پیامهای کلیدی
-
قطرههای چشمی سیکلوسپورین A یا CsA، از جمله Restasis؛ Cequa و دیگر نسخههای جدیدتر در مقایسه با «حامل» آنها (قطرههای چشمی غیرفعال بدون CsA) یا اشک مصنوعی ممکن است برخی از علائم و نشانههای خشکی چشم را بهبود بخشند. بااینحال، ما فقط اطمینان متوسط یا پائین به این نتایج داریم.
-
افرادی که از قطرههای چشمی CsA استفاده کردند، اندکی بیشتر احتمال داشت که بهدلیل عوارض جانبی، درمان را متوقف کنند، اما در کل، تعداد کمی از افراد به این دلیل از مطالعات انصراف دادند.
-
ما به مطالعاتی با کیفیت بالاتر و طولانیمدتتر نیاز داریم که به بررسی مزایا و خطرات قطرههای چشمی CsA در افراد مبتلا به بیماری چشم خشک با شدتهای مختلف بپردازند.
بیماری چشم خشک (dry eye disease) چیست؟
سطح چشم مرطوب است و با یک لایه نازک از اشک پوشیده شده است. وقتی مشکلاتی در لایه اشکی ایجاد میشود، افراد میتوانند به یک بیماری شایع به نام خشکی چشم مبتلا شوند. افراد مبتلا به خشکی چشم ممکن است دچار ناراحتی چشمی (مانند احساس وجود شنریزه در چشم)، احساس سوزش، حساسیت به نور و تاری یا نوسان بینایی شوند که میتواند بر رانندگی و مطالعه تاثیر بگذارد و سطح کیفیت زندگی آنها را کاهش دهد.
برخی افراد بهدلیل بیماری دیگر یا در نتیجه درمان چشم به بیماری چشم خشک مبتلا میشوند، درحالیکه در برخی دیگر، علت آن ناشناخته است. بسیاری از موارد خشکی چشم با بیماری مرتبط هستند که باعث التهاب (تورم و سوزش) در داخل و اطراف چشم میشوند.
قطره چشمی سیکلوسپورین A یا CsA چیست؟
قطرههای چشمی CsA داروهای ضدالتهابی هستند که هدف آنها کاهش التهاب سطح چشم، بهبود تولید اشک و پیشگیری از آسیب سطح چشم است. قطرههای چشمی CsA در غلظتهای مختلفی وجود دارند، معمولا از 0.05% (غلظت کمتر) تا 2% (غلظت بیشتر).
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم قطرههای چشمی CsA برای بهبود موارد زیر بهتر از قطرههای چشمی حاوی تمام ترکیبات مشابه بهجز سیکلوسپورین («قطرههای چشمی حامل» یا فقط «حامل»)، اشک مصنوعی یا نوع یا غلظت دیگری از CsA عمل میکنند یا خیر:
-
نشانههای خشکی چشم؛
-
سلامت سطح چشم؛
-
تولید اشک؛
-
میزان ماندگاری اشک روی چشم (پایداری لایه اشکی).
ما همچنین خواستیم بدانیم افرادی که از قطرههای چشمی CsA استفاده میکنند، در مقایسه با افرادی که با حامل، اشک مصنوعی یا قطرههای CsA با نوع یا قدرت متفاوت درمان میشوند، بیشتر احتمال دارد که بهدلیل عوارض جانبی، استفاده از آنها را متوقف کنند یا خیر.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که قطرههای چشمی CsA را با حامل، اشک مصنوعی یا فرمولاسیون یا غلظت دیگری از CsA مقایسه کردند. نتایج این مطالعات را مقایسه و جمعبندی کرده و اطمینان خود را نسبت به این شواهد، براساس عواملی مانند روشهای انجام و حجمنمونه، رتبهبندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما 58 مطالعه را شامل 10,225 فرد مبتلا به بیماری چشم خشک شناسایی کردیم. چین، کره جنوبی و ایالات متحده آمریکا در 35 مورد از 58 مطالعه (60%) مشارکت داشتند. شرکتکنندگان معمولا حدود 53 سال سن داشتند. زنان در مجموع حدود 80% از شرکتکنندگان را تشکیل دادند، اگرچه این نسبت در مطالعات مختلف از 46% تا 100% متغیر بود. شرکتهای داروسازی تقریبا نیمی از مطالعات را تامین مالی یا حمایت مالی کردند. سازمانهای غیرانتفاعی از 10 مطالعه حمایت مالی کردند، شش مطالعه هیچ بودجه خارجی نداشتند، و 14 مطالعه منابع مالی خود را گزارش نکردند.
ما مطالعات را براساس قدرت CsA و درمانهای مقایسهای، به شش گروه تقسیم کردیم. در اینجا، بر سه گروه با بیشترین دادهها تمرکز داریم.
نتایج اصلی
مقایسه 1
استفاده از قطرههای چشمی CsA با غلظت 0.05% در مقایسه با حامل، اشک مصنوعی، یا هر دو، بهمدت سه ماه ممکن است موارد زیر را در افراد، اندکی بهبود بخشد:
-
نشانههای خشکی چشم (13 مطالعه، 1396 نفر)؛
-
سلامت سطح چشم (7 مطالعه، 1355 نفر).
نتایج مربوط به تولید اشک و پایداری لایه اشکی متناقض بودند و مانع از نتیجهگیری قطعی شدند.
مقایسه 2
افرادی که از قطرههای چشمی CsA با قدرت و انواع مختلف استفاده کردند، در مقایسه با قطرههای چشمی CsA با غلظت 0.05%، ممکن است پساز سه ماه تولید اشک کمی بهتر داشته باشند، اما تفاوت میان گروهها اندک بود (5 مطالعه، 572 نفر). ما در مورد تاثیرات آن بر موارد زیر مطمئن نیستیم:
-
نشانههای خشکی چشم؛
-
سلامت سطح چشم؛
-
پایداری لایه اشکی.
مقایسه 3
استفاده از قطره چشمی CsA با غلظت 0.1% در مقایسه با حامل، اشک مصنوعی، یا هر دو، بهمدت سه ماه:
-
احتمالا سلامت سطح چشم را اندکی بهبود بخشید (7 مطالعه، 2940 نفر)؛
-
ممکن است تولید اشک را اندکی بهبود بخشد (3 مطالعه، 735 نفر).
نتایج مربوط به نشانههای خشکی چشم متناقض بودند و مانع از نتیجهگیریهای قطعی شدند. ما در مورد تاثیر CsA با غلظت 0.1% بر پایداری لایه اشکی مطمئن نیستیم.
توقف درمان بهدلیل ایجاد عوارض جانبی
افرادی که از CsA با غلظت 0.05% یا 0.1% استفاده کردند، در مقایسه با بیمارانی که با قطرههای چشمی حامل یا اشک مصنوعی درمان شدند، اندکی بیشتر احتمال داشت که بهدلیل عوارض جانبی، درمان را متوقف کنند. در مجموع، فقط تعداد کمی از افراد بهدلیل عوارض جانبی، درمان را متوقف کردند.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
ما به شواهد مربوط به نشانههای خشکی چشم، سلامت سطح چشم، تولید اشک و پایداری لایه اشکی اعتماد کمی داریم، زیرا نتایج مطالعات اغلب متناقض بوده یا برای تعیین اندازه واقعی اثر، بسیار نامطمئن بودند. بسیاری از مطالعات جزئیات نامشخص یا اندکی را در مورد روشهای انجام خود ارائه دادند. بااینحال، ما به شواهد مربوط به توقف درمان نسبتا مطمئن هستیم.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد تا مارچ 2026 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
سیکلوسپورین A موضعی (که سیکلوسپورین A نیز نامیده میشود) (CsA) یک داروی ضدالتهابی است که بهطور گستردهای برای درمان بیماریهای التهابی سطح چشم استفاده میشود. دو قطره چشمی CsA توسط سازمان غذا و داروی آمریکا برای مدیریت چشم خشک تایید شدهاند: Restasis (CsA 0.05%, Allergan Inc, Irvine, CA, USA) که در سال 2002 تایید شد، و Cequa (CsA 0.09%, Sun Pharma, Cranbury, NJ, USA) که در سال 2018 تایید شد. کارآزماییهای بالینی متعددی برای ارزیابی اثربخشی و ایمنی CsA برای چشم خشک انجام شدهاند؛ با این حال، هیچ توافق جهانی در رابطه با تاثیر آن وجود ندارد.
اهداف
ارزیابی مزایا و خطرات استفاده از CsA موضعی در درمان بیماری چشم خشک.
روشهای جستوجو
برای شناسایی مطالعات واردشده در این مرور، از CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase، دو بانک اطلاعاتی دیگر و دو پایگاه ثبت کارآزمایی، همراهبا بررسی منابع، استفاده کردیم. تاریخ آخرین جستوجو، 17 مارچ 2026 بود.
معیارهای انتخاب
ما کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترل شده (randomised controlled trials; RCTs) را شامل افراد مبتلا به چشم خشک بدون در نظر گرفتن سن، جنس، شدت، علت، یا طبقهبندی چشم خشک وارد کردیم. ما RCTهایی را وارد کردیم که غلظتهای مختلف CsA موضعی را با یکدیگر یا با اشک مصنوعی، دارونما (placebo)، یا حامل مقایسه کردند. همچنین RCTهایی را وارد کردیم که CsA را همراه با اشک مصنوعی با اشک مصنوعی به تنهایی مقایسه کردند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
ما از روششناسی استاندارد کاکرین پیروی کرده و قطعیت شواهد را با استفاده از GRADE ارزیابی کردیم.
نتایج اصلی
ما 30 RCT (4009 شرکتکننده) را با دورههای پیگیری 6 هفته تا 12 ماه وارد کردیم. ما شدتها و علل زمینهای مختلف چشم خشک را مورد مطالعه قرار دادیم. مداخلاتی که مورد بررسی قرار گرفتند نیز در سراسر RCTها متفاوت بودند: CsA در مقابل اشک مصنوعی؛ CsA با اشک مصنوعی در مقابل اشک مصنوعی به تنهایی؛ و در برخی از مطالعات، CsA با بیش از یک غلظت. اشک مصنوعی به عنوان درمان کمکی در کنار داروی مطالعه در تمام کارآزماییها به جز پنج کارآزمایی استفاده شد. تقریبا تمام کارآزماییها در نحوه گزارشدهی نتایج دارای نواقصی بودند (به عنوان مثال گزارشدهی P value یا جهت (direction) به تنهایی)، و مانع محاسبه برآوردهای اثر بین گروهی یا متاآنالیز شدند.
هجده کارآزمایی به مقایسه CsA با غلظت 0.05% به همراه اشک مصنوعی در مقابل حامل به همراه اشک مصنوعی یا اشک مصنوعی به تنهایی پرداختند. یک کارآزمایی علائم سابجکتیو چشم خشک را در 6 ماه گزارش کرد و نتایج به نفع CsA بود (تفاوت میانگین (MD): 4.80-؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 6.41- تا 3.19-؛ شواهد با قطعیت پایین). دو کارآزمایی MD مربوط به رنگی شدن سطح چشم را در 6 ماه گزارش کردند، اما نتایج به دست آمده از این دو کارآزمایی متناقض بودند (MD: -0.35؛ 95% CI؛ 0.69- تا 0.01- در یک کارآزمایی و MD: 0.58؛ 95% CI؛ 0.06 تا 1.10 در کارآزمایی دیگر؛ شواهد با قطعیت پایین). چهار کارآزمایی MD نمرات تست شیرمر (Schirmer test) را در 6 ماه گزارش کردند و برآوردها از 4.05- (95% CI؛ 6.67- تا 1.73-) تا 3.26 (95% CI؛ 1.52- تا 5.00) متغیر بود (شواهد با قطعیت پایین). سه کارآزمایی خطر نسبی (RR) نمرات بهبود یافته آزمون شیرمر را در 6 ماه گزارش کردند؛ برآوردها از 0.98 (95% CI؛ 0.83 تا 1.17) تا 3.50 (95% CI؛ 2.09 تا 5.85) متغیر بود (شواهد با قطعیت پایین). چهار کارآزمایی MD پایداری غشای اشک را که بر اساس زمان پارگی لایه اشکی در 6 ماه اندازهگیری شد، گزارش کردند و برآوردها از 1.98- (95% CI؛ 3.59- تا 0.37-) تا 1.90 (95% CI؛ 1.44 تا 2.36) متغیر بود (شواهد با قطعیت پایین). سه کارآزمایی RR مربوط به بهبود زمان پارگی لایه اشکی را در 6 ماه گزارش کردند و برآوردها از 0.90 (95% CI؛ 0.77 تا 1.04) تا 4.00 (95% CI؛ 2.25 تا 7.12) متغیر بود (شواهد با قطعیت پایین). سه کارآزمایی فراوانی استفاده از اشک مصنوعی را در 6 ماه بدون ارائه هیچ گونه برآورد اثر گزارش کردند؛ به نظر میرسد که جهت اثر به نفع CsA باشد (شواهد با قطعیت پایین). به دلیل گزارشدهی ناقص دادههای نتایج یا ناهمگونی آماری قابل توجه، ما فقط قادر به انجام متاآنالیز روی میانگین تراکم سلولهای گابلت ملتحمهای بودیم. میانگین سلولهای گابلت ملتحمهای در گروه درمان شده با CsA ممکن است در پایان پیگیری در چهار و 12 ماه، بزرگتر از گروه کنترل باشد (MD؛ 22.5 سلول در هر واحد، 95% CI؛ 16.3 تا 28.8؛ شواهد با قطعیت پایین). همه کارآزماییها به جز دو مورد، عوارض جانبی را شامل سوزش و احساس جسم خارجی در چشم گزارش کردند. شرکتکنندگان تحت درمان با CsA احتمالا بیشتر از افرادی که با استفاده از یک حامل دارویی تحت درمان قرار گرفتند، دچار عوارض جانبی مرتبط با درمان شدند (RR: 1.33؛ 95% CI؛ 1.00 تا 1.78؛ شواهد با قطعیت پایین).
مقایسههای دیگر ارزیابی شده عبارت بودند از: CsA با غلظت 0.05% به همراه اشک مصنوعی در مقابل غلظتهای بالاتر از CsA به همراه اشک مصنوعی (4 کارآزمایی)؛ CsA با غلظت 0.05% در مقابل دارونما یا حامل دارویی (4 کارآزمایی)؛ CsA با غلظت 0.1% به همراه اشک مصنوعی در مقابل دارونما یا حامل دارویی به همراه اشک مصنوعی (2 کارآزمایی)؛
امولسیون کاتیونی CsA با غلظت 0.1% به همراه اشک مصنوعی در مقابل حامل دارویی به همراه اشک مصنوعی (2 کارآزمایی)؛ CsA با غلظت 1% به همراه اشک مصنوعی در مقابل دارونما به همراه اشک مصنوعی (3 کارآزمایی)؛ CsA با غلظت 2% به همراه اشک مصنوعی در مقابل دارونما به همراه اشک مصنوعی (3 کارآزمایی). تقریبا تمام این کارآزماییها P value یا فقط جهت تاثیر را گزارش کردند (عمدتا به نفع CsA)، و مانع محاسبه برآورد اثر بین گروهی یا متاآنالیز شدند.
نتیجهگیریهای نویسندگان
شواهدی با قطعیت پائین نشان میدهد که CsA موضعی در مقایسه با حامل یا اشک مصنوعی ممکن است نشانههای DED و برخی از نشانههای بالینی را بهبود بخشد. بااینحال، نتایج مربوط به نشانههای DED و پارامترهای اشک، متناقض و بسیار ناهمگون بودند. غلظتهای بالاتر CsA با افزایش قطع درمان همراه بودند. مطالعات آینده باید DED را براساس زیرگروه و شدت طبقهبندی کنند، به مقایسه فرمولاسیونها بپردازند و فواید و مضرات بلندمدت درمان را ارزیابی کنند.
حمایت مالی
پروژه چشم و بینایی کاکرین ایالات متحده (Cochrane Eyes and Vision US Project) توسط کمکهای مالی UG1EY020522، موسسه ملی چشم (National Eye Institute)، و موسسات ملی سلامت (National Institutes of Health) پشتیبانی میشود.
ثبت
DOI مرور اولیه (2019): 10.1002/14651858.CD010051.pub2
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
