تاثیرات داروهای مورد استفاده برای پیشگیری از شکستگی در مردان چیست؟

پیام‌های کلیدی

• مشخص نیست که داروهای مورد استفاده برای جلوگیری از پوکی استخوان (بیس‌فسفونات‌ها (bisphosphonates)) خطر شکستگی مفصل ران، ستون فقرات یا استخوان‌های دیگر را در مردان کاهش می‌دهند یا خیر.

• این داروها نسبت به درمان ساختگی (دارونما (placebo)) احتمالا عوارض جانبی ناخواسته یا مشکلات جدی‌تری را برای سلامت مردان ایجاد نمی‌کنند.

• به نظر می‌رسد داروهای دیگر (آنالوگ‌های هورمون پاراتیروئید (PTH) و پروتئین مرتبط با هورمون پاراتیروئید (PTHrP)، دنوزوماب (denosumab) و روموسوزوماب (romosozumab)) نتایج مشابهی را نشان می‌دهند، به‌جز اینکه ما در مورد تاثیرات آنالوگ‌های PTH/PTHrP بر عوارض جانبی بسیار نامطمئن هستیم.

پوکی استخوان چیست، و چه ارتباطی با شکستگی استخوان در مردان دارد؟

پوکی استخوان (استئوپوروز (osteoporosis)) وضعیتی است که استخوان‌ها، نازک و شکننده شده و به راحتی می‌شکنند. شکستگی‌ها معمولا در مفصل ران، ستون فقرات (spine) و استخوان‌های دیگر رخ می‌دهند. این شکستگی‌ها اغلب در افراد مسن پس‌از سقوط از ارتفاع ایستاده یا کمتر اتفاق می‌افتند. چنین شکستگی‌هایی می‌توانند منجر به درد مزمن، از دست دادن استقلال، ناتوانی و در برخی موارد حتی مرگ شوند. پوکی استخوان در مردان معمولا دیرتر شروع شده و کُندتر از زنان پیشرفت می‌کند. دیگر عوامل خطر شکستگی، مانند تعادل، قدرت عضلانی، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها و جهت زمین خوردن نیز ممکن است میان مردان و زنان متفاوت باشند.

پزشکان اغلب از داروهای تقویت‌کننده استخوان برای پیشگیری از شکستگی‌های ناشی از زمین خوردن یا آسیب‌های جزئی استفاده می‌کنند. داروهای رایج شامل بیس‌فسفونات‌ها (زولدرونیک اسید (zoledronic acid)، آلندرونات (alendronate)، ریزدرونات (risedronate)، ایباندرونات (ibandronate))، هورمون پاراتیروئید (PTH) یا آنالوگ‌های پروتئین مرتبط با هورمون پاراتیروئید (PTHrP)، دنوزوماب یا روموسوزوماب، هستند. بیشتر تحقیقات در مورد این داروها روی زنان، به‌ویژه پس از یائسگی، انجام شده‌اند. اطلاعات بسیار کمتری در مورد تاثیرات این درمان‌ها در مردانی که در معرض خطر شکستگی قرار دارند، وجود دارد.

ما به دنبال چه یافته‌ای بودیم؟

هدف ما آن بود که بدانیم مصرف این داروها می‌توانند شکستگی مفصل ران، ستون فقرات یا استخوان‌های دیگر را کاهش می‌دهند یا خیر، و آیا باعث ایجاد عوارض جانبی در مردان در معرض خطر شکستگی می‌شوند یا خیر.

ما چه‌کاری را انجام دادیم؟

ما به دنبال مطالعاتی بودیم که در آن‌ها مردان در معرض خطر شکستگی با بیس‌فسفونات‌ها، آنالوگ‌های PTH/PTHrP، دنوزوماب یا روموسوزوماب در مقایسه با درمان ساختگی (دارونما) یا دیگر درمان‌ها درمان شدند. نتایج مطالعات را مقایسه و جمع‌بندی کرده و میزان اطمینان خود را نسبت به شواهد، براساس عواملی مانند روش‌های انجام و حجم‌نمونه مطالعه، رتبه‌بندی کردیم.

ما به چه نتایجی رسیدیم؟

ما 17 مطالعه (4132 شرکت‌کننده) را یافتیم. میانگین سنی شرکت‌کنندگان از 52 تا 73 سال متغیر بود. دو مطالعه در آلمان، چهار مطالعه در ایالات متحده آمریکا، یک مطالعه در ترکیه، یک مطالعه در تایوان و نه مطالعه به‌صورت چندملیتی انجام شدند.

نتایج اصلی

در مقایسه با دارونما، تا دو سال:

• 0.1% افراد کمتری با مصرف بیس‌فسفونات‌ها دچار شکستگی مفصل ران شدند، اما شواهد بسیار نامطمئن است (4 مطالعه، 1635 نفر):

  • 0.2% از افراد با مصرف بیس‌فسفونات دچار شکستگی مفصل ران شدند؛

  • 0.3% از افراد با دارونما دچار شکستگی مفصل ران شدند.

• 0.4% افراد کمتری با مصرف بیس‌فسفونات‌ها دچار شکستگی علامت‌دار ستون فقرات شدند، اما شواهد بسیار نامطمئن است (5 مطالعه، 1876 نفر):

  • 0.4% از افراد با مصرف بیس‌فسفونات دچار شکستگی علامت‌دار ستون فقرات شدند؛

  • 0.8% از افراد با دارونما دچار شکستگی علامت‌دار ستون فقرات شدند.

• 0.5% افراد کمتری با مصرف بیس‌فسفونات‌ها دچار شکستگی‌های دیگر (به‌جز مفصل ران یا ستون فقرات) شدند، اما شواهد بسیار نامطمئن است (6 مطالعه، 2043 نفر):

  • 1.6% از افراد با مصرف بیس‌فسفونات دچار شکستگی‌های دیگری شدند؛

  • 2.1% از افراد با دارونما شکستگی‌های دیگری داشتند.

بیس‌فسفونات‌ها احتمالا خطر عوارض جانبی ناخواسته را افزایش نمی‌دهند. 4.2% افراد بیشتری با بیس‌فسفونات‌ها در مقایسه با افرادی که با دارونما درمان شدند، دچار عوارض جانبی شدند (7 مطالعه، 2548 نفر):

• 74.6% از افراد با بیس‌فسفونات دچار عوارض جانبی ناخواسته شدند؛

• 70.4% از افراد با دارونما دچار عوارض جانبی ناخواسته شدند.

1.2% افراد کمتری با بیس‌فسفونات در مقایسه با افرادی که دارونما مصرف ‌کردند، به‌دلیل عوارض جانبی از مطالعه خارج شدند، اما شواهد بسیار نامطمئن است (7 مطالعه، 2548 نفر):

• 2.5% از افراد به‌دلیل عوارض جانبی ناخواسته‌ ناشی از مصرف بیس‌فسفونات از مطالعه خارج شدند؛

• 3.7% از افراد به‌دلیل عوارض جانبی ناخواسته ناشی از دارونما از مطالعه خارج شدند.

بیس‌فسفونات‌ها احتمالا خطر عوارض جانبی جدی را افزایش نمی‌دهند (6 مطالعه، 2457 نفر). 1.4% افراد کمتری با بیس‌فسفونات در مقایسه با افرادی که دارونما مصرف ‌کردند، دچار عوارض جانبی جدی شدند:

• 27.2% از افراد دچار عوارض جانبی جدی ناشی از مصرف بیس‌فسفونات شدند؛

• 28.6% از افراد با دارونما دچار عوارض جانبی جدی و ناخواسته شدند.

ناتوانی در هیچ‌یک از کارآزمایی‌ها اندازه‌گیری نشد.

ما نتایج مشابهی را برای آنالوگ‌های PTH یا PTHrP (4 مطالعه، 569 نفر)، دنوزوماب (1 مطالعه، 240 نفر) و روموسوزوماب (1 مطالعه، 244 نفر) در مقایسه با دارونما یافتیم.

محدودیت‌های شواهد چه هستند؟

ما اطمینان بسیار کمی به تاثیر بیس‌فسفونات‌ها بر پیشگیری از وقوع شکستگی داریم، زیرا کارآزمایی‌ها اندک بودند؛ دوره پیگیری معمولا کوتاه بود (عمدتا دو سال یا کمتر)؛ و تعداد افراد دچار شکستگی در هر دو گروه مطالعه کم بود.

ما فقط اطمینان متوسطی به تاثیر بیس‌فسفونات‌ها بر بروز عوارض جانبی یا عوارض جانبی جدی داریم، زیرا مشخص نیست که همه مطالعات هر رویدادی را به‌طور کامل گزارش کردند یا خیر. ما اطمینان بسیار کمی به تاثیر بیس‌فسفونات‌ها بر تعداد بیماران خارج‌شده از مطالعه به‌دلیل عوارض جانبی داریم، زیرا در برخی مطالعات مشخص نبود که افراد به‌دلیل عوارض جانبی از مطالعه انصراف دادند یا به دلایل دیگر.

این شواهد تا چه زمانی به‌روز است؟

شواهد تا اکتبر 2025 به‌روز است.