پیامهای کلیدی
-
غربالگری سرطان پروستات با استفاده از یک تست خون احتمالا خطر مرگومیر ناشی از سرطان پروستات را کاهش میدهد و ممکن است خطر مرگومیر ناشی از هر علتی را نیز کم کند. غربالگری احتمالا تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در تشخیص سرطان پروستات پیشرفته ایجاد میکند، اما ممکن است تشخیص سرطان پروستات متاستاتیک (سرطانی که به دیگر قسمتهای بدن گسترش یافته است) را کاهش دهد.
-
غربالگری احتمالا تعداد مردانی را که به هر نوع سرطان پروستات و همچنین سرطان در مراحل اولیه مبتلا میشوند، افزایش داده و برخی را در معرض خطر تشخیص و درمان سرطانهایی قرار میدهد که ممکن است در طول زندگی برایشان اهمیتی نداشته باشد.
-
یک رویکرد جدیدتر غربالگری که تست خون استاندارد را با مجموعه وسیعتری از نشانگرهای تست خون و تصویربرداری پروستات ترکیب میکند، احتمالا سرطانهای پروستات بیشتری را شناسایی میکند، اما مشخص نیست مرگومیر ناشی از سرطان پروستات یا هر علت دیگری را کاهش میدهد یا خیر.
غربالگری سرطان پروستات چیست؟
سرطان پروستات در پروستات، غده کوچکی در زیر مثانه که مایع منی را تولید میکند، ایجاد میشود. این بیماری یکی از شایعترین انواع سرطان در مردان است، که عمدتا مردان بالای 50 سال را تحت تاثیر قرار میدهد. سرطان پروستات اگر زود تشخیص داده شود، معمولا میتوان آن را با موفقیت درمان کرد. تستهای غربالگری برای تشخیص سرطان پروستات در مراحل اولیه که ممکن است هیچ نشانهای وجود نداشته باشد یا پیشاز اینکه سرطانهایی با رشد آهسته باعث ایجاد مشکل شوند، طراحی شدهاند.
تست خون «PSA» (آنتیژن اختصاصی پروستات) به دنبال سطح بالای PSA در خون است که میتواند نشاندهنده سرطان پروستات باشد. مرحله بعدی برای مردانی که PSA بالایی دارند، انجام بیوپسی است که در آن یک نمونه بافت کوچک برداشته شده و برای سرطان تست میشود. سپس درمانهایی مانند جراحی یا پرتودرمانی انجام میشوند. اما این درمانها ممکن است عوارض جانبی ناخواستهای را مانند نشت ادرار یا تکرر ادرار، مشکلات نعوظ و مشکلات روده، ایجاد کنند.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم غربالگری سرطان پروستات با استفاده از PSA در مردانی که هیچ نشانهای از سرطان ندارند، خطر مرگومیر ناشی از سرطان پروستات یا دیگر علل را کاهش میدهد یا خیر. ما همچنین خواستیم بدانیم که تست PSA:
-
باعث چه آسیبی میشود؛
-
چه تاثیری بر کیفیت زندگی مردان میگذارد؛ و
-
چه تاثیری بر میزان تشخیص سرطان پروستات دارد، و اینکه تشخیصها در زمانی انجام میشوند که سرطان موضعی (فقط در غده پروستات)، پیشرفته (رشد یافته به خارج از غده پروستات) یا به دیگر قسمتهای بدن گسترش یافته (متاستاز) است.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که غربالگری PSA را با عدم انجام غربالگری در مردانی که نشانهای از سرطان نداشتند، مقایسه کردند. نتایج این مطالعات را مقایسه و جمعبندی کرده و میزان اطمینان خود را نسبت به این شواهد، براساس عواملی مانند روشهای انجام مطالعه و تعداد شرکتکنندگان، رتبهبندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما شش مطالعه را شامل 789،086 مرد یافتیم که اکثر آنها سفیدپوست بودند. مطالعات در کانادا، اروپا و ایالات متحده انجام شدند. مردان بین 45 و 80 سال سن داشتند و به مدت 3.2 تا 23 سال تحت نظر بودند.
نتایج اصلی
تست PSA:
-
احتمالا خطر مرگومیر ناشی از سرطان پروستات را در طول 23 سال پیگیری کاهش میدهد: 2 نفر کمتر در هر 1000 مرد غربالگریشده، بر اثر سرطان پروستات فوت میکنند (شواهد از 1 مطالعه با 162,241 مرد)؛
-
ممکن است خطر مرگومیر ناشی از هر علتی را کاهش دهد: 5 نفر کمتر در هر 1000 مرد غربالگریشده بر اثر سرطان پروستات فوت میکنند (4 مطالعه، 675121 مرد)؛
-
ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در تعداد مردانی ایجاد کند که دچار عوارض جدی و مضر و ناخواسته میشوند، که بهعنوان مرگومیر ناشی از بیوپسی یا درمان سرطان پروستات تعریف میشود (1 مطالعه، 408,721 مرد)؛
-
ممکن است منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در کیفیت زندگی مردان شود (1 مطالعه، 969 مرد).
شواهد حاصل از 1 کارآزمایی با 162,236 مرد نشان میدهد که انجام تست PSA برای تشخیص سرطان پروستات:
-
احتمالا تعداد مردانی را که با هر نوع سرطان پروستات و سرطان پروستات موضعی تشخیص داده میشوند، افزایش میدهد: 36 نفر بیشتر با سرطان پروستات و 34 نفر بیشتر با سرطان موضعی در هر 1000 مرد غربالگریشده تشخیص داده میشوند؛
-
احتمالا تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در تشخیص سرطان پروستات پیشرفته ایجاد میکند؛
-
ممکن است تعداد موارد تشخیصدادهشده با سرطان متاستاتیک را کاهش دهد: 5 نفر کمتر در هر 1000 مرد غربالگریشده.
ما شواهدی را در مورد دیگر عوارض جانبی غربالگری، از جمله مشکلات مربوط به بیوپسیها (مثل عفونتهای جدی یا بستری شدن در بیمارستان) یا درمانها (مانند مشکلات ادراری، مشکلات نعوظ، مشکلات روده) نیافتیم.
یک مطالعه، شامل 60,745 مرد، ترکیبی از تست خون استاندارد را به همراه مجموعه وسیعتری از تستهای خون و تصویربرداری پروستات بررسی کرد. این رویکرد احتمالا تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر تعداد مردان تشخیصدادهشده با سرطان پروستات، چه در مراحل اولیه و چه در مراحل پیشرفته، دارد. این مطالعه گزارش نکرد که انجام تست بر تعداد موارد مرگومیر تاثیری داشت یا خیر.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
ما به شواهد حاصل از یک مطالعه بزرگ، با روش انجام خوب و طولانیمدت، اطمینان متوسطی داریم. بهدلیل وجود نگرانیهایی در مورد نحوه انجام پنج مطالعه دیگر و تفاوت در نتایج آنها، به شواهد حاصل از آنها اطمینان کمتری داریم.
این مرور اطلاعات کمی را در مورد عوارض جانبی غربالگری ارائه میدهد، زیرا مطالعاتی را که ما در نظر گرفتیم معمولا این اطلاعات را جمعآوری نمیکنند، به خصوص عوارض جانبی تاخیری یا نادر.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
این مرور در واقع مطالعه قبلی را که در سال 2013 منتشر شد، بهروز میکند. شواهد تا 19 نوامبر 2025 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
هدف هر نوع غربالگری کاهش مورتالیتی کلی و مختص بیماری، و بهبود کیفیت زندگی آینده فرد است. غربالگری سرطان پروستات بحثهای قابلتوجهی را درون جامعه پزشکی و در سطح جامعه ایجاد کرده، همانطور که در توصیههای مختلف ارائهشده توسط سازمانهای پزشکی و سیاستهای ملی نشان داده شدهاند. برای کمک به تصمیمگیری بیمار و تصمیمهای خطمشی سلامت، باید کل دادههای حاصل از کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترل شده (randomised controlled trials; RCTs) را در مورد غربالگری سرطان پروستات در نظر بگیریم که در یک مرور سیستماتیک خلاصه میشوند. در سال 2006، مرور کاکرین ما شواهد کافی را برای حمایت یا رد استفاده از غربالگری عمومی روتین، انتخابی، یا فرصتطلبانه برای سرطان پروستات شناسایی نکرد. نسخه بهروز شده این مرور در سال 2010 شامل سه کارآزمایی بیشتر بود. متاآنالیز پنج مطالعه موجود در مرور سال 2010 به این نتیجه رسید که انجام غربالگری منجر به کاهش قابلتوجه مورتالیتی مختص سرطان پروستات نمیشود. در دو سال گذشته، چندین مطالعه وارد شده در مرور سال 2010 بهروز شدند که انجام بهروزرسانی این مرور سیستماتیک را الزامی میسازد.
اهداف
ارزیابی تاثیرات غربالگری سرطان پروستات در مقایسه با عدم انجام غربالگری در مردانی که سرطان پروستات در آنها قبلا تشخیص داده نشده بود.
روشهای جستوجو
ما کتابخانه کاکرین، MEDLINE؛ Embase، پنج بانک اطلاعاتی دیگر، و دو پایگاه ثبت کارآزمایی را از زمان آغاز به کار آنها تا نوامبر 2025 جستوجو کردیم. محدودیتهایی را برای زبان نگارش مقاله اعمال نکردیم.
معیارهای انتخاب
همه RCTهای مربوط به مقایسه غربالگری در برابر عدم-غربالگری سرطان پروستات، واجد شرایط گنجاندن در این مرور بودند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
جستوجوی اصلی (2006)، 99 مقاله بالقوه مرتبط را شناسایی کرد که برای مرور متن کامل انتخاب شدند. از این استنادها، دو RCT معیارهای ورود را داشتند. در جستوجو برای نسخه 2010 مرور، 106 مقاله بالقوه مرتبط دیگر شناسایی شدند که از میان آنها سه RCT جدید در مرور گنجانده شدند. بر اساس جستوجوی بهروز شده در سال 2012، در مجموع 31 مقاله برای بررسی متن کامل بازیابی شدند. دادههای بهروز شده از سه مطالعه در این مرور وارد شدند. دادهها به صورت مستقل توسط دو نویسنده از کارآزماییها استخراج شدند.
نتایج اصلی
پنج RCT با مجموع 341,342 شرکتکننده در این مرور وارد شدند. همه آنها شامل ارزیابی تست آنتیژن اختصاصی پروستات (prostate-specific antigen; PSA) با یا بدون معاینه انگشتی رکتوم (digital rectal examination; DRE) بودند، اگرچه فاصله زمانی انجام تست و حد آستانه برای ارزیابی بیشتر در کارآزماییها متفاوت بود. سن شرکتکنندگان بین 45 و 80 سال، و طول دوره پیگیری از 7 تا 20 سال متغیر بودند. متاآنالیز ما از پنج مطالعه وارد شده هیچ تفاوتی را با اهمیت آماری در مورتالیتی مختص سرطان پروستات بین مردان تصادفیسازی شده در گروههای غربالگری و کنترل نشان نداد (خطر نسبی (RR): 1.00؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.86 تا 1.17). کیفیت روششناسی سه مورد از مطالعات در معرض خطر بالای سوگیری (bias) ارزیابی شد. مطالعه تصادفیسازی شده در مورد غربالگری سرطان پروستات در اروپا (European Randomized Study of Screening for Prostate Cancer; ERSPC) و کارآزمایی غربالگری سرطان پروستات، ریه، کولورکتال و تخمدان (Prostate, Lung, Colorectal and Ovarian; PLCO) در ایالات متحده در معرض خطر پائین سوگیری ارزیابی شدند، اما نتایج متناقضی را ارائه دادند. مطالعه ERSPC کاهش قابلتوجهی را در مورتالیتی مختص سرطان پروستات گزارش کرد (RR: 0.84؛ 95% CI؛ 0.73 تا 0.95)، در حالی که مطالعه PLCO هیچ مزیت قابلتوجهی را نشان نداد (RR: 1.15؛ 95% CI؛ 0.86 تا 1.54). ERSPC تنها مطالعه از پنج مطالعه وارد شده در این مرور بود که کاهش قابلتوجهی را در مورتالیتی مختص سرطان پروستات در یک زیر-گروه از پیش مشخصشده از مردان 55 تا 69 ساله گزارش کرد. آنالیز حساسیت برای خطر کلی سوگیری نشان داد که هیچ تفاوت معنیداری در مورتالیتی مختص سرطان پروستات هنگام مراجعه به متاآنالیز فقط دادههای ERSPC و کارآزمایی PLCO وجود ندارد (RR: 0.96؛ 95% CI؛ 0.70 تا 1.30). آنالیزهای زیر-گروه نشان داد که مورتالیتی مختص سرطان پروستات تحت تاثیر سنی که در آن شرکتکنندگان غربالگری شدند، قرار نگرفت. متاآنالیز چهار مطالعه که مورتالیتی به هر علتی را بررسی میکردند، تفاوت معنیداری را بین مردان تصادفیسازی شده برای غربالگری یا کنترل مشخص نکرد (RR: 1.00؛ 95% CI؛ 0.96 تا 1.03). تشخیص سرطان پروستات در مردان تصادفیسازی شده برای غربالگری، بهطور معنیداری بیشتر از مردان تصادفیسازی شده برای گروه کنترل بود (RR: 1.30؛ 95% CI؛ 1.02 تا 1.65). تشخیص سرطان موضعی پروستات در مردانی که برای غربالگری تصادفیسازی شدند، شایعتر بود (RR: 1.79؛ 95% CI؛ 1.19 تا 2.70)، در حالی که نسبت مردانی که سرطان پیشرفته پروستات در آنها تشخیص داده شد در گروه غربالگری در مقایسه با مردان گروه کنترل بهطور قابلتوجهی کمتر بود (RR: 0.80؛ 95% CI؛ 0.73 تا 0.87). غربالگری منجر به طیفی از آسیبهایی شد که میتوان آنها را از نظر شدت و مدت، جزئی تا عمده در نظر گرفت. آسیبهای جزئی شایع غربالگری شامل خونریزی، کبودی و اضطراب کوتاه-مدت هستند. آسیبهای عمده شایع نیز شامل تشخیص بیش از حد و درمان بیش از حد، از جمله عفونت، از دست دادن خون نیازمند به ترانسفیوژن، پنومونی، اختلال نعوظ و بیاختیاری است. آسیبهای غربالگری شامل نتایج مثبت کاذب برای تست PSA و تشخیص بیش از حد بود (تا 50% در مطالعه ERSPC). عوارض جانبی مرتبط با بیوپسیهای هدایتشده با اولتراسوند ترانسرکتال (transrectal ultrasound; TRUS) شامل عفونت، خونریزی و درد بود. هیچ موردی از مرگومیرها به پروسیجر بیوپسی نسبت داده نشد. هیچ یک از مطالعات ارزیابی دقیقی را از تاثیر غربالگری بر کیفیت زندگی یا ارزیابی جامعی را از استفاده از منابع مرتبط با غربالگری ارائه نکردند (اگرچه آنالیزهای اولیه گزارش شدند).
نتیجهگیریهای نویسندگان
غربالگری احتمالا مرگومیر ناشی از سرطان پروستات را کاهش میدهد و ممکن است مرگومیر کلی را نیز کم کند. غربالگری ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر عوارض جانبی داشته باشد (که با مرگومیر ناشی از مداخله اندازهگیری شد). محدودیتهای مطالعه، ناهمگونی (inconsistency) و عدمدقت (imprecision)، اعتماد ما را به برآوردهای تاثیر مداخله کاهش داد. تفسیر این یافتهها به انتخاب MCID بسیار حساس است. ما شواهد کافی را در مورد مضرات بالقوه غربالگری، مانند عوارض مرتبط با بیوپسی و درمان، نیافتیم. روشهای جایگزین نوظهور، مانند غربالگری با پنل کالیکرئین (kallikrein) و MRI، ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر تشخیص سرطان پروستات داشته باشند، اما نتایج آنها بر میزان مرگومیر هنوز مشخص نیست.
حمایت مالی
این مرور کاکرین، منبع حمایت مالی اختصاصی نداشت.
ثبت
پروتکل (2004) DOI: 10.1002/14651858.CD004720 مرور اصلی (2006) DOI: 10.1002/14651858.CD004720.pub2 بهروزرسانی مرور (2013) DOI: 10.1002/14651858.CD004720.pub3
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
