استفاده از داروها در درمان وابستگی به مصرف کانابیس

پیشینه

استفاده از کانابیس (cannabis) نسبتا شایع بوده و در سراسر دنیا متداول است. تقاضای درمان از سوی مصرف‌کنندگان کانابیس در اکثر مناطق دنیا در حال افزایش است. تلاش برای جرم‌زدایی (decriminalise) یا قانونی کردن مصرف کانابیس‌ در برخی کشورها احتمالا منجر به ادامه یافتن این روند می‌شود. در حال حاضر هیچ دارویی که به طور خاص برای درمان مصرف کانابیس‌ به کار رود، وجود ندارد. این مرور به دنبال ارزیابی اثربخشی و ایمنی داروها برای درمان وابستگی به مصرف کانابیس بود.

تاریخ جست‌وجو

ما در مارچ 2018 به جست‌وجو در منابع علمی پرداختیم.

ویژگی‌های مطالعه

ما 21 کارآزمایی تصادفی‌سازی و کنترل‌ شده (مطالعات بالینی که در آن‌ها افراد به صورت تصادفی به یکی از دو یا چند گروه درمانی تخصیص می‌یابند) را شامل 909 شرکت‌کننده درمان‌ شده با داروهای فعال، و 846 شرکت‌کننده دریافت‌کننده دارونما (placebo) (درمان ساختگی)، شناسایی کردیم. ویژگی‌های کلیدی وابستگی به مصرف مواد مخدر عبارتند از مصرف اجباری (compulsive use)، از دست دادن کنترل روی مصرف و نشانه‌های ترک مصرف هنگام توقف مصرف مواد مخدر. این مرور شامل مطالعاتی بود که در آن‌ها شرکت‌کنندگان به عنوان فرد وابسته توصیف شده یا احتمال می‌رفت که بر مبنای مصرف کانابیس‌ به صورت چندین روز در هفته، یا به صورت روزانه، دچار وابستگی شوند.

میانگین سنی شرکت‌کنندگان در مطالعات مجزا از 22 سال تا 41 سال متغیر بود، به استثنای 3 مطالعه که روی افراد جوان متمرکز شدند. اغلب (75%) شرکت‌کنندگان مطالعه، مرد بودند. بیشتر (16 مورد) مطالعات در ایالات متحده آمریکا، 3 مطالعه در استرالیا، یک مطالعه در کانادا و یک مطالعه در اسرائیل انجام شد. مطالعات طیف گسترده‌ای را از داروها برای کاهش نشانه‌های ترک مصرف کانابیس و ترویج توقف یا کاهش مصرف کانابیس بررسی کردند.

4 مطالعه داروهای مطالعه را از شرکت تولیدکننده دریافت کردند، اما هیچ‌یک از آن‌ها توسط شرکت‌های دارویی تامین مالی نشدند. یک مطالعه منبع تامین مالی یا دارویی خود را گزارش نکرد.

نتایج کلیدی

در مورد پیامد پرهیز (abstinence) از مصرف مواد در پایان درمان، ترکیبات دلتا9- تتراهیدروکانابینول (THC؛ Δ9‐tetrahydrocannabinol؛ عنصر اصلی تشکیل‌دهنده کانابیس) احتمالا غیر-اثربخش بود؛ داروهای ضدافسردگی با نام مهارکننده‌های‌ انتخابی بازجذب سروتونین (selective serotonin reuptake inhibitors; SSRI)، داروهای ضد-افسردگی با عملکرد ترکیبی، دارویی به نام بوسپیرون (buspirone) و دارویی به نام N- استیل سیستئین (N‐acetylcysteine)، نیز ممکن است موثر نباشند؛ و ما درباره تاثیر داروهای ضد-تشنج (anticonvulsants) و تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو (mood stabilisers) مطمئن نیستیم.

در مورد پیامد تکمیل دوره برنامه‌ریزی‌شده درمان، ترکیبات THC، داروهای ضد-افسردگی با عملکرد ترکیبی، داروهای ضد-تشنج و تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو ممکن است اثربخش نباشند، ما درباره تاثیر داروهای ضدافسردگی SSRI مطمئن نبودیم، و N- استیل سیستئین احتمالا از تکمیل درمان حمایت نکرد. استفاده از داروهای ضد-تشنج و تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو ممکن است احتمال ترک زودهنگام درمان را توسط افراد افزایش دهند.

ترکیبات THC و N- استیل سیستئین در مقایسه با دارونما به احتمال زیاد منجر به بروز عوارض جانبی نمی‌شوند، داروهای ضد-افسردگی با عملکرد ترکیبی و بوسپيرون در مقایسه با دارونما بیشتر احتمال دارد که منجر به بروز عوارض جانبی نشوند، ما درباره داروهای ضد-افسردگی SSRI مطمئن نبودیم.

بر مبنای پژوهش فعلی، تمام داروها باید همچنان تجربی یا آزمایشی در نظر گرفته شوند.

کیفیت شواهد

کیفیت شواهد برای بسیاری از پیامدها در این مرور در سطح پائین یا بسیار پائین قرار داشت، زیرا هر دارو توسط تعداد اندکی از مطالعات (از یک مطالعه تا 4 مطالعه) بررسی شد، هر مطالعه شامل تعداد اندکی از شرکت‌کنندگان بود، در میان یافته‌ها ناهمگونی‌هایی وجود داشت و به دلیل خروج شرکت‌کنندگان مطالعه از درمان، خطر سوگیری (bias) مشاهده شد.

نتیجه‌گیری‌های نویسندگان: 

شواهد کاملی برای تمامی درمان‌های دارویی بررسی‌ شده وجود ندارد، و کیفیت شواهد برای بسیاری از پیامدها پائین یا بسیار پائین بود. یافته‌ها حاکی از آن هستند که داروهای ضد-افسردگی SSRI، داروهای ضد-افسردگی با عملکرد ترکیبی، بوپروپیون (bupropion)، بوسپيرون و اتموکسیتین احتمالا دارای ارزش کمی در درمان وابستگی به مصرف کانابیس‌ هستند. با توجه به محدود بودن شواهد مربوط به اثربخشی، باید ترکیبات THC را همچنان به صورت تجربی، و با تاثیرات مثبت اندک بر نشانه‌های ترک و میل زیاد به مصرف در نظر گرفت. پایه شواهد مربوط به داروی ضد-تشنج گاباپنتین، اکسی‌توسین و N- استیل سیستئین ضعیف است، اما این داروها همچنان ارزش بررسی بیشتر را دارند.

خلاصه کامل را بخوانید...
پیشینه: 

مصرف کانابیس‌ (cannabis) در سراسر دنیا شایع و گسترده است. در حال حاضر هیچ‌ یک از درمان‌های دارویی برای درمان اختلالات مصرف کانابیس مورد تایید قرار نگرفته‌اند.

این یک به‌روز‌رسانی از مرور کاکرین است که برای اولین‌ بار در کتابخانه کاکرین در شماره 12، سال 2014 منتشر شد.

اهداف: 

ارزیابی اثربخشی و ایمنی درمان‌های دارویی در مقایسه با یکدیگر، دارونما (placebo) یا عدم استفاده از دارودرمانی (مراقبت حمایتی) برای کاهش نشانه‌های ترک مصرف کانابیس و ترویج توقف یا کاهش مصرف کانابیس‌.

روش‌های جست‌وجو: 

ما جست‌وجوهای خود را در بانک‌های اطلاعاتی زیر تا مارچ 2018 به‌روز کردیم: پایگاه ثبت مرکزی کارآزمایی‌های کنترل‌شده کاکرین (CENTRAL؛Cochrane Central Register of Controlled Trails)؛ MEDLINE؛ Embase؛ PsycINFO و Web of Science.

معیارهای انتخاب: 

کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل شده (randomised controlled trials; RCTs) و شبه-RCTهایی که شامل استفاده از داروها برای درمان ترک مصرف کانابیس‌ یا ترویج توقف یا کاهش مصرف کانابیس‌، یا هر دو، در مقایسه با سایر داروها، دارونما یا عدم استفاده از دارودرمانی (مراقبت حمایتی) در افرادی بودند که وابستگی به کانابیس‌ در آن‌ها تشخیص داده شده یا احتمال داشت که دچار وابستگی شوند.

گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها: 

ما از روش‌های استاندارد روش‌شناسی مورد انتظار کاکرین استفاده کردیم.

نتایج اصلی: 

ما 21 RCT را شامل 1755 شرکت‌کننده وارد کردیم: 18 مطالعه بزرگسالان (میانگین سنی 22 تا 41 سال) را وارد کردند؛ 3 مطالعه افراد جوان (میانگین سنی 20 سال) را هدف قرار دادند. اکثر شرکت‌کنندگان (70%) مرد بودند. این مطالعات دارای خطر پائین سوگیری (bias) عملکرد، سوگیری تشخیص و گزارش‌دهی انتخابی پیامد بودند. یک مطالعه در معرض خطر سوگیری انتخاب و 3 مطالعه در معرض خطر سوگیری ریزش نمونه (attrition bias) قرار داشتند.

تمام مطالعات مقایسه داروی فعال و دارونما را انجام دادند. داروها، همانند پیامدهای گزارش‌ شده، متنوع بودند، و این امر محدوده تجزیه‌و‌تحلیل را محدود کرد.

پرهیز از مصرف مواد در پایان درمان با ترکیبات دلتا 9 تتراهیدروکانابینول (THC؛ Δ9‐tetrahydrocannabinol) نسبت به دارونما بیشتر نبود (خطر نسبی (RR): 0.98؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.64 تا 1.52؛ 305 شرکت‌کننده؛ 3 مطالعه؛ شواهد با کیفیت متوسط). در مورد داروهای ضد-افسردگی مهارکننده‌ انتخابی بازجذب سروتونین (selective serotonin reuptake inhibitor; SSRI)، داروهای ضد-افسردگی با عملکرد ترکیبی، داروهای ضد-تشنج (anticonvulsants) و تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو (mood stabilisers)، بوسپیرون (buspirone) و N- استیل سیستئین (N‐acetylcysteine)، هیچ تفاوتی از لحاظ احتمال پرهیز از مصرف در پایان درمان در مقایسه با دارونما وجود نداشت (شواهد با کیفیت پائین تا بسیار پائین).

شواهد کیفی مبنی بر کاهش شدت نشانه‌های ترک مصرف با ترکیبات THC در مقایسه با دارونما وجود داشت. برای سایر درمان‌های دارویی، این پیامد یا بررسی نشد، یا هیچ‌گونه تفاوت معنی‌داری را گزارش نکرد.

احتمال بروز عوارض جانبی با ترکیبات THC (RR: 1.02؛ 95% CI؛ 0.89 تا 1.17؛ 318 شرکت‌کننده؛ 3 مطالعه)، یا N- استیل سیستئین (RR: 0.94؛ 95% CI؛ 0.71 تا 1.23؛ 418 شرکت‌کننده؛ 2 مطالعه) در مقایسه با دارونما بیشتر نبود (شواهد با کیفیت متوسط). در مورد داروهای ضد-افسردگی SSRI، داروهای ضد-افسردگی با عملکرد ترکیبی، بوسپيرون و N- استیل سیستئین، هیچ تفاوتی از نظر عوارض جانبی در مقایسه با دارونما وجود نداشت (شواهد با کیفیت پائین تا بسیار پائین).

هیچ‌ تفاوتی از نظر احتمال خروج از درمان در اثر ابتلا به عوارض جانبی با ترکیبات THC، داروهای ضد-افسردگی SSRI، داروهای ضد-افسردگی با عملکرد ترکیبی، داروهای ضد-تشنج و تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو، بوسپيرون و N- استیل سیستئین در مقایسه با دارونما وجود نداشت (شواهد با کیفیت پائین تا بسیار پائین).

هیچ تفاوتی از نظر احتمال تکمیل درمان با ترکیبات THC، داروهای ضد-افسردگی SSRI، داروهای ضد-افسردگی با عملکرد ترکیبی و بوسپيرون در مقایسه با دارونما (شواهد با کیفیت پائین تا بسیار پائین)، یا با N- استیل سیستئین در مقایسه با دارونما (RR: 1.06؛ 95% CI؛ 0.93 تا 1.21؛ 418 شرکت‌کننده؛ 2 مطالعه؛ شواهد با کیفیت متوسط) دیده نشد. به نظر می‌رسد که داروهای ضد-تشنج و تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو احتمال تکمیل درمان را کاهش می‌دهند (RR: 0.66؛ 95% CI؛ 0.47 تا 0.92؛ 141 شرکت‌کننده؛ 3 مطالعه؛ شواهد با کیفیت پائین).

شواهد موجود درباره گاباپنتین (gabapentin) (داروی ضد-تشنج)، اکسی‌توسین (نوروپپتید (neuropeptide)) و اتموکسیتین (atomoxetine) برای تخمین اثربخشی کافی نبودند.

یادداشت‌های ترجمه: 

این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.

Tools
Information
Share/Save