Jakie są korzyści i zagrożenia związane ze stosowaniem leków przed operacją usunięcia zmian łagodnych w macicy (mięśniaków)?

Najważniejsze informacje

- Analogi gonadoliberyny (GnRHa) to leki, które mogą zmniejszyć rozmiar macicy i mięśniaków oraz zwiększyć stężenie hemoglobiny (białka odpowiedzialnego za transport tlenu w czerwonych krwinkach) przed operacją usunięcia mięśniaków macicy (łagodnych niezłośliwych zmian w macicy). Leczenie wstępne GnRHa może również skrócić czas trwania operacji, zmniejszyć zapotrzebowanie na transfuzję krwi oraz ograniczyć ryzyko wystąpienia niektórych powikłań, które mogą wystąpić w trakcie zabiegu chirurgicznego lub po nim.

- Kobiety przyjmujące GnRHa przed operacją są bardziej narażone na wystąpienie działań niepożądanych, takich jak uderzenia gorąca.

- Potrzebne są dalsze badania.

Czym są mięśniaki?

Mięśniaki to nowotwory z tkanki mięśni gładkich (zmiany łagodne), które występują w macicy kobiety i mogą utrudniać zajście w ciążę. Powodują ból w okolicy brzucha i obfite krwawienie podczas miesiączki. Mięśniaki macicy mogą zwiększać ryzyko poronienia u kobiet.

Jak leczy się mięśniaki macicy?

Mięśniaki często leczy się chirurgicznie. Niektóre leki, szczególnie analogi gonadoliberyny (GnRHa), mogą zmniejszyć rozmiar macicy i mięśniaków, ułatwiając tym samym zabieg chirurgiczny, a także mogą pomóc w opanowaniu obfitych krwawień. Nie można ich jednak stosować dłużej niż przez 6 miesięcy, ponieważ mogą powodować utratę masy kostnej. Inne leki, które mogą wywoływać podobne skutki krótkoterminowe, to progestyny, agoniści dopaminy, selektywne modulatory receptorów progesteronowych (SPRM), antagoniści receptorów estrogenowych oraz selektywne modulatory receptorów estrogenowych (SERM). Leki te są jednak zazwyczaj drogie.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy leczenie wstępne wyżej wymienionymi lekami okazało się pomocne w:

- zapobieganiu znacznej utracie krwi;

- ułatwianiu zabiegu chirurgicznego poprzez zmniejszenie rozmiaru macicy i mięśniaków;

- skróceniu czasu trwania operacji, zmniejszeniu liczby transfuzji krwi, ograniczeniu krwawienia podczas operacji oraz zmniejszeniu liczby powikłań pooperacyjnych.

Chcieliśmy również sprawdzić, czy któryś z leków powodował działania niepożądane.

Co zrobiliśmy?

Poszukiwaliśmy badań, w których analizowano leki stosowane przed operacją mięśniaków macicy między sobą, a także z placebo (fałszywym lekiem) albo z niestosowaniem leczenia. Na koniec podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie względem danych naukowych w oparciu o takie czynniki jak metodologia badań i ich wielkość.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 41 badań, w których wzięło udział 3982 kobiety w okresie przed menopauzą, które oczekiwały na operację usunięcia mięśniaków powodujących objawy. Wiele kobiet cierpiało na niedokrwistość (charakteryzującą się małą liczbą czerwonych krwinek lub małym stężeniem hemoglobiny, co wpływa na zdolność krwi do transportu tlenu). Operacje te obejmowały: histerektomię (usunięcie macicy), miomektomię (usunięcie mięśniaków ze ściany macicy) lub histeroskopię operacyjną (usunięcie mięśniaków z jamy macicy).

W badaniach tych przeanalizowano 3 porównania: GnRHa w porównaniu z niestosowaniem leczenia albo z placebo; GnRHa w porównaniu z innymi terapiami farmakologicznymi oraz selektywne modulatory receptorów progesteronowych (SPRM) w porównaniu z placebo.

Niektóre z tych badań były finansowane przez firmy produkujące badane leki.

Najważniejsze wyniki

GnRHa w porównaniu z placebo albo niestosowaniem leczenia wstępnego

Analogi gonadoliberyny (GnRHa) mogą zmniejszyć rozmiar macicy i mięśniaków przed zabiegiem chirurgicznym. Nie znaleźliśmy żadnych przydatnych informacji na temat wpływu ich stosowania na ryzyko krwawienia przed zabiegiem chirurgicznym. Stosowanie GnRHa prawdopodobnie zwiększa stężenie hemoglobiny. Jednak u kobiet przyjmujących GnRHa częściej występują uderzenia gorąca.

Histerektomia

Czas trwania zabiegu histerektomii może być krótszy u kobiet, które odbyły leczenie wstępne GnRHa. Wpływ stosowania tych leków na inne wyniki oceniane w badaniach dotyczących histerektomii – utratę krwi podczas operacji, transfuzje krwi oraz powikłania pooperacyjne – jest bardzo niepewny.

Miomektomia

W badaniach dotyczących miomektomii bardzo niepewne są wyniki dotyczące: czasu trwania operacji, utraty krwi podczas operacji, transfuzji krwi oraz powikłań pooperacyjnych.

Histeroskopia operacyjna

Leczenie GnRHa przed histeroskopią operacyjną mięśniaków macicy może mieć niewielki lub żaden wpływ na czas trwania operacji. W jednym z badań oceniano powikłania pooperacyjne; nie odnotowano żadnych. W przypadku histeroskopii operacyjnej nie mierzono utraty krwi ani liczby transfuzji krwi.

GnRHa w porównaniu z innymi metodami leczenia farmakologicznego

Przed operacją

Wstępne leczenie GnRHa może zmniejszyć rozmiar macicy przed operacją w porównaniu z innymi metodami leczenia farmakologicznego. Wstępne leczenie GnRHa może mieć niewielki lub żaden wpływ na ryzyko krwawienia lub wielkość mięśniaków. Prawdopodobnie nie wpływa na stężenie hemoglobiny. Jednak stosowanie GnRHa może powodować więcej działań niepożądanych, takich jak uderzenia gorąca.

SPRM w porównaniu z placebo

Przed operacją

W porównaniu z placebo, leki z grupy SPRM (takie jak mifepriston, CDB-2914, octan uliprystalu i asoprisnil) przyjmowane przed zabiegiem prawdopodobnie zmniejszają rozmiar macicy i zwiększają stężenie hemoglobiny. Mogą one zmniejszyć rozmiar mięśniaków i ograniczyć krwawienia. Wyniki dotyczące działań niepożądanych były nieprecyzyjne.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Nasze zaufanie do danych naukowych dotyczących większości wyników jest małe lub bardzo małe, co wynika ze słabej jakości sprawozdawczości w badaniach oraz brak zaślepienia wśród osób oceniających wyniki (tj. osoby oceniające wyniki wiedziały, kto należy do poszczególnych grup, co mogło wpłynąć na ich ustalenia). Ponadto wyniki różniły się w poszczególnych badaniach, a niektóre z nich opierały się wyłącznie na jednym badaniu.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Niniejszy przegląd stanowi aktualizację poprzedniego opublikowanego w 2017 roku i obejmuje okres do sierpnia 2024 roku.