مزایا و خطرات جراحی کم‌تهاجمی کانال شلم برای درمان بیماری شایع چشم، گلوکوم، چه هستند؟

پیام‌های کلیدی

• وقتی انواع جراحی کم‌تهاجمی گلوکوم که روی کانال شلم (Schlemm's canal) انجام می‌شوند (به‌نام SC-MIGS)، با جراحی‌های غیر از کم‌تهاجمی (متداول) گلوکوم مقایسه می‌شوند، ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در نسبتی از افراد وجود داشته باشد که در کوتاه‌مدت، میان‌مدت یا بلندمدت بی‌نیاز از دارودرمانی می‌شوند.

• ممکن است افراد بیشتری پس‌از انجام SC-MIGS در مقایسه با جراحی آب مروارید به‌تنهایی، بی‌نیاز از دارودرمانی در کوتاه‌مدت شوند؛ بااین‌حال، ممکن است خطر خون‌ریزی بیشتر شود.

• SC-MIGS ممکن است فشار چشم را بیشتر از درمان با لیزر کاهش دهد.

گلوکوم زاویه باز چیست؟

گلوکوم زاویه باز (open-angle glaucoma) یک بیماری شایع چشمی است که در آن عصب بینایی آسیب می‌بیند و معمولا به آرامی و طی سال‌ها پیشرفت می‌کند. «زاویه باز» به این معنی است که کانال‌های تخلیه طبیعی چشم مسدود نشده‌اند، اما مایع را به‌طور موثری تخلیه نمی‌کنند. این وضعیت می‌تواند فشار داخل چشم را افزایش داده و به عصب بینایی آسیب برساند و باعث از دست دادن بینایی شود که اغلب پیش‌از بینایی مرکزی، بینایی محیطی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. برخی افراد علی‌رغم فشار طبیعی چشم، دچار گلوکوم می‌شوند و نیاز به درمان بیشتر برای کاهش فشار دارند.

گلوکوم زاویه باز چگونه درمان می‌شود؟

درمان شامل قطره چشم، لیزردرمانی و جراحی است. اگر قطره‌های چشمی یا لیزردرمانی موثر نبوده باشند، معمولا از جراحی استفاده می‌شود.

جراحی استاندارد اغلب شامل بای‌پس کانال‌های درناژ چشم برای بهبودی در تخلیه مایع است. جراحی ممکن است تحت بی‌حسی موضعی (درحالی‌که بیمار بیدار است) یا تحت بی‌هوشی عمومی (وقتی بیمار خواب است) انجام شود. عوارضی مانند خون‌ریزی چشم یا فشار بسیار پائین چشم ممکن است رخ دهند و برخی افراد نیاز به جراحی مجدد پیدا کنند.

یکی از جایگزین‌های روش‌های جراحی استاندارد، جراحی گلوکوم با حداقل تهاجم است. برخی از این روش‌ها روی بخشی از شبکه تخلیه چشم تحت نام کانال شلم عمل می‌کنند.

ما به دنبال چه یافته‌ای بودیم؟

هدف ما آن بود که بدانیم این نوع جراحی‌های کم‌تهاجمی گلوکوم که به‌طور خاص روی کانال شلم صورت می‌گیرند (که در زیر SC-MIGS نامیده می‌شود) به بهبود پیامدها کمک می‌کنند یا خیر و اینکه باعث ایجاد عوارض جانبی یا ناخواسته در افراد مبتلا به گلوکوم زاویه باز می‌شوند یا خیر. ما به‌ویژه علاقه‌مند بودیم که بدانیم:

• احتمال اینکه افراد نیاز به قطره چشم نداشته باشند؛

• احتمال از دست دادن تدریجی میدان دید (از دست دادن نواحی مرکزی یا جانبی بینایی)؛

• تغییرات در فشار چشم؛

• تغییرات در تعداد قطره‌های چشمی مورد استفاده پس‌از جراحی؛

• هرگونه عوارض جانبی یا اثرات ناخواسته.

ما چه‌کاری را انجام دادیم؟

ما به دنبال مطالعاتی بودیم که SC-MIGS را با دیگر انواع یا ترکیبات جراحی، یا با درمان لیزری مقایسه کردند. نتایج مطالعات را مقایسه و جمع‌بندی کرده و میزان اعتماد خود را به شواهد، براساس عواملی مانند روش‌های انجام و حجم‌نمونه مطالعه، رتبه‌بندی کردیم.

ما به چه نتایجی رسیدیم؟

ما 10 مطالعه را یافتیم که شامل 639 نفر (639 چشم) بودند. افراد شرکت‌کننده در این مطالعات، مردان و زنانی با سنین بین 41 و 74 سال بودند. مطالعات در ایتالیا، ژاپن، هند، ایالات متحده آمریکا و آمریکای لاتین، لهستان، کانادا و چین انجام شدند. مطالعات مذکور به مقایسه موارد زیر پرداختند:

• SC-MIGS به‌همراه جراحی متداول گلوکوم؛

• SC-MIGS به‌همراه جراحی آب مروارید در مقابل جراحی آب مروارید به‌تنهایی؛

• SC-MIGS در مقابل انواع جراحی کم‌تهاجمی گلوکوم که روی کانال شلم انجام نمی‌شوند؛

• یک نوع از SC-MIGS در مقابل نوع دیگری از SC-MIGS؛

• SC-MIGS با روش‌های لیزری.

SC-MIGها در مقایسه با جراحی استاندارد گلوکوم (3 مطالعه، 99 بیمار)

ممکن است هیچ تفاوتی میان SC-MIGS و جراحی استاندارد گلوکوم از نظر احتمال عدم نیاز افراد به قطره‌های چشمی برای کنترل گلوکوم، از دست دادن تدریجی میدان دید، یا از نظر میانگین تغییر در فشار چشم، تعداد قطره‌های چشمی که افراد پس‌از جراحی استفاده می‌کنند، یا عوارض جانبی وجود نداشته باشد.

SC-MIGS به‌همراه جراحی آب مروارید در مقایسه با جراحی آب مروارید به‌تنهایی (2 مطالعه، 132 بیمار) افراد ممکن است به قطره چشم برای کنترل گلوکوم خود کمتر نیاز داشته باشند، ممکن است میانگین تغییر در فشار چشم بیشتر باشد، اما ممکن است خطر خون‌ریزی با SC-MIGS به‌همراه جراحی آب مروارید در مقایسه با جراحی آب مروارید به‌تنهایی بیشتر باشد.

SC-MIGS در مقایسه با انواع جراحی کم‌تهاجمی گلوکوم که روی کانال شلم عمل نمی‌کنند (2 مطالعه، 238 بیمار) ممکن است هیچ تفاوتی میان این دو درمان در احتمال عدم نیاز افراد به قطره‌های چشمی برای کنترل گلوکوم، تعداد قطره‌های چشمی مورد استفاده پس‌از جراحی یا نیاز به جراحی بیشتر وجود نداشته باشد.

یک نوع از SC-MIGS در مقایسه با نوع دیگری از SC-MIGS (2 مطالعه، 140 بیمار) احتمالا هیچ تفاوتی میان یک نوع از SC-MIGS و نوع دیگر در هریک از مواردی که هدف ما بودند، وجود ندارد.

SC-MIGS در مقایسه با روش‌های لیزری (1 مطالعه، 30 بیمار) فشار چشم ممکن است بیشتر کاهش یابد، اما خطر خون‌ریزی با SC-MIGS در مقایسه با روش‌های لیزری ممکن است بیشتر باشد.

محدودیت‌های شواهد چه هستند؟

اعتماد ما به شواهد بسیار محدود است زیرا مطالعات زیادی وجود نداشتند و افراد زیادی را وارد نکردند. مطالعات از بهترین روش‌ها استفاده نکردند، بنابراین نتایج آن‌ها ممکن است قابل اعتماد نباشند. هم‌چنین، هریک از این مطالعات بر گروه کوچکی از افراد با قومیت یا ملیت یکسان متمرکز بودند، بنابراین ما نمی‌دانیم که یافته‌های آن‌ها چگونه در مورد گروه‌های مختلف افراد صدق خواهند کرد.

این شواهد تا چه زمانی به‌روز است؟

شواهد تا اکتبر 2025 به‌روز است.