پیام‌های کلیدی
دیالیز همرفتی (convective dialysis) (درمانی که از جریان قوی آب برای شستن مواد زائد بزرگتر از خون استفاده می‌کند) در مقایسه با همودیالیز (haemodialysis) استاندارد برای بزرگسالان مبتلا به نارسایی کلیه (وضعیتی که در آن کلیه‌ها دیگر به اندازه کافی خوب عمل نمی‌کنند تا فرد را زنده نگه دارند)، احتمالا خطر مرگ‌ومیر به هر علتی و خطر مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی‌عروقی را کاهش می‌دهد.
دیالیز همرفتی احتمالا منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در مشکلات قلبی غیرکشنده می‌شود. این مداخله ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در خستگی شدید، مشکلات مربوط به نقطه دسترسی دیالیز، مدت بستری در بیمارستان یا کیفیت کلی زندگی برجای بگذارد.
مقایسه‌های مستقیم میان روش‌های مختلف همرفتی، محدود بودند و ما تفاوت‌های معناداری را شناسایی نکردیم.
نارسایی کلیه چیست، و چگونه درمان می‌شود؟
افراد مبتلا به نارسایی کلیه (وضعیتی که در آن کلیه‌ها دیگر به اندازه کافی عملکرد خوبی برای زنده نگه داشتن فرد ندارند) را می‌توان با دیالیز برای حذف سموم و مایعات اضافی درمان کرد. همودیالیز استاندارد از دستگاهی برای فیلتر کردن مواد زائد و آب اضافی از خون استفاده می‌کند. همودیالیز گسترده (expanded haemodialysis)، نسخه ارتقاءیافته این فرایند استاندارد است که از فیلترهای ویژه برای حذف مواد زائد بزرگتر استفاده می‌کند. دیالیز همرفتی نوع جدیدتری از درمان است، که از جریان قوی آب برای بیرون راندن مواد زائد بزرگتر از خون استفاده می‌کند. سه نوع دیالیز همرفتی وجود دارند: 1) هموفیلتراسیون، که فقط به جریان قوی آب متکی است؛ 2) همودیافیلتراسیون، که فیلتراسیون استاندارد را با این جریان قوی آب ترکیب می‌کند؛ و 3) بیوفیلتراسیون بدون استات، که نوعی از همودیافیلتراسیون است که از یک مایع مخصوص برای ثابت نگه داشتن فشار خون استفاده می‌کند. در این مطالعه، انواع دیالیز جدیدتر را با همودیالیز استاندارد و گسترده مقایسه کردیم.
ما به دنبال چه یافته‌ای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم دیالیز همرفتی برای بزرگسالان مبتلا به نارسایی کلیه بهتر از همودیالیز استاندارد است یا بدتر.
ما خواستیم بدانیم که دیالیز همرفتی، خطر مرگ‌ومیر به هر علتی و مرگ‌ومیر قلبی‌عروقی را کاهش می‌دهد یا خیر. ما همچنین خواستیم ببینیم که این روشT سطح انرژی را بهبود می‌بخشد، مدت بستری در بیمارستان را کاهش می‌دهد، از مشکلات مربوط به نقطه دسترسی خون پیشگیری می‌کند و کیفیت کلی زندگی را بهبود می‌بخشد یا خیر.
ما چه‌کاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که دیالیز همرفتی را با همودیالیز استاندارد در بزرگسالان مبتلا به نارسایی کلیه مقایسه کردند.
نتایج آنها را مقایسه و جمع‌بندی کرده، و سطح اعتماد خود را به شواهد، براساس عواملی مانند روش‌های انجام و حجم‌نمونه مطالعه، رتبه‌بندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما 62 مطالعه را با مجموع 6897 شرکت‌کننده بزرگسال یافتیم؛ 54 مطالعه همودیالیز همرفتی را با همودیالیز استاندارد (6525 بزرگسال) مقایسه کردند. نتایج این مطالعات را با هم مقایسه کردیم تا ببینیم کدام درمان بهتر عمل می‌کند.
دیالیز همرفتی در مقایسه با همودیالیز استاندارد، احتمالا خطر مرگ‌ومیر به هر علتی و همچنین ناشی از بیماری قلبی یا عروق خونی را کاهش می‌دهد.
دیالیز همرفتی ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در مشکلات قلبی غیرکشنده می‌شود.
دیالیز همرفتی ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در خستگی شدید، مشکلات مربوط به نقطه دسترسی دیالیز، طول مدت بستری در بیمارستان یا کیفیت کلی زندگی شود.
مقایسه‌های مستقیم میان انواع مختلف درمان‌های همرفتی برای نشان دادن هرگونه تفاوت معنادار، بسیار کوچک بودند.
محدودیت‌های شواهد چه هستند؟
ما به نتایج مربوط به خطر مرگ‌ومیر، خطر مرگ‌ومیر ناشی از بیماری قلبی یا عروق خونی و مشکلات قلبی غیرکشنده، اطمینان متوسطی داریم. ما به نتایج مربوط به خستگی شدید، مشکلات مربوط به نقطه دسترسی دیالیز، طول مدت بستری در بیمارستان و کیفیت کلی زندگی اطمینان کمتری داریم. دلیل این امر آن است که برخی از مطالعات فقط تعداد کمی از بزرگسالان را وارد کردند یا این پیامدها را گزارش نکردند. این مطالعات همچنین از تنظیمات درمانی مختلفی استفاده کردند که مقایسه مستقیم را دشوار می‌کند. مطالعات آینده باید بر چگونگی تاثیر این درمان‌ها بر زندگی روزمره بزرگسالان مبتلا به نارسایی کلیه تمرکز کنند.
این شواهد تا چه زمانی به‌روز است؟
شواهد تا اپریل 2025 به‌روز است.
مطالعه چکیده کامل
پیشینه
روش‌های همرفتی دیالیز (convective dialysis) (هموفیلتراسیون (haemofiltration; HF)، همودیافیلتراسیون (haemodiafiltration; HDF) و بیوفیلتراسیون فاقد استات (acetate-free biofiltration; AFB)) نسبت به همودیالیز (haemodialysis; HD)، مایع اضافی بدن را از غشای دیالیز با فشار مثبت حذف کرده و املاح انباشته‌شده با اندازه متوسط و بزرگتر را به‌طور موثرتری خارج می‌کنند. این افزایش در حذف املاح بزرگتر همراه با استفاده از مایع دیالیز فوق خالص در دیالیز همرفتی، منجر به کاهش فراوانی و شدت نشانه‌ها در طول دوره انجام دیالیز، همچنین بهبود پیامدهای بالینی در بیمار می‌شوند. درمان‌های دیالیز همرفتی (HDF و HF) در مقایسه با درمان انتشاری (diffusive therapy; HD)، با مرگ‌ومیر یا مورتالیتی کمتری در مطالعات مشاهده‌ای همراه هستند. این یک به‌روز‌رسانی از مروری است که نخستین‌بار در سال 2006 منتشر شد.
اهداف
تعیین مزایا و خطرات روش‌های دیالیز همرفتی (HF؛ HDF یا AFB) در مقایسه با روش‌های دیالیز انتشاری (diffusive)، یا HD گسترده (expanded HD; HDx)، در پیشگیری از مرگ‌ومیر به هر علتی و مرگ‌ومیر قلبی‌عروقی، عوارض قلبی‌عروقی، خستگی و مشکلات دسترسی عروقی در بزرگسالان مبتلا به نارسایی کلیه.
روش‌های جست‌وجو
پایگاه ثبت تخصصی گروه کلیه و پیوند در کاکرین، CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase و دو پایگاه ثبت کارآزمایی را تا 3 اپریل 2025 جست‌وجو کردیم. علاوه‌بر این، جست‌وجوی دستی در مجلات و کتاب‌های چکیده‌مقالات کنفرانس‌ها انجام شد و منابع مطالعات واردشده بررسی شدند.
معیارهای انتخاب
کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل‌شده‌ای (randomised controlled trials; RCTs) را وارد کردیم که درمان همرفتی (HF؛ HDF؛ AFB) را با یک درمان همرفتی دیگر یا درمان انتشاری (HD) در درمان ESKD مقایسه کردند.
گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها
دو نویسنده مستقل مطالعات را شناسایی کرده، داده‌ها را استخراج کرده و خطر سوگیری (bias) مطالعه را ارزیابی کردند. تاثیرات درمان را با استفاده از مدل اثرات تصادفی (random effects) خلاصه کردیم. نتایج را در قالب خطر نسبی (RR) برای پیامدهای دو حالتی (dichotomous outcome) و تفاوت میانگین (MD) برای داده‌های پیوسته (continuous data) همراه با 95% فاصله اطمینان (CI) گزارش کردیم. ناهمگونی (heterogeneity) را با استفاده از آزمون Chi 2 ارزیابی کرده و میزان تغییرات را در تخمین‌های درمان فراتر از آنچه که بر اساس شانس انتظار می‌رفت، با استفاده از آماره I 2 بررسی کردیم.
نتایج اصلی
بیست مطالعه شامل 667 شرکت‌کننده در مرور 2006 وارد شدند. در آن مرور، شواهد کافی از تاثیرات درمان بر پیامدهای بالینی اصلی، به منظور نتیجه‌گیری بالینی معنی‌دار وجود نداشت. انجام جست‌وجوها تا فوریه 2015، تعداد 40 مطالعه واجد شرایط را شناسایی کرد که شامل 3483 شرکت‌کننده در کل بودند. در مجموع، 35 مطالعه (4039 شرکت‌کننده) HF؛ HDF یا AFB را با HD، سه مطالعه (54 شرکت‌کننده) AFB را با HDF، و سه مطالعه (129 شرکت‌کننده) HDF را با HF مقایسه کردند.
سطح خطرات سوگیری در همه مطالعات به‌طور کلی بالا بود که منجر به قطعیت پائین در تاثیرات تخمینی درمان شد. دیالیز همرفتی تاثیر معنی‌داری بر مورتالیتی به هر علتی (all-cause mortality) نداشت (11 مطالعه، 3396 شرکت‌کننده: RR: 0.87؛ 95% CI؛ 0.72 تا 1.05؛ I 2 = 34%)، اما مرگ‌ومیر قلبی‌عروقی را به‌طور قابل توجهی کاهش داد (6 مطالعه، 2889 شرکت‌کننده: RR: 0.75؛ 95% CI؛ 0.61 تا 0.92؛ I 2 = 0%). یک مطالعه هیچ تاثیر قابل توجهی را بر نرخ حوادث قلبی‌عروقی غیرکشنده گزارش نکرد (714 شرکت‌کننده: RR: 1.14؛ 95% CI؛ 0.86 تا 1.50) و دو مطالعه تفاوت معنی‌داری را در بستری شدن در بیمارستان نشان ندادند (2 مطالعه، 1688 شرکت‌کننده: RR: 1.23؛ 95% CI؛ 0.93 تا 1.63؛ I 2 = 0%). یک مطالعه گزارش داد که نرخ افت فشار خون در طول دیالیز به‌طور قابل توجهی با درمان همرفتی کاهش یافت (906 شرکت‌کننده: RR: 0.72؛ 95% CI؛ 0.66 تا 0.80). عوارض جانبی در اکثر مطالعات به‌طور سیستماتیک مورد ارزیابی قرار نگرفتند و داده‌های مربوط به کیفیت زندگی مرتبط با سلامت پراکنده بودند. درمان‌های همرفتی در مقایسه با درمان انتشاری به‌طور قابل توجهی سطوح پیش از دیالیز B 2 میکروگلوبولین (microglobulin) را کاهش داده (12 مطالعه، 1813 شرکت‌کننده: MD؛ 5.55- میلی‌گرم/دسی‌لیتر؛ 95% CI؛ 9.11- تا 1.98-؛ I 2 = 94% و دوز دیالیز (Kt/V urea) را افزایش دادند (14 مطالعه، 2022 شرکت‌کننده: MD: 0.07؛ 95% CI؛ 0.00- تا 0.14؛ I 2 = 90%)، اما نتایج در مطالعات بسیار ناهمگون بودند. آنالیزهای حساسیت (sensitivity) محدود شده به مطالعات مقایسه‌کننده HDF و HD، نتایج بسیار مشابهی را نشان دادند. داده‌های مقایسه مستقیم میان انواع مختلف دیالیز همرفتی برای نتیجه‌گیری کافی نبودند.
مطالعات دارای خطرات مهم سوگیری بودند که منجر به قطعیت پائین در جمع‌بندی برآوردها شده و عموما محدود به بیمارانی بودند که دسترسی کافی عروقی دیالیز داشتند.
نتیجه‌گیری‌های نویسندگان
دیالیز همرفتی احتمالا مرگ‌ومیر به هر علتی و مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی‌عروقی را کاهش می‌دهد. تاثیرات آن بر حوادث قلبی‌عروقی غیرکشنده، خستگی، عدم موفقیت در دسترسی عروقی و بستری شدن در بیمارستان قطعی نیستند.
RCTهای آینده باید دقت روش‌شناسی (methodology) خود را در اولویت قرار دهند و می‌توانند بر سوالات حل‌نشده، از جمله تاثیر درمان‌های همرفتی بر پیامدهای بیمارمحور مانند بار (burden) نشانه‌ها، HRQoL، وضعیت عملکردی، و تحمل حین دیالیز، همچنین بررسی موانع پذیرش، ارزیابی آمادگی سیستم سلامت، ارزیابی مقرون‌به‌صرفه بودن، و شناسایی استراتژی‌هایی برای ارتقای دسترسی عادلانه، تمرکز کنند.
حمایت مالی
بودجه خاصی اختصاص نیافت.
ثبت
نسخه‌های پیشین از طریق DOI در دسترس هستند: 10.1002/14651858.CD006258 و DOI: 10.1002/14651858.CD006258.pub2.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی می‌کند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمه‌های نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
