Jakie są korzyści i zagrożenia związane ze stosowaniem suplementów żelaza u dzieci mieszkających na obszarach, gdzie malaria występuje powszechnie?

Najważniejsze informacje

• Suplementacja żelaza u dzieci nie zwiększa ryzyka zachorowania na malarię, jeśli dostępne są metody zapobiegania malarii oraz jej leczenie.

• Suplementacja żelaza może nieznacznie zwiększać ryzyko wystąpienia choroby na obszarach, na których nie ma służb zajmujących się zapobieganiem malarii i jej leczeniem, ale zwiększenie ryzyka jest niewielkie.

• Aby lepiej zrozumieć, które grupy dzieci odnoszą największe korzyści, sprawdzić czy kwas foliowy wpływa na działanie żelaza oraz dowiedzieć się jak bezpiecznie podawać żelazo w miejscach z ograniczeniami w profilaktyce i leczeniu malarii, potrzebne są dalsze badania.

Czym są anemia i malaria?

Anemia to stan, w którym organizm nie ma wystarczającej liczby zdrowych czerwonych krwinek, które transportują tlen do tkanek. Często wynika z niedoboru żelaza w diecie, co prowadzi do objawów takich jak uczucie zmęczenia, osłabienie oraz opóźniony wzrost i rozwój u dzieci.

Malaria to poważna choroba wywoływana przez pasożyty przeniesione na ludzi przez zakażone komary. Występuje często w wielu rejonach tropikalnych i subtropikalnych. Wiąże się z objawami, takimi jak: gorączka, dreszcze i dolegliwości podobne do grypy, a bez szybkiego leczenia choroba może zagrażać życiu.

Na obszarach, na których malaria ma charakter endemiczny, co oznacza, że ​​jest stale obecna i pojawia się ze stosunkowo stałą i przewidywalną częstością przez cały rok, pojawiły się obawy, że podawanie dzieciom suplementów żelaza może zwiększać ryzyko zachorowania na malarię. Dzieje się tak dlatego, że pasożyt wywołujący malarię potrzebuje żelaza do wzrostu, więc większe stężenie żelaza we krwi mogłoby potencjalnie sprzyjać rozwojowi choroby. Niedokrwistość może osłabiać jednak układ odpornościowy, przez co dzieci stają się bardziej podatne na zakażenia, w tym malarię.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy ustalić, czy podawanie suplementów żelaza dzieciom mieszkającym na obszarach, gdzie malaria jest powszechna, jest bezpieczne i skuteczne. W szczególności chcieliśmy sprawdzić, czy podawanie żelaza wpływa na ryzyko:

• wystąpienia malarii klinicznej (czyli gorączki z obecnością pasożytów malarii we krwi);

• wystąpienia ciężkiej malarii (groźniejszej postaci choroby, która może powodować śpiączkę, ciężką niedokrwistość lub niewydolność narządów);

• zgonu; oraz

• hospitalizacji lub wizyt w placówkach ochrony zdrowia.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań dotyczących podawania suplementów żelaza (z kwasem foliowym lub bez) dzieciom poniżej 18. roku życia mieszkającym na obszarach o dużej transmisji malarii. Uwzględniliśmy wszystkie badania z poprzedniej wersji przeglądu z 2016 roku oraz nowe badania zidentyfikowane później. Do analizy włączyliśmy badania, w których suplementację żelaza porównywano z placebo (tabletką bez substancji czynnej) albo z niestosowaniem leczenia. Wzięliśmy także pod uwagę badania, w których żelazo podawano razem z lekami przeciwmalarycznymi.

Znaleźliśmy 40 badań obejmujących 33 785 dzieci. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do tych wyników na podstawie metody prowadzenia badań i liczby uczestników.

Czego się dowiedzieliśmy?

• Suplementacja żelaza powoduje niewielką lub żadną różnicę pod względem częstości występowania malarii klinicznej; nieznacznie zmniejsza ryzyko ciężkiej malarii; oraz może mieć niewielki lub żaden wpływ różnicę w liczbie zgonów, hospitalizacji i wizyt w placówkach ochrony zdrowia.

• Żelazo podawane razem z kwasem foliowym może powodować niewielką lub żadną różnicę w częstości występowania ciężkiej malarii, zgonów i hospitalizacji.

• Na obszarach, gdzie dostępne są dobre działania zapobiegające malarii (takie jak moskitiery, opryski ograniczające liczbę komarów) oraz dostęp do diagnostyki i leczenia, suplementacja żelaza może zmniejszać ryzyko wystąpienia malarii klinicznej. Natomiast w miejscach, gdzie takie działania nie są dostępne, suplementacja żelaza może zwiększać ryzyko malarii klinicznej.

• Podawanie żelaza połączone z profilaktyką przeciwmalaryczną znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia malarii klinicznej; może nie zmniejszać ryzyka zgonu; oraz prawdopodobnie zmniejsza liczbę hospitalizacji i wizyt w placówkach ochrony zdrowia.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nasze zaufanie do wyników badań było zróżnicowane. Jesteśmy pewni, że doustna suplementacja żelaza nie zwiększa ryzyka wystąpienia klinicznej lub ciężkiej malarii. W przypadkach, gdy nasze zaufanie było ograniczone, badania nie zawierały szczegółowych informacji o sposobie ich przeprowadzenia, przez co trudniej ocenić wiarygodność wyników. Na obszarach pozbawionych działań zapobiegających malarii i odpowiedniego leczenia dowody są mniej pewne, ponieważ opierają się głównie na wynikach jednego dużego badania. Podsumowując, mamy ograniczone informacje na temat skutków łącznego stosowania żelaza i kwasu foliowego.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne na dzień 20 maja 2025 r.