicę w spowalnianiu procesu utraty sprawności po prawie dwóch latach leczenia. Kladrybina może nie mieć wpływu na ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych w porównaniu z placebo, jednak dane są bardzo niepewne.

• Żeby ocenić pozytywne i negatywne skutki działania kladrybiny na układ odpornościowy u chorych na stwardnienie rozsiane, potrzebne są dłuższe badania lepszej jakości. W przyszłych badaniach należy porównać działanie kladrybiny oraz innych leków stosowanych w leczeniu tej choroby, zwracając szczególną uwagę na te skutki, które są najważniejsze dla pacjentów, takie jak jakość życia i zdolność do wykonywania codziennych czynności. Przyszłe badania powinny też objąć grupy podwyższonego ryzyka.

Czym jest stwardnienie rozsiane?

Stwardnienie rozsiane (łac. sclerosis multiplex, SM) to rzadka choroba, której przyczyną jest zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego prowadzące do ich uszkodzenia, co z czasem utrudnia wykonywanie ważnych codziennych czynności takich jak chodzenie i dbanie o siebie. Do objawów SM należą m.in.: zaburzenia widzenia, drętwienie/mrowienie, osłabienie, zaburzenie czynności pęcherza moczowego i jelit, problemy ze sprawnością umysłową, zmęczenie oraz zawroty głowy. Objawy te mogą się nasilać i prowadzić do utraty samodzielności. Ponowne wystąpienie objawów to „rzut” (nawrót). Najczęstszą postacią SM jest postać rzutowo-remisyjna, przy której objawy pojawiają się i ustępują. Z czasem do rzutów dochodzi częściej, objawy choroby są bardziej dokuczliwe, a okresy dobrego samopoczucia między nimi trwają krócej. SM to szczególnie uciążliwa choroba. Dotyka zazwyczaj młode osoby, głównie kobiety, w najbardziej aktywnym okresie życia.

Jak leczy się stwardnienie rozsiane?

SM leczy się obecnie za pomocą leków immunomodulujących (takich jak interferon beta, octan glatirameru, natalizumab, fingolimod, alemtuzumab, teriflunomid i fumaran dimetylu). Leki te mogą spowalniać postęp choroby, ale go nie zatrzymują.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Nie wiadomo dokładnie, jakie są przyczyny SM, wiemy jednak, że znaczną rolę odgrywa stan zapalny wywoływany przez niektóre komórki układu odpornościowego (komórki T i B). Działanie kladrybiny polega na zmniejszeniu liczby tych komórek we krwi i w mózgu, co może łagodzić stan zapalny i spowalniać postęp choroby. Chcieliśmy zbadać, czy kladrybina może spowolnić lub zatrzymać postęp niepełnosprawności, nie zwiększając przy tym liczby działań niepożądanych.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań porównujących działanie kladrybiny z brakiem leczenia, placebo (leczeniem pozorowanym) lub innymi lekami immunomodulującymi u osób chorych na dowolną postać SM. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy naszą pewność co do danych naukowych w oparciu o czynniki takie jak metody badań, liczba uczestników i dokładność wyników.

Czego się dowiedzieliśmy?

Przeanalizowaliśmy 15 badań następujących typów.

• Dziewięć badań z randomizacją (ich uczestnicy są przypisywani losowo do jednej z dwóch lub więcej grup leczenia), w których 2571 uczestników obserwowano przez okres od jednego do dwóch lat.

• Cztery otwarte badania przedłużone (po badaniu głównym w których uczestnicy badań z randomizacją zachowują dostęp do badanego rodzaju leczenia), w których uczestników obserwowano przez okres kolejnych dwóch do 10 lat.

• Dwa badania obserwacyjne (wykorzystujące dane „z rzeczywistego życia”), które porównywały działanie kladrybiny z innymi lekami immunomodulującymi u 4111 osób przez okres od jednego do trzech lat.

Żadne z badań nie zawierało informacji na temat ważnych dla pacjentów skutków leczenia, takich jak wpływ na jakość życia i problemy związane z myśleniem lub pamięcią.

Wyniki badań z randomizacją sugerują, że w porównaniu z placebo kladrybina prawdopodobnie obniża ryzyko nowych rzutów choroby. Może też zmniejszać liczbę nowych zmian chorobowych widocznych w wynikach obrazowych rezonansu magnetycznego, jednak dane te są bardzo niepewne. Jednak kladrybina może mieć niewielki lub żaden wpływ na postępowanie niepełnosprawności. Może występować niewielka lub żadna różnica między kladrybiną i placebo pod względem liczby osób, u których wystąpiły ciężkie działania niepożądane i które zaprzestały leczenia. Kladrybina może też zwiększać ryzyko wystąpienia innych działań niepożądanych, jednak nasza pewność co do tych wyników jest bardzo niska.

Wyniki otwartych badań przedłużonych sugerują, że w porównaniu z placebo kladrybina może zwiększać odsetek osób, które nie wykazują objawów pogorszenia choroby po czterech latach przyjmowania leku. Może ona zmniejszać ryzyko rzutów i liczbę nowych zmian chorobowych widocznych w badaniach obrazowych, jednak dane te są bardzo niepewne. Może ona mieć niewielki lub żaden wpływ na postępowanie niepełnosprawności, występowanie działań niepożądanych lub przerwanie leczenia, jednak nasza pewność co do tych danych jest bardzo niska.

Badania obserwacyjne porównujące kladrybinę z innymi lekami dostarczyły niejednoznacznych wyników: kladrybina może bardziej niż inne leki (fumaran dimetylu, teriflunomid i fingolimod po trzech latach stosowania) obniżać ryzyko rzutów, ale jej działanie względem tego punktu końcowego w porównaniu do fingolimodu, natalizumabu i interferonu beta po roku stosowania pozostaje niejasne.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nasza pewność co do działania kladrybiny jest ograniczona przez niską jakość badań oraz nieuwzględnienie potrzeb chorych. Większość badań została przeprowadzona przez producenta kladrybiny. Istnieje obawa, że jego interes mógł wpłynąć na przedstawienie wyników badań.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do lutego 2025 roku.