پیامهای کلیدی
-
هر نوع فعالیت بدنی در مقایسه با نداشتن فعالیت بدنی ممکن است به کودکان مبتلا به چاقی کمک کند تا BMI خود را اندکی کاهش دهند (از «شاخص توده بدنی» برای بررسی اینکه فرد، وزن سالمی دارد یا خیر استفاده میشود) و ممکن است منجر به عوارض جانبی خفیفتری شود، اما ما در مورد این نتایج بسیار نامطمئن هستیم.
-
ما نمیدانیم که داشتن فعالیت بدنی در مقایسه با نداشتن فعالیت بدنی یا نوع یا میزان دیگری از فعالیت بدنی، چه تاثیری بر وزن، درصد چربی بدن، سلامت و سطح قند خون کودکان مبتلا به چاقی دارد. ما همچنین نمیدانیم که فعالیت بدنی چه تاثیری را بر تعداد عوارض جانبی جدی برجای میگذارد.
-
برای اطمینان بیشتر در مورد تاثیرات فعالیت بدنی در کودکان مبتلا به چاقی، به انجام مطالعات بزرگتر، طولانیتر و با کیفیت بهتر نیاز داریم.
چاقی چیست؟
چاقی زمانی است که میزان چربی بدن یک فرد بیشازحد باشد. در سراسر جهان، چاقی بین کودکان (0 تا 9 سال) از سال 1975 بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. ممکن است تا سال 2050 بیشاز 300 میلیون کودک و نوجوان (10 تا 19 سال) دچار چاقی باشند.
کودکان چاق بیشتر در معرض ابتلا به مشکلات سلامت مانند بیماری قلبی، سکته مغزی، دیابت نوع 2، برخی سرطانها، بیماری کبد، آسم، مشکلات مفصلی و عضلانی و عفونتها در مراحل بعدی زندگی خود قرار دارند. چاقی دوران کودکی با میزان بالاتر اضطراب و افسردگی نیز مرتبط است.
کاهش وزن بهترین راه برای کاهش خطرات سلامت ناشی از چاقی است. در کودکان، این کار معمولا از طریق تغییرات سبک زندگی، مانند انجام فعالیتهای بدنی بیشتر (مثلا بازیهای دویدنی یا بازیهای ویدیویی تعاملی که حرکت را تشویق میکنند (که گاهی «بازیهای ورزشی» نامیده میشوند)) و خوردن غذاهای سالمتر صورت میگیرد.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم داشتن فعالیت بدنی در مقایسه با نداشتن فعالیت بدنی، چه کمکی به کودکان مبتلا به چاقی در موارد زیر میکند:
-
کاهش BMI («شاخص توده بدنی» نشان میدهد فرد وزن سالمی دارد یا خیر؛ وزن فرد تقسیم بر قد ضربدر خودش میشود که بهصورت کیلوگرم بر متر 2 بیان میشود) یا BMI z-score (مقایسه BMI فرد با BMI افراد همسن و همجنس)؛
-
کاهش وزن؛
-
بهبودی در وضعیت سلامت؛
-
کاهش درصد چربی بدن یا بهبودی در نحوه توزیع چربی در بدن؛ و
-
کاهش سطح قند خون.
ما همچنین خواستیم بدانیم که چه نوع یا چه میزانی از فعالیت بدنی در ایجاد این مزایا بهتر از نوع یا میزان دیگر است، و برنامههای فعالیت بدنی منجر به ایجاد چه عوارض جانبی میشوند.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما بهدنبال مطالعاتی بودیم که شرکت در فعالیت بدنی را با موارد زیر مقایسه کردند:
-
بدون فعالیت بدنی؛
-
نوع یا میزان دیگری از فعالیت بدنی.
کودکان میبایست حداقل 12 هفته این فعالیتهای بدنی را انجام داده بودند. نتایج این مطالعات را مقایسه و جمعبندی کرده و اطمینان خود را نسبت به این شواهد، بر اساس عواملی مانند روشهای انجام و تعداد شرکتکنندگان در مطالعه، رتبهبندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما چهار مطالعه را شامل 517 کودک یافتیم. این مطالعات کوچک بودند: کوچکترین آنها فقط شامل 59 کودک و بزرگترین آنها شامل 222 کودک بودند. کمی کمتر از نیمی از کودکان درگیر، دختر بودند (46%). میانگین سنی آنها 9 سال گزارش شد.
کودکان در سه مطالعه، فعالیتهای بدنی را به مدت 12 یا 13 هفته انجام دادند؛ برنامه فعالیت بدنی مطالعه چهارم 32 هفته طول کشید. مطالعات در سه کشور انجام شدند: یک مطالعه در برزیل و یک مطالعه در ایران، و دو مطالعه در ایالات متحده آمریکا. در مطالعات آمریکایی، 73% از کودکان سیاهپوست بودند. مطالعات دیگر قومیت کودکان را توصیف نکردند.
-
هر چهار مطالعه، انجام فعالیت بدنی را با عدم انجام فعالیت بدنی مقایسه کردند.
-
یک مطالعه، یک نوع فعالیت بدنی (بازیهای ورزشی) را با نوع دیگری (ورزشهای آبی در استخر) نیز مقایسه کرد.
-
یک مطالعه همچنین انجام 20 دقیقه را در مقایسه با 40 دقیقه از همان فعالیتهای بدنی مقایسه کرد.
نتایج اصلی
انجام فعالیت بدنی در مقایسه با عدم انجام فعالیت بدنی
کودکان مبتلا به چاقی که در هر نوع برنامه فعالیت بدنی شرکت کردند، در مقایسه با عدم انجام فعالیت بدنی، ممکن است موارد زیر را داشته باشند:
-
BMI آنها را اندکی کاهش داد: BMI کودکان در گروههای فعال بهطور متوسط 1.52 کیلوگرم/متر 2 کمتر بود (2 مطالعه، 118 کودک)؛
-
بیشتر دچار عوارض جانبی خفیف شدند: کودکان در گروههای فعال حدود 3.5 برابر بیشتر احتمال داشت که دچار عوارض جانبی خفیف شوند (1 مطالعه، 222 کودک).
بااینحال، در مورد این نتایج بسیار نامطمئن هستیم.
ما نمیدانیم که فعالیت بدنی چه تفاوتی را در موارد زیر در کودکان ایجاد میکند:
-
BMI z-score؛
-
وزن؛
-
وضعیت سلامت؛
-
درصد چربی بدن یا نحوه توزیع چربی در بدن؛
-
سطح قند خون؛
-
خطر ایجاد عوارض جانبی جدی.
یک نوع یا میزان فعالیت بدنی در مقایسه با نوع یا میزان دیگر
ما در مورد تاثیر یک نوع یا میزان فعالیت بدنی در مقایسه با نوع یا میزان دیگر، بر هریک از نکات مورد نظرمان، بسیار نامطمئن هستیم.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
ما به شواهد اطمینان محدودی داریم، زیرا:
-
مطالعات کمی وجود داشتند و کوچک بودند؛
-
انواع فعالیتهای بدنی متفاوت بود؛
-
نحوه گزارش مطالعات از روشها و یافتههایشان ضعیف بود؛
-
سه مورد از چهار مطالعه، تمام نتایج خود را گزارش نکردند.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
این شواهد تا دسامبر 2025 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
اهداف
سنتز و ترکیب شواهد در مورد مزایا و خطرات فعالیت بدنی در مدیریت چاقی در کودکان تا سن 9 سال.
روشهای جستوجو
ما از سال 2012 تا 2 جون 2023، و با بهروزرسانی در 4 دسامبر 2025، در CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase و دو پایگاه ثبت کارآزمایی جستوجو کردیم. ما همچنین از Google Scholar برای شناسایی مطالعات بیشتر استفاده کردیم. هیچ محدودیتی را برای زبان نگارش یا وضعیت انتشار مقاله اعمال نکردیم.
نتیجهگیریهای نویسندگان
شواهد حاصل از چهار مطالعه تصادفیسازیشده در مورد تاثیرات مداخلات فعالیت بدنی در کودکان 0 تا 9 سال مبتلا به چاقی، قطعیت بسیار پائینی دارد. محدودیتهای جدی روششناسی (methodology)، ناهمگونی بالینی، تاثیرات کوچک بودن مطالعات و نتایج مبهم، این پایه شواهد را محدود کردند. شکافهای مهم دانش همچنان وجود دارند زیرا هیچیک از RCTهای واردشده، کودکان دارای ناتوانی را وارد نکردند. RCTها اطلاعات کمی را در مورد عوامل زمینهای ارائه دادند. نتایج RCTهای آینده که با کیفیت بالا و گزارشدهی بهتر صورت گیرند، احتمالا یافتههای ما را تغییر خواهند داد.
حمایت مالی
دپارتمان تغذیه و ایمنی مواد غذایی در سازمان جهانی بهداشت (WHO) این کار را سفارش داد و از آن حمایت مالی کرد. WHO از حمایت مالی آژانس همکاریهای توسعهای نروژ، آژانس همکاریهای توسعهای بینالمللی سوئد، دولت دوکنشین بزرگ لوکزامبورک و دولت آلمان از وزارت تغذیه و ایمنی مواد غذایی قدردانی میکند.
ثبت
پروتکل از طریق https://doi.org/10.17605/OSF.IO/DSHUP در دسترس قرار دارد.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
