پیامهای کلیدی
-
روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم را میتوان در بیمارانی استفاده کرد که سعی در باردار شدن با استفاده از روشهای کمکباروری (لقاح آزمایشگاهی (IVF) و تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI)) دارند. هدف از استفاده از روشهای پیشرفته، افزایش شانس انتخاب بهترین اسپرم و در نتیجه لقاح موفقیتآمیز است، اما شواهد فعلی در این زمینه مشخص نیست.
-
انتخاب اسپرمی که به مادهای طبیعی در بدن به نام اسید هیالورونیک (HA-ICSI (تزریق اسپرم انتخابشده با اسید هیالورونیک-داخل سیتوپلاسمی)) متصل میشود، در مقایسه با روش استاندارد انتخاب اسپرم احتمالا خطر سقط جنین را اندکی کاهش میدهد. HA-ICSI ممکن است هیچ تفاوتی را در احتمال تولد نوزاد زنده ایجاد نکند یا آن را کمی افزایش دهد.
-
شواهد برای دیگر روشها بسیار محدود است. انجام مطالعات بیشتری لازم است تا مشخص شود روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم، IVF را نسبت به روش استاندارد فعلی موثرتر میکند یا خیر.
فناوری کمکباروری چیست؟
از فناوری کمکباروری برای ایجاد بارداری به روش مصنوعی استفاده میشود. لقاح آزمایشگاهی (IVF)، جمعآوری تخمک یا تخمکهای زن از تخمدانها و سپس لقاح با اسپرم در آزمایشگاه، یک روش درمانی رایج برای افرادی است که ناباروری در آنها تشخیص داده شده و مایل به باردار شدن هستند. گاهی از تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی (ICSI) نیز استفاده میشود. در ICSI، یک اسپرم مستقیما به داخل تخمک تزریق میشود. در حال حاضر، آزمایشگاههای IVF از روشهای استاندارد برای انتخاب اسپرمهای سالم جهت لقاح استفاده میکنند. تصور میشود که انتخاب اسپرم با کیفیت بالا میتواند شانس بارداری و تولد نوزاد سالم را بهبود بخشد.
روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم چه هستند؟
روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم، تکنیکهای پیچیدهای هستند که برای انتخاب اسپرم سالم، بالغ، و از نظر ساختاری سالم (شکل و اندازه مناسب) برای لقاح استفاده میشوند. این روشها میتوانند برای بهبود انتخاب اسپرم در ناباروری ناشی از عوامل مردانه (مانند تعداد کم اسپرم یا اسپرم تنبل) استفاده شوند. علیرغم استفاده از این روشها در بسیاری از مراکز روشهای کمکباروری در سراسر جهان، اثربخشی آنها مشخص نیست.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم کدامیک از روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم که برای روشهای کمکباروری استفاده میشوند، در صورت وجود، شانس موارد زیر را افزایش میدهند:
-
زندهزایی (به دنیا آوردن نوزاد زنده)؛
-
سقط جنین (از دست دادن نوزاد پیشاز 20 هفته رشد در رحم)؛
-
بارداری بالینی (تست بارداری مثبت که توسط سونوگرافی تائید شده باشد)؛
-
ناهنجاریهای جنینی (وجود مشکلی در نوزاد).
این مرور دومین بهروزرسانی از یک مطالعه مروری است که ابتدا در سال 2014 منتشر شد و برای نخستینبار در سال 2019 بهروزرسانی شد.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما بانکهای اطلاعاتی پزشکی آنلاین را برای یافتن مطالعات تصادفیسازیشدهای جستوجو کردیم که روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم در IVF را با روشهای استاندارد یا دیگر روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم مقایسه کردند. در مطالعات تصادفیسازیشده، شرکتکنندگان بهصورت تصادفی به دو یا چند گروه تقسیم میشوند تا اطمینان حاصل شود که درمان آنها بهجز جنبهای که مقایسه میشود (در این مورد انتخاب اسپرم)، مشابه است. سپس نتایج تمام مطالعات مرتبط را ترکیب کردیم و اعتماد خود را به شواهد براساس کیفیت مطالعات (مثلا نحوه طراحی آنها و تعداد افرادی که در آنها شرکت داشتند) ارزیابی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما پنج مطالعه را یافتیم که در مجموع شامل 3752 زن بودند. دو مطالعه، انتخاب اسپرم را براساس توانایی اسپرم در اتصال به مادهای به نام هیالورونیک اسید در طول فرایند ICSI (HA-ICSI) در مقایسه با ICSI بهتنهایی ارزیابی کردند. یک مطالعه، HA-ICSI را با روشی به نام SpermSlow (محلول ویژهای که به انتخاب اسپرم سالمتر کمک میکند) مقایسه کرد. یک مطالعه، انتخاب اسپرمهایی را که بار الکتریکی کمی روی سطح خود دارند («zeta potential») در مقایسه با ICSI ارزیابی کرد. یک مطالعه اسپرمهای انتخابشده را توسط یک سیستم مرتبسازی بهنام مرتبسازی اسپرم میکروفلوئیدیک (Microfluidic Sperm Sorting) در مقایسه با ICSI ارزیابی کرد.
چهار مورد از این مطالعات، زندهزایی؛ چهار مورد سقط جنین؛ پنج مورد بارداری بالینی را گزارش کردند؛ و هیچکدام گزارش ندادند که ناهنجاریهای جنینی وجود داشت یا خیر.
نتایج اصلی
مطالعات این مرور نشان دادند که ICSI در مقایسه با HA-ICSI:
-
ممکن است منجر به هیچ تفاوتی نشود یا افزایش اندکی را در زندهزایی ایجاد کند (1 مطالعه، 2772 نفر)؛
-
احتمالا سقط جنین را کمی کاهش میدهد (2 مطالعه، 3327 نفر)؛ و
-
ممکن است هیچ تفاوتی را در احتمال بارداری ایجاد نکند (2 مطالعه، 3327 زن).
ما مطمئن نیستیم که دیگر روشهای انتخاب اسپرم بر میزان زندهزایی، سقط جنین یا بارداری تاثیر میگذارند یا خیر.
هیچ مطالعهای گزارشی را در مورد ناهنجاریهای جنینی ارائه نداد.
پیشاز اینکه هریک از این روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم برای استفاده در عمل بالینی توصیه شوند، انجام مطالعات بیشتری با کیفیت مناسب مورد نیاز است.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
محدودیتهای اصلی بهدلیل تعداد کم افراد شرکتکننده در مطالعات بودند. این امکان وجود دارد که افراد در این مطالعات از درمان ارائهشده آگاه بودند، که ممکن است بر نحوه گزارش نتایج تاثیر گذاشته باشد. نه همه مطالعات، نکات مهمی را که افراد باید هنگام انجام روشهای کمکباروری در نظر بگیرند، پوشش ندادند. برای مثال، هیچ اطلاعاتی در مورد ناهنجاریهای جنینی وجود نداشت. برای دانستن اینکه روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم برای بیمارانی که تحت IVF قرار میگیرند، ارزشمند هستند یا خیر، انجام مطالعات با کیفیت بالای بیشتری با تعداد زیادی شرکتکننده مورد نیاز است.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
این مطالعه، در واقع مرور قبلی را بهروز میکند. شواهد تا فوریه 2025 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
تکنولوژیهای کمک باروری (assisted reproductive technologies; ART) که شامل باروری آزمایشگاهی (in vitro fertilisation; IVF) و تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (intracytoplasmic sperm injection; ICSI) میشوند، گامتها را برای افزایش احتمال لقاح و بارداری، با هم ترکیب میکنند. تکنیکهای پیشرفته انتخاب اسپرم بهطور فزایندهای در ART به کار میروند و معمولا در چرخههای استفاده از ICSI استفاده میشوند. تکنیکهای پیشرفته انتخاب اسپرم برای بهبود شانس اینکه اسپرمی با ساختار دستنخورده و بالغ با یکپارچگی بالای DNA برای لقاح انتخاب شود، ارائه شدهاند. استراتژیها شامل انتخاب براساس بار سطحی، آپوپتوز اسپرم، تجدید حیات (birefringence) اسپرم، توانایی اتصال به هیالورونیک اسید و مورفولوژی اسپرم تحت بزرگنمایی فوقالعاده بالا هستند. این تکنیکها برای بهبود پیامدهای ART در نظر گرفته شدهاند.
اهداف
ارزیابی مزایا و خطرات استفاده از روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم بر پیامدهای فناوریهای کمکباروری (ART).
روشهای جستوجو
ما یک جستوجوی سیستماتیک را در بانکهای اطلاعاتی الکترونیکی (CENTRAL از طریق پایگاه ثبت مطالعات آنلاین کاکرین، MEDLINE و Embase) برای یافتن کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs) مرتبط انجام دادیم. جستوجوی دستی را در فهرست منابع مطالعات واردشده و مرورهای مشابه انجام دادیم. این جستوجو در 24 فوریه 2025 انجام شد.
معیارهای انتخاب
ما همه RCTs را وارد کردیم که روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم را با IVF؛ ICSI استاندارد یا دیگر روشها مقایسه کرده بودند. ما مطالعات مربوط به تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرمهای انتخاب شده بر اساس مورفولوژی (intracytoplasmic morphologically selected sperm injection; IMSI) را خارج کردیم، زیرا آنها تحت یک مرور جداگانه در کاکرین بررسی میشوند. معیارهای پیامدهای اولیه عبارت بودند از تولد زنده و سقطجنین بهازای هر زن که بهطور تصادفی اختصاص یافته بودند. معیارهای پیامد ثانویه شامل بارداری بالینی بهازای هر زن که بهطور تصادفی اختصاص یافته بودند. عوارض جانبی ثانویه که اندازهگیری شدند، عبارت بودند از سقطجنین بهازای هر حاملگی بالینی و ناهنجاری جنینی.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم واجد شرایط بودن و خطر سوگیری (bias) مطالعات را ارزیابی و دادهها را استخراج کردند. اختلافنظرها با مشورت با نویسنده سوم مرور حلوفصل شد. برای برطرف کردن اشکالات، با محققان مطالعه مشورت کردیم. نسبتهای خطر (RRs) با 95% فاصله اطمینان (CI) محاسبه شد. ما مطالعات را با استفاده از یک مدل اثر ثابت (fixed‐effect model) ترکیب کردیم. با استفاده از روشهای سیستم GRADE (نظام درجهبندی کیفیت شواهد و قدرت توصیهها) کیفیت شواهد را ارزیابی کردیم.
نتایج اصلی
در این مرور، 8 RCT (4147 زن) را وارد کردیم. کیفیت شواهد در طیف خیلی پائین تا پائین بود. مهمترین محدودیتها، عدم دقت، سوگیری عملکرد و سوگیری فرسایش (attrition) بود.
اسپرم انتخاب شده با اسیدهیالورونیک - تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (Hyaluronic acid selected sperm-intracytoplasmic sperm injection; HA-ICSI) در مقایسه با ICSI
دو RCT تاثیر استفاده از HA-ICSI را در مقابل ICSI بر تولد زنده مقایسه کرده بودند. کیفیت شواهد پائین بود. ممکن است بین گروهها تفاوت اندک یا عدم تفاوت وجود داشته باشد: 25% شانس تولد زنده با ICSI در مقابل 24.5% تا 31% با HA‐ICSI (RR: 1.09؛ 95% CI؛ 0.97 تا 1.23؛ 2903 زن؛ I2 = 0%، شواهد با کیفیت پائین). در سه RCT سقطجنین گزارش شده بود. HA‐ICSI احتمالا باعث کاهش در سقط جنین بهازای هر زن که بهطور تصادفی به گروه درمانی خود اختصاص یافت، میشود: 7% شانس سقط جنین با ICSI درمقابل 3% تا 6% با HA‐ICSI (RR: 0.61؛ 95% CI؛ 0.45 تا 0.83؛ 3005 زن؛ I2 = 0%، شواهد با کیفیت پائین) و به ازای هر بارداری بالینی: 20% شانس سقط جنین با ICSI در مقابل 9% تا 16% در HA‐ICSI (RR: 0.62؛ 95% CI؛ 0.46 تا 0.82؛ 1065 زن، I2 = 0%، شواهد با کیفیت پائین) 4 RCT در مورد بارداری بالینی گزارش داده بودند. ممکن است بین گروهها تفاوت اندک یا عدم تفاوت وجود داشته باشد: 25% شانس بارداری با ICSI در مقابل 34% تا 40% شانس با HA‐ICSI (؛ 95% CI؛ 0.92 تا 1.09؛ 3492 زن؛ I2 = 0%؛ کیفیت شواهد پائین).
HA‐ICSI در مقایسه با SpermSlow
یک RCT به مقایسه HA‐ICSI با SpermSlow پرداخت. کیفیت شواهد بسیار پائین بود. ما مطمئن نیستیم که HA‐ICSI در مقایسه با SpermSlow، منجر به بهبود تولد زنده (RR: 1.13؛ 95% CI؛ 0.64 تا 2.01؛ 100 زن) یا بارداری بالینی (RR: 1.05؛ 95% CI؛ 0.66 تا 1.68؛ 100 زن) میشود یا خیر. ما مطمئن نیستیم که آیا HA‐ICSI سقط جنین را بهازای هر زن (RR: 0.80؛ 95% CI؛ 0.23 تا 2.81؛ 100 زن) یا بهازای هر بارداری بالینی (RR: 0.76؛ 95% CI؛ 0.24 تا 2.44؛ 41 زن) کاهش میدهد یا خیر.
مرتبسازی سلول فعال شده با مغناطیس (magnetic-activated cell sorting; MACS) در مقایسه با ICSI
یک RCT به مقایسه MACS با ICSI برای تولد زنده پرداخت؛ سه مورد بارداری بالینی و دو مورد سقط جنین گزارش شده بود. کیفیت شواهد بسیار پائین بود. ما مطمئن نیستیم که آیا MACS باعث بهبود تولد زنده (RR: 1.95؛ 95% CI؛ 0.89 تا 4.29؛ 62 زن) یا بارداری بالینی (RR: 1.05؛ 95% CI؛ 0.84 تا 1.31؛ 413 زن؛ I2 = 81%) میشود یا خیر. ما همچنین مطمئن نیستیم که MACS سقط جنین را بهازای هر زن (RR: 0.95؛ 95% CI؛ 0.16 تا 5.63؛ 150 زن؛ I2 = 0%) یا بهازای هر بارداری بالینی (RR: 0.51؛ 95% CI؛ 0.09 تا 2.82؛ 53 زن؛ I2 = 0%) کاهش میدهد یا خیر.
انتخاب اسپرم zeta در مقایسه با ICSI
یک RCT، انتخاب اسپرم zeta را ارزیابی کرده بود. کیفیت شواهد بسیار پائین بود. ما در مورد تاثیر انتخاب اسپرم zeta بر تولد زنده (RR: 2.48؛ 95% CI؛ 1.34 تا 4.56؛ 203 زن) یا بارداری بالینی (RR: 1.82؛ 95% CI؛ 1.20 تا2.75؛ 203 زن) مطمئن نیستیم. ما همچنین مطمئن نیستیم که آیا انتخاب اسپرم zeta سقط جنین را بهازای هر زن (RR: 0.73؛ 95% CI؛ 0.16 تا 3.37؛ 203 زن) یا بهازای هر بارداری بالینی (RR: 0.41؛ 95% CI؛ 0.10 تا 1.68؛ 1 RCT؛ 62 زن) کاهش میدهد یا خیر.
MACS در مقایسه با HA‐ICSI
یک RCT به مقایسه MACS با HA‐ICSI پرداخت. این مطالعه تولد زنده را گزارش نکرده بود. کیفیت شواهد بسیار پائین بود. ما در مورد تاثیر آن بر سقط جنین بهازای هر زن (RR: 1.52؛ 95% CI؛ 0.10 تا 23.35؛ 78 زن) یا بهازای هر بارداری بالینی (RR: 1.06؛ 95% CI؛ 0.07 تا 15.64، 37 زن) مطمئن نیستیم. ما همچنین در مورد تاثیر آن بر بارداری بالینی (RR: 1.44؛ 95% CI؛ 0.91 تا 2.27؛ 78 زن) مطمئن نیستیم.
نتیجهگیریهای نویسندگان
شواهد نشان میدهد که روش HA-ICSI ممکن است هیچ تفاوتی را در میزان زندهزایی ایجاد نکند یا آن را اندکی بیشتر کند و احتمالا میزان سقط جنین را کمی کاهش دهد. ما اساسا بهدلیل قطعیت بسیار پائین شواهد، از تاثیر دیگر روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم بر زندهزایی یا سقط جنین، یا بارداری بالینی اطلاعی نداریم.
انجام مطالعات بیشتری با کیفیت بالاتر، شامل دادههای مورد انتظار از 19 مطالعه در حال انجام شناساییشده، مورد نیاز است تا بتوان ارزیابیکرد کدامیک از این روشهای پیشرفته انتخاب اسپرم برای استفاده در بالین روتین قابل توصیه کردن هستند.
حمایت مالی
این مرور کاکرین، منبع حمایت مالی اختصاصی نداشت.
ثبت
مرور اولیه (2014) DOI: 10.1002/14651858.CD010461.pub2
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
