ใจความสำคัญ
เนื่องจากขาดหลักฐานที่หนักแน่น จึงยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่าการผ่าตัดประเภทใดๆ ที่ใช้รักษาโรคเมเนียร์จะช่วยให้อาการของผู้ป่วยดีขึ้นได้หรือไม่ ไม่มีข้อมูลใดๆ เกี่ยวกับความเสี่ยงร้ายแรงที่อาจเกิดขึ้นจากการรักษาเหล่านี้
จำเป็นต้องมีการศึกษาที่ใหญ่ขึ้นและดำเนินการอย่างรัดกุม เพื่อระบุว่าการผ่าตัดมีประสิทธิภาพหรือไม่ และเพื่อประเมินว่าการรักษามีผลเสียใดๆ หรือไม่
จำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อหาวิธีที่ดีที่สุดในการวัดอาการของผู้ป่วยโรคเมเนียร์ เพื่อประเมินว่าการรักษามีประโยชน์หรือไม่ ซึ่งควรครอบคลุมถึงการพัฒนา 'ชุดผลลัพธ์หลัก' (core outcome set) อันเป็นรายการสิ่งที่ควรต้องวัดในการศึกษาทุกเรื่องที่เกี่ยวกับโรคเมเนียร์
โรคเมเนียร์คืออะไร
โรคเมเนียร์เป็นภาวะความผิดปกติที่ส่งผลต่อหูชั้นใน ภาวะนี้ทำให้เกิดอาการมึนงงหรือเวียนศีรษะบ้านหมุน (ความรู้สึกว่าสิ่งรอบตัวหมุน) ซ้ำๆ ร่วมกับมีปัญหาด้านการได้ยิน อาการหูอื้อ หรือมีเสียงรบกวนในหู (เช่น เสียงดังวิ้งๆ เสียงฮัม หรือเสียงหึ่งๆ ในหู) และมีความรู้สึกตื้อๆ หรือแน่นในหู โดยทั่วไปมักพบในผู้ใหญ่ และเริ่มต้นในวัยกลางคน แม้ว่าจะเป็นภาวะที่พบได้ไม่บ่อยนัก แต่ก็ส่งผลกระทบอย่างมากต่อคุณภาพชีวิตได้
โรคเมเนียร์รักษาอย่างไร
วิธีการรักษาโรคเมเนียร์มีความแตกต่างกันอย่างมากในแต่ละสถานที่ (ทั้งในประเทศและระดับนานาชาติ) ปัจจุบันยังไม่มีข้อตกลงร่วมกันเกี่ยวกับกลยุทธ์การรักษาที่ดีที่สุด คำแนะนำเกี่ยวกับการปรับวิถีชีวิตและอาหาร รวมถึงยารับประทาน มักถูกใช้เป็นการรักษาเบื้องต้นสำหรับโรคเมเนียร์ บางครั้งอาจใช้การรักษาอื่นร่วมด้วย เช่น การฉีดยาเข้าไปในหู หากการรักษาเหล่านี้ไม่ได้ผล หรือหากผู้ป่วยมีอาการรุนแรงมาก อาจมีการพิจารณาทำการผ่าตัด
เราต้องการทราบอะไร
เราต้องการค้นหาว่า:
- มีหลักฐานใดที่แสดงว่าการผ่าตัดประเภทต่างๆ ช่วยลดอาการของโรคเมเนียร์ได้หรือไม่
- การรักษาอาจก่อให้เกิดอันตรายใดๆ หรือไม่
เราทำอะไรบ้าง
เราสืบค้นการศึกษาที่เปรียบเทียบการผ่าตัดประเภทต่างๆ กับการไม่รักษาเลยหรือการผ่าตัดหลอก
เราพบอะไร
เราพบ 2 การศึกษา ซึ่งมีผู้เข้าร่วมรวมทั้งหมด 178 คน
ท่อระบายอากาศ
การศึกษาเรื่องแรกประเมินการใช้ท่อระบายอากาศ (บางครั้งเรียกว่า grommets) ซึ่งเป็นท่อขนาดเล็กที่สอดเข้าไปในเยื่อแก้วหู ยังไม่แน่ชัดว่าการรักษานี้ช่วยบรรเทาอาการเวียนศีรษะได้หรือไม่ และการศึกษานี้ไม่ได้รายงานถึงผลเสียที่อาจเกิดขึ้นจากการผ่าตัด
การผ่าตัดลดความดันถุงน้ำหูชั้นใน
การศึกษาเรื่องที่สองพิจารณาการผ่าตัดเฉพาะเจาะจงที่บริเวณ 'ถุงน้ำหูชั้นใน' (endolymphatic sac) ซึ่งเป็นส่วนที่มีของเหลวบรรจุอยู่ในหูชั้นใน การผ่าตัดเกี่ยวข้องกับการใส่ท่อขนาดเล็กเพื่อช่วยระบายของเหลวออกจากถุงน้ำนี้ ผู้เข้าร่วมในการศึกษานี้ได้รับการผ่าตัดจริง หรือได้รับการผ่าตัดหลอก ซึ่งไม่น่าจะส่งผลต่ออาการของโรคเมเนียร์ของพวกเขาเลย ย้ำอีกครั้งว่าไม่เป็นที่แน่ชัดว่าการรักษานี้ทำให้เกิดความแตกต่างต่ออาการเวียนศีรษะบ้านหมุนหรือไม่ และการศึกษาก็ไม่ได้รายงานถึงอันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากการผ่าตัด
ข้อจำกัดของหลักฐานคืออะไร
เรามีความมั่นใจในหลักฐานน้อยมาก เนื่องจากการศึกษาทั้งสองเรื่องที่ดำเนินการนั้นมีขนาดเล็กและมีปัญหาในกระบวนการวิจัย ซึ่งหมายความว่าผลลัพธ์อาจไม่น่าเชื่อถือ จำเป็นต้องมีการศึกษาที่ใหญ่ขึ้นและดำเนินการอย่างรัดกุม เพื่อพยายามหาข้อสรุปว่าการรักษาแต่ละวิธีมีประสิทธิภาพที่แท้จริงอย่างไร
หลักฐานนี้เป็นปัจจุบันแค่ไหน
หลักฐานนี้เป็นปัจจุบันถึงกันยายน 2022
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
บทนำ
โรคเมเนียร์ (Ménière's disease) เป็นโรคที่ทำให้เกิด อาการเวียนศีรษะบ้านหมุนเป็นๆ หายๆ หรือเกิดซ้ำหลายครั้ง ร่วมกับ การสูญเสียการได้ยิน และ อาการหูอื้อหรือเสียงดังในหู (tinnitus) การรักษาเบื้องต้นมักประกอบด้วยการปรับเปลี่ยนอาหารหรือวิถีชีวิต การใช้ยา หรือการรักษาเฉพาะที่ (เช่น การฉีดยาเข้าหูชั้นกลางผ่านเยื่อแก้วหู) อย่างไรก็ตาม อาจพิจารณาการผ่าตัดสำหรับผู้ที่มีอาการเรื้อรังหรือรุนแรงได้เช่นกัน ในปัจจุบัน ประสิทธิภาพของการผ่าตัดวิธีต่างๆ ในการป้องกันอาการเวียนศีรษะบ้านหมุนและอาการอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องนั้นยังไม่เป็นที่แน่ชัด
วัตถุประสงค์
เพื่อประเมินประโยชน์และอันตรายของการผ่าตัด เมื่อเทียบกับยาหลอก หรือการไม่รักษา ในผู้ป่วยโรคเมเนียร์
วิธีการสืบค้น
ผู้เชี่ยวชาญด้านข้อมูลของ Cochrane ENT ได้สืบค้นข้อมูลจาก Cochrane ENT Register, CENTRAL, Ovid MEDLINE, Ovid Embase, Web of Science, ClinicalTrials.gov, ICTRP รวมถึงแหล่งข้อมูลอื่นๆ สำหรับการทดลองทั้งที่ตีพิมพ์และยังไม่ตีพิมพ์ การสืบค้นข้อมูลทำล่าสุดเมื่อวันที่ 14 กันยายน 2022
เกณฑ์การคัดเลือก
เรารวบรวมการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCTs) และ quasi-RCTs ในผู้ใหญ่ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคเมเนียร์อย่างแน่นอนหรือน่าจะเป็น โดยเปรียบเทียบการใส่ท่อระบายอากาศ (ventilation tubes), การผ่าตัดถุงน้ำในหูชั้นใน (endolymphatic sac surgery), การอุดหลอดกึ่งวงกลม (semi-circular canal plugging/obliteration), การตัดเส้นประสาททรงตัว (vestibular nerve section) หรือการทำลายหูชั้นใน (labyrinthectomy) กับยาหลอก (การผ่าตัดหลอก) หรือการไม่รักษา เราคัดการศึกษาที่มีระยะเวลาติดตามผลน้อยกว่า 3 เดือน หรือมีการออกแบบการทดลองแบบสลับกลุ่ม (cross-over) ออก (เว้นแต่จะสามารถแยกข้อมูลจากระยะแรกของการศึกษาได้)
การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล
เราใช้ระเบียบวิธีมาตรฐานของ Cochrane ผลลัพธ์หลักของเราคือ: 1) อาการเวียนศีรษะบ้านหมุนดีขึ้น (ประเมินเป็นผลลัพธ์แบบมีสองค่าคือ ดีขึ้นหรือไม่ดีขึ้น) 2) การเปลี่ยนแปลงของอาการเวียนศีรษะบ้านหมุน (ประเมินเป็นผลลัพธ์แบบต่อเนื่อง โดยใช้คะแนนเป็นตัวเลข) และ 3) เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ร้ายแรง ผลลัพธ์รองของเราคือ: 4) คุณภาพชีวิตที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพเฉพาะโรค 5) การเปลี่ยนแปลงของการได้ยิน 6) การเปลี่ยนแปลงของอาการเสียงดังในหู และ 7) เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์อื่นๆ เราพิจารณาผลลัพธ์ที่รายงานใน 3 ช่วงเวลา ได้แก่: 3 ถึง < 6 เดือน, 6 ถึง ≤ 12 เดือน และ > 12 เดือน เราได้ใช้ระบบ GRADE เพื่อประเมินความเชื่อมั่นของหลักฐานในแต่ละผลลัพธ์
ผลการวิจัย
เราได้รวบรวม 2 การศึกษา ซึ่งมีผู้เข้าร่วมทั้งหมด 178 คน การศึกษาหนึ่งประเมินการใช้ท่อระบายอากาศเปรียบเทียบกับการไม่รักษา ส่วนอีกการศึกษาหนึ่งประเมินการผ่าตัดลดความดันในถุงน้ำหูชั้นใน (endolymphatic sac decompression) เปรียบเทียบกับการผ่าตัดหลอก
ท่อระบายอากาศ
เราได้รวมการศึกษาแบบสุ่มควบคุม (RCT) 1 การศึกษาที่มีผู้เข้าร่วม 148 คนที่เป็นโรคเมเนียร์อย่างแน่นอน การศึกษานี้ดำเนินการในศูนย์การแพทย์แห่งเดียวในประเทศญี่ปุ่น ระหว่างปี 2010 ถึง 2013 ผู้เข้าร่วมได้รับการใส่ท่อระบายอากาศร่วมกับการรักษาด้วยยาตามมาตรฐาน หรือได้รับการรักษาด้วยยาตามมาตรฐานเพียงอย่างเดียว และติดตามผลเป็นเวลา 2 ปี มีการรายงานข้อมูลบางส่วนเกี่ยวกับจำนวนผู้เข้าร่วมที่อาการเวียนศีรษะบ้านหมุนหายไป และผลของการรักษาต่อการได้ยิน ผลลัพธ์หลักและผลลัพธ์รองอื่นๆ ของเราไม่ได้ถูกรายงานในการศึกษานี้ นี่เป็นการศึกษาวิจัยขนาดเล็กเพียงฉบับเดียว และสำหรับผลลัพธ์ทั้งหมด ความเชื่อมั่นของหลักฐานอยู่ในระดับต่ำหรือต่ำมาก เราจึงไม่สามารถสรุปผลที่ชัดเจนจากผลลัพธ์ที่เป็นตัวเลขได้
การผ่าตัดลดความดันถุงน้ำหูชั้นใน
นอกจากนี้ เรายังรวบรวม RCT อีก 1 การศึกษาที่มีผู้เข้าร่วม 30 คน ซึ่งเปรียบเทียบการผ่าตัดลดความดันถุงน้ำหูชั้นในกับการผ่าตัดหลอก เป็นการศึกษาแบบศูนย์เดียวที่ดำเนินการในประเทศเดนมาร์กในช่วงทศวรรษ 1980 การติดตามผลส่วนใหญ่ทำที่ระยะเวลา 1 ปี แต่มีการติดตามผลเพิ่มเติมต่อเนื่องสูงสุดถึง 9 ปีในผู้เข้าร่วมบางราย มีการรายงานข้อมูลบางส่วนเกี่ยวกับการได้ยินและอาการเวียนศีรษะบ้านหมุน (ทั้งอาการที่ดีขึ้นและการเปลี่ยนแปลงของอาการ) แต่ไม่ได้รายงานผลลัพธ์อื่นๆ ที่เราสนใจ ย้ำอีกครั้งว่านี่เป็นการศึกษาเดี่ยวที่มีขนาดเล็กมาก และเราประเมินความเชื่อมั่นของหลักฐานในระดับต่ำมากสำหรับผลลัพธ์ทั้งหมด ดังนั้น เราจึงไม่สามารถสรุปผลที่ชัดเจนจากผลลัพธ์เชิงตัวเลขได้
ข้อสรุปของผู้วิจัย
เราไม่สามารถสรุปได้อย่างชัดเจนเกี่ยวกับประสิทธิภาพของการผ่าตัดเหล่านี้ในการรักษาโรคเมเนียร์ เราพบหลักฐานสำหรับเพียง 2 จาก 5 ข้อเปรียบเทียบที่เรากำหนดไว้ และประเมินว่าหลักฐานทั้งหมดมีความเชื่อมั่นในระดับต่ำหรือต่ำมาก ซึ่งหมายความว่าเรามีความมั่นใจต่ำมากว่าผลกระทบที่รายงาน จะเป็นค่าประมาณที่ถูกต้องของผลที่แท้จริงจากการรักษาเหล่านี้ ผลลัพธ์หลายอย่างที่เราวางแผนจะประเมินไม่ได้ถูกรายงานในการศึกษา เช่น ผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต และเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการรักษา จำเป็นต้องมีฉันทามติเกี่ยวกับผลลัพธ์ที่เหมาะสมในการวัดสำหรับการศึกษาโรคเมเนียร์ (กล่าวคือ ชุดผลลัพธ์หลัก หรือ core outcome set) เพื่อเป็นแนวทางสำหรับการศึกษาในอนาคตและเพื่อให้สามารถนำผลลัพธ์มาวิเคราะห์ meta-analysis ได้ ทั้งนี้ต้องพิจารณาอย่างเหมาะสมถึงอันตรายที่อาจเกิดขึ้นจากการรักษา รวมถึงประโยชน์ที่จะได้รับด้วย
แปลโดย แพทย์หญิงชุติมา ชุณหะวิจิตร วันที่ 21 กรกฎาคม 2026
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก
