Jakie są korzyści i zagrożenia związane z terapią manipulacyjną w leczeniu przewlekłego bólu odcinka lędźwiowo-krzyżowego?

Najważniejsze informacje

• Terapia manipulacyjna kręgosłupa (SMT; zabieg manualny, podczas którego terapeuta porusza stawami kręgosłupa) może nieznacznie zmniejszyć natężenie bólu i umiarkowanie poprawić funkcjonowanie, w porównaniu z pozorowaną (udawaną) terapią SMT.

• Terapia SMT może w umiarkowanym stopniu zmniejszyć natężenie bólu i znacznie poprawić sprawność w porównaniu z niestosowaniem leczenia.

• W mniej niż połowie badań raportowano działania niepożądane. Pomimo tego, że działania niepożądane, takie jak ból mięśni i przejściowe zwiększenie dolegliwości bólowych występowały często, nie zaobserwowano żadnych poważnych działań niepożądanych związanych z SMT.

Czym jest nieswoisty ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa?

Ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa (tzw. ból krzyża) to powszechna dolegliwość, która ogranicza sprawność fizyczną i stanowi ogromne obciążenie dla społeczeństwa. Często skutkuje obniżeniem jakości życia, nieobecnością w pracy oraz znacznymi kosztami leczenia. Przewlekły ból krzyża definiuje się w tym przypadku jako ból trwający dłużej niż 12 tygodni. Skupiliśmy się na osobach odczuwających ból głównie w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa oraz na tych, u których ból promieniuje do pośladków i nóg.

Jak leczy się przewlekły ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa?

Terapia manipulacyjna kręgosłupa (SMT) jest częstą metodą leczenia przewlekłego bólu krzyża, stosowaną na całym świecie przez pracowników ochrony zdrowia, w tym chiropraktyków, terapeutów manualnych i osteopatów. SMT to manualna metoda leczenia kręgosłupa, obejmująca zarówno manipulację, jak i mobilizację, której celem jest zmniejszenie natężenia bólu, poprawa sprawności oraz pomoc pacjentom w powrocie do codziennego funkcjonowania. SMT może obejmować wykonywanie delikatnych ruchów i rozciąganie (zwane mobilizacją) lub wykonywanie szybkich, kontrolowanych pchnięć, którym często towarzyszy słyszalny „trzask” (zwany manipulacją), w celu poprawy zakresu ruchomości i zmniejszenia natężenia bólu.

Czego się dowiedzieliśmy?

Chcieliśmy sprawdzić, czy SMT zmniejsza natężenie bólu i poprawia sprawność ruchową u osób z przewlekłym bólem krzyża, a także czy może powodować działania niepożądane. Nie uwzględniliśmy osób z bólem krzyża spowodowanym określoną chorobą, taką jak zakażenie, nowotwór lub złamanie.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których SMT porównywano z:

• udawaną lub pozorowaną SMT;

• niestosowaniem leczenia;

• innymi zachowawczymi metodami leczenia, czyli prostymi, niechirurgicznymi sposobami postępowania, takimi jak ćwiczenia fizyczne.

Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki włączonych badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych na podstawie zastosowanej metodologii oraz wielkości próby. Niniejszy przegląd jest aktualizacją poprzedniego przeglądu opublikowanego w 2011 roku.

Czego się dowiedzieliśmy?

W niniejszym zaktualizowanym przeglądzie zidentyfikowaliśmy 76 badań (opublikowanych w latach 1978–2024) obejmujących 11 866 osób, w których oceniano wpływ stosowania SMT u osób z przewlekłym bólem krzyża. W badaniach uczestniczyły zarówno kobiety, jak i mężczyźni, większość w średnim wieku. Większość badań przeprowadzono w krajach o wysokim dochodzie (53 badania, m.in. w USA i w Wielkiej Brytanii), natomiast 23 badania przeprowadzono w krajach o średnim dochodzie (m.in. w Brazylii i w Indiach). Żadnego badania nie przeprowadzono w krajach o niskim dochodzie.

Główne wyniki: korzyści

Różnica wynosząca 10 punktów w 100-punktowej skali jest uważana za istotną dla pacjentów – może ona świadczyć o zauważalnej poprawie w zakresie nasilenia objawów.

Porównanie terapii SMT z pozorowaną terapią SMT

Natężenie bólu

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoje natężenie bólu średnio o 7 punktów lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które przeszły pozorowaną terapię SMT.

Sprawność

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoją sprawność średnio o 8,8 punktu lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które przeszły pozorowaną terapię SMT.

Porównanie terapii SMT z niestosowaniem leczenia

Natężenie bólu

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoje natężenie bólu średnio o 14 punktów lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które nie otrzymały leczenia.

Sprawność

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoją sprawność średnio o 12,9 punktu lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które nie otrzymały leczenia.

Porównanie terapii SMT z innymi metodami leczenia zachowawczego

Natężenie bólu

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoje natężenie bólu średnio o 4,7 punktu lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które otrzymały inną metodę leczenia zachowawczego.

Sprawność

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoją sprawność średnio o 4,9 punktu lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które otrzymały inną metodę leczenia zachowawczego.

Główne wyniki: działania niepożądane

Tylko w kilku badaniach raportowano działania niepożądane (tj. niechciane lub szkodliwe skutki) SMT. Obejmowały one bolesność mięśni oraz przejściowe zwiększenie natężenia bólu krzyża. Nie zaobserwowano żadnych poważnych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem SMT.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Mamy małe zaufanie do danych naukowych, ponieważ w badaniach zastosowano różne techniki SMT, testowano je w różnym zakresie, a przedstawione wyniki znacznie się różniły. Kilka badań obejmowało niewielką liczbę uczestników, a niektóre z nich przeprowadzono w sposób niewystarczająco rzetelny. W związku z tym efekty SMT mogą być przeszacowane.

Jak aktualny jest przegląd?

Przegląd jest aktualny do 18 października 2024 r.