پیامهای کلیدی
-
داروهای کاهش وزن در مقایسه با دارونما (placebo) (یک درمان «ساختگی» بدون ماده موثر)، ممکن است شاخص توده بدنی (که نشان میدهد وزن فرد در محدوده سالم است یا خیر) و وزن را اندکی کاهش دهند. داروهای کاهش وزن احتمالا تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در تعداد افرادی که دچار عوارض جانبی میشوند، ایجاد میکنند.
-
ما نمیدانیم که مصرف داروهای کاهش وزن به همراه تغییرات سبک زندگی موثرتر از تغییرات سبک زندگی بهتنهایی هستند یا اینکه منجر به وقوع عوارض جانبی میشوند یا خیر.
-
برای درک بهتر مزایا و خطرات این مداخله، به مطالعات بیشتری نیاز داریم که افراد جوان را حداقل به مدت یک سال دنبال کنند و سلامت جسمانی و روانی آنها را بسنجند.
چاقی چیست؟
چاقی به معنای داشتن چربی بیشازحد در بدن است. چاقی در کودکان (0 تا 9 سال) و نوجوانان (10 تا 19 سال) خطر ابتلا به چندین بیماری را در کوتاهمدت و بزرگسالی افزایش میدهد. چاقی همچنین بر احساس جوانان نسبت به خود و تعامل آنها با دیگران تاثیر میگذارد و اغلب منجر به عزت نفس پائین، اضطراب، افسردگی و مشکلات اجتماعی میشود.
چاقی چگونه درمان میشود؟
چاقی یک مشکل پیچیده با عوامل متعددی است. کودکان و نوجوانان مبتلا به چاقی ممکن است از تغییرات سبک زندگی، مانند بهبودی در رژیم غذایی و ورزش، مشاوره و حمایت رفتاری بهرهمند شوند. مصرف داروهای کاهش وزن معمولا فقط زمانی در نظر گرفته میشوند که تغییرات سبک زندگی موثر نبوده باشند.
از داروهای متعددی برای مدیریت بالینی چاقی در کودکان و نوجوانان استفاده میشود، از جمله داروهای جدیدتر به نام آگونیستهای GLP-1 که با نامهای تجاری مانند Wegovy و Ozempic شناخته میشوند. ما تاثیرات تمام داروهای کاهش وزن را با هم بررسی کردیم.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
ما خواستیم بدانیم که داروهای کاهش وزن در موارد زیر بهتر از دارونما (یک درمان «ساختگی» بدون ماده موثر) یا تغییرات سبک زندگی هستند یا خیر:
-
شاخص توده بدنی (BMI) - عددی که از وزن و قد فرد محاسبه میشود و نشان میدهد که وزن آنها در محدوده سالم قرار دارد یا خیر، و بهصورت کیلوگرم بر متر مربع (kg/m 2 ) بیان میشود؛
-
کاهش وزن (کیلوگرم)؛
-
ارتقای سطح تندرستی.
ما همچنین خواستیم بدانیم که این داروها چه تاثیری بر موارد زیر دارند:
-
عوارض جانبی؛
-
افرادی که بهدلیل عوارض جانبی، مطالعات را زودتر از موعد ترک میکنند؛
-
مشکلات سلامت ناشی از چاقی، از جمله قند خون بالا، فشار خون بالا و سطح ناسالم چربی خون.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که داروهای کاهش وزن را با دارونما، عدم درمان، دیگر داروهای کاهش وزن یا تغییرات سبک زندگی در کودکان و نوجوانان مقایسه کرده، و حداقل سه ماه طول کشیده بودند. نتایج این مطالعات را مقایسه و جمعبندی کرده و اطمینان خود را نسبت به این شواهد، براساس عواملی مانند روشهای انجام و حجمنمونه، رتبهبندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما 37 مطالعه را با 4218 فرد جوان وارد کردیم. بیست و هشت مطالعه فقط شامل نوجوانان بودند. هشت مورد کودکان و نوجوانان را بررسی کردند. یک مطالعه قصد داشت کودکان و همچنین نوجوانان را در بر بگیرد، اما سن آنها را ذکر نکرد. سی و یک مطالعه، داروهای کاهش وزن را با دارونما مقایسه کردند. شش مطالعه، داروهای کاهش وزن را به همراه تغییرات سبک زندگی (تغییر در رژیم غذایی، فعالیت بدنی، یا هر دو) با تغییرات سبک زندگی بهتنهایی مقایسه کردند.
نتایج اصلی
داروهای کاهش وزن در مقایسه با دارونما:
-
براساس شواهد حاصل از 25 مطالعه با 3091 فرد جوان، ممکن است BMI را بهطور متوسط 1.8 کیلوگرم بر متر 2 کاهش دهند. این میزان کاهش اندک است، و ممکن است سلامت جوانان را بهطور معناداری بهبود نبخشد؛
-
ممکن است وزن را بهطور متوسط 5.47 کیلوگرم کاهش دهد (20 مطالعه، 2380 نفر)؛
-
احتمالا تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در تندرستی و سلامت جوانان ایجاد میکنند (4 مطالعه، 741 نفر)؛
-
احتمالا تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در تعداد افرادی برجای میگذارند که دچار عوارض جانبی میشوند، که در هر دو گروه بالا بود: 872 مورد از هر 1000 نفری که داروهای کاهش وزن و 846 نفر از هر 1000 نفری که دارونما دریافت کردند، دچار عوارض جانبی شدند (8 مطالعه، 1877 نفر)؛
-
ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در تعداد افرادی ایجاد کنند که بهدلیل عوارض جانبی، مطالعه را زودتر از موعد ترک میکنند: 36 مورد از هر 1000 نفری که دارو را دریافت کردند، در مقایسه با 24 مورد از هر 1000 نفری که با دارونما درمان شدند (13 مطالعه، 2213 نفر)؛
-
ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در مشکلات سلامت ناشی از چاقی ایجاد کنند (1 مطالعه، 51 نفر).
تفاوتهای مهمی در کاهش BMI و وزن برای داروهای مختلف کاهش وزن وجود دارند.
ما در مورد تاثیرات مصرف داروهای کاهش وزن به همراه تغییرات سبک زندگی در مقایسه با تغییرات سبک زندگی بهتنهایی بر موارد زیر مطمئن نیستیم:
-
تغییر BMI؛
-
تغییر وزن؛
-
تعداد افرادی که بهدلیل عوارض جانبی، گروه درمانی خود را زودتر از موعد ترک میکنند.
هیچ مطالعهای در این مقایسه، تندرستی جوانان، تعداد افرادی را که دچار عوارض جانبی شدند، و مشکلات سلامت ناشی از چاقی را اندازهگیری نکرد.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
برای هر دو مقایسه، سطح اعتماد ما به شواهد مربوط به اکثر پیامدها کاهش یافت، زیرا مطالعات از روشهایی استفاده کردند که احتمالا باعث ایجاد خطا در نتایج آنها شدند.
اعتماد ما به شواهد مربوط به BMI و وزن برای داروهای کاهش وزن در مقابل دارونما ، نیز کاهش یافت زیرا نتایج مطالعات متفاوت بودند. ما به شواهد مربوط به تعداد افرادی که بهدلیل عوارض جانبی، مطالعه را زودهنگام ترک کردند، اعتماد کمی داشتیم، زیرا این شواهد فقط براساس چند مورد بود. ما فقط به شواهد مربوط به تندرستی، اطمینان متوسطی داشتیم، زیرا مطالعات بسیار کمی برای اطمینان از نتایج وجود داشتند.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد تا جولای 2023 بهروز است. در جون 2025، وضعیت مطالعات در حال انجام را بررسی کرده، و نتایج را براساس آن بهروز کردیم.
مطالعه چکیده کامل
اهداف
ارزیابی مزایا و خطرات مداخلات دارویی برای درمان چاقی در کودکان و نوجوانان.
روشهای جستوجو
ما در تاریخ 3 جولای 2023، بدون اعمال محدودیت زبانی، در CENTRAL؛ MEDLINE، پلتفرم بینالمللی پایگاه ثبت کارآزماییهای بالینی سازمان جهانی بهداشت (WHO) و ClinicalTrials.gov به جستوجو پرداختیم. در جون 2025، وضعیت مطالعات در حال انجام را بررسی کرده و نتایج را براساس آن بهروز کردیم.
نتیجهگیریهای نویسندگان
این مرور شامل کارآزماییهای بالینی است که مزایا و خطرات درمانهای دارویی را - از جمله آگونیستهای GLP-1، متفورمین، اورلیستات، فنترمین، سیبوترامین و توپیرامات - برای مدیریت وزن در نوجوانان مبتلا به چاقی ارزیابی میکنند. شواهد نشان میدهد که درمانهای دارویی ممکن است منجر به کاهش اندک در BMI و وزن شوند، که میتواند از نظر بالینی مهم باشد، اگرچه تاثیرات آن بسته به نوع دارو متفاوت است.
شواهد در مورد تاثیرات مطلوب و نامطلوب دارودرمانی در کودکان اندک است.
عدم قطعیتهایی در مورد طول دوره مطلوب درمان، عواقب قطع درمان و مزایا و معایب بلندمدت آن، بهویژه با توجه به فیزیولوژی کودکان و تاثیر آن بر رشد، همچنان وجود دارد. برای ارزیابی پیامدها فراتر از BMI و تغییر وزن، از جمله اثرات بالقوه قطع درمان، به انجام مطالعاتی با دوره پیگیری طولانیتر نیاز است.
حمایت مالی
دپارتمان تغذیه و ایمنی غذایی سازمان جهانی بهداشت (WHO) این مطالعه را سفارش داد و از آن حمایت مالی کرد. WHO از حمایت مالی آژانس همکاریهای توسعهای نروژ (NORAD)، آژانس همکاریهای توسعهای بینالمللی سوئد (SIDA)، دولت دوکنشین بزرگ لوکزامبورک، دولت آلمان (BMG) و دولت یونان از دپارتمان تغذیه و ایمنی غذایی WHO قدردانی میکند.
ثبت
پروتکل ما در PROSPERO ثبت میشود: www.crd.york.ac.uk/prospero/display_record.php?ID=CRD42023433123
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
